Ierland moet natuurtoets koppelen aan mestderogatie: duizenden Ierse veehouders in zelfde schuitje als Vlaamse

Wie door het Ierse platteland rijdt, ziet meteen welke landbouwtak het land domineert. Uitgestrekte weides met opvallend groen gras bepalen er het landschap en de landbouw. Dat is geen toeval. Ierland combineert zachte winters en koele zomers met veel neerslag. Na Slovenië behoort het tot de natste landen van de Europese Unie. Gras groeit er daardoor bijna het hele jaar, met een groeiseizoen van 300 tot 330 dagen. In Vlaanderen blijft dat beperkt tot ongeveer 240 dagen. Ook de bodem speelt mee. De leem- en kleigronden bevorderen er de hoge productie van al dat groen.

Het Ierse landbouwsysteem draait op veehouderij waarbij de schapen en koeien bijna het hele jaar rond op de weide blijven. Het land telt 133.174 landbouwbedrijven die samen 65 procent van de totale oppervlakte van Ierland (7 miljoen hectare) beheren. Daarvan is maar liefst 92 procent grasland. Ter vergelijking: Vlaanderen is ongeveer 1,36 miljoen hectare groot, waarvan zo’n 45 procent landbouwgrond is. Grasland maakt bij ons ongeveer een derde van het landbouwareaal uit.

De meeste Ierse landbouwbedrijven zijn rundveebedrijven (56%), gevolgd door schapenbedrijven (13%). Melkveehouderij vertegenwoordigt 11 procent. Slechts 3,7 procent van de boerderijen zijn akkerbouwbedrijven.

Dubbele beoordeling: impact ammoniak en nitraat

Aan de derogatie hangen wel enkele voorwaarden. Eén daarvan is om tegen eind 2028 de impact van individuele derogaties in kaart te brengen. Zo zal de Ierse overheid de impact van de derogatiebedrijven moeten beoordelen of ze de doelstellingen van zowel de Kaderrichtlijn Water als de Habitatrichtlijn niet ondermijnen.

Deze dubbele beoordeling verschilt sterk van Vlaanderen. Vlaamse veehouders moeten aantonen dat hun ammoniakuitstoot de doelstellingen van de Habitatrichtlijn in speciale beschermingszones niet in gevaar brengt. Maar in Ierland zal daarnaast ook de impact van nitraat op grond- en oppervlaktewater moeten worden aangetoond.

Een ander groot verschil tussen Vlaanderen en Ierland is dat de Ieren enkel de beoordeling zullen moeten doen als ze van de derogatie gebruikmaken. In Vlaanderen heeft elk rundvee-, melkvee- en pluimveebedrijf een PAS-referentie 2030 gekregen waaraan voldaan moet worden als ze verder willen boeren na 2030.

Op vlak van absolute omvang van het aantal getroffen veehouders kunnen wel parallellen getrokken worden.

7.000 veehouders in onzekerheid

Vorig jaar maakten zo’n 7.100 Ierse veehouders gebruik van de nitraatderogatie. Dit is slechts een klein deel van de Ierse landbouwsector, maar wel van dezelfde grootteorde als alle gespecialiseerde Vlaamse melkvee-, vleesvee- en varkensbedrijven samen.

Het wegvallen van de derogatie zou voor de Ierse economie neerkomen op een exportverlies van maar liefst één miljard euro aan zuivelexport. “De derogatieboeren vormen een economische zeer belangrijke minderheid”, klinkt het bij het Ierse ministerie van Landbouw. “Als de derogatie wegvalt en familiebedrijven hun veestapel moeten verkleinen om aan de norm van 170 kg te voldoen, kan hun inkomen tot 39 procent dalen. Op nationaal niveau zou de melkproductie hierdoor ook met 15 procent afnemen.”

Derogatiebedrijven dichtbij natuurgebieden in de problemen

Naast de impact op de doelen van de Kaderrichtlijn Water zullen derogatiebedrijven ook moeten aantonen dat hun activiteiten de gunstige staat van instandhouding van habitatsoorten in beschermde gebieden niet ondermijnen, noch de evolutie naar zo'n gunstige staat. In Ierland liggen er ongeveer 600 gebieden onder de bescherming van de Habitat- en de Vogelrichtijn. De grootte van deze gebieden varieert van 1 tot 76.000 hectare. 

Het ministerie zou een eerste screening houden waarbij vastgesteld zou worden of een project al dan niet een significant effect zou hebben op een aangewezen gebied of soort. Onder deze projecten wordt onder meer het grazen van vee en/of het gebruik van meststoffen gerekend.

Als een project mogelijk effecten heeft, moet een passende beoordeling worden opgesteld die de gevolgen voor het gebied in kaart brengt. Blijkt daaruit dat er nadelige effecten zijn voor de beschermde natuur, dan kan de derogatie worden geweigerd.

Ierland is ondertussen bezig met het uitzoeken en opzetten van een systeem om dit tegen 2028 in goede banen te kunnen leiden. “Het is veel werk, we hebben al veel nieuwe personeelsleden moeten aanwerven”, is te horen vanuit het ministerie. “Het wordt zeer uitdagend.”