42 procent van de ammoniak op beschermde natuur komt niet uit Vlaamse landbouw

Of Vlaanderen slaagt in de doelstelling om stikstofgevoelige natuurgebieden te beschermen, hangt erg nauw samen met de evolutie van niet-Vlaamse emissiebronnen. De twee stikstofverbindingen ammoniak en stikstofoxiden kunnen zich namelijk over grote afstanden verspreiden, waardoor Vlaanderen de depositie niet altijd zelf in eigen handen heeft.

Stikstofpluimen hebben grote reikwijdtes

De Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) berekende dat 80 procent van de stikstofoxiden verder dan 80 kilometer van de bron neerslaat. Voor een ammoniakpluim is dit 50 procent. Een deel van de NOx-depositie in Antwerpse natuurgebieden is zo niet uitsluitend toe te schrijven aan de eigen Antwerpse industrie. Die kan evengoed afkomstig zijn van West-Vlaamse industrie, afhankelijk van onder meer de windrichting.

Voor afstanden verder dan 20 kilometer gaat het om 89 procent van de stikstofoxidenuitstoot en 70 procent van de ammoniakuitstoot. Ammoniak slaat dus dichter neer bij de bon. Een aanwijzing daarvoor is dat de grootste veehouderijstreken zoals het midden van West-Vlaanderen, de Noorderkempen en het noordoosten van Limburg ook de grootste ammoniakdepositie vertonen.

Welke stikstofbron zorgt voor grootste stikstofbijdrage in beschermingszones?

Waar in 2015 de verdeling van de totale stikstofuitstoot van Vlaamse en niet-Vlaamse bronnen nog 57 procent ammoniak en 43 procent stikstofoxiden was, levert ammoniak in 2023 met 64 procent de grootste bijdrage aan de totale depositie op stikstofgevoelige habitats in Vlaamse SBZ-H’s (Speciale Beschermingszone van de Habitatrichtlijn, red.).

Drie factoren verklaren de grotere bijdrage van ammoniak in vergelijking met stikstofdioxide in 2023. Ten eerste daalde de uitstoot van stikstofoxiden in de voorgaande periode veel sneller dan die van ammoniak. PAS-maatregelen waren toen ook nog niet van kracht. Daarnaast is ook het depositiegedrag, waarbij ammoniak sneller neerslaat, een reden waarom ammoniak de grootste stikstofbron is op SBZ-H’s. “Bovendien liggen de ammoniakbronnen doorgaans dichter bij de natuurgebieden dan industriële of verkeersbronnen, die typisch zijn voor stikstofoxiden. Er zijn ook meer ammoniakbronnen dan bronnen voor stikstofoxiden”, duidt het departement Omgeving.

Heeft ammoniak een grotere stikstofimpact dan stikstofoxiden?

In de beoordeling van de impact van stikstofdepositie op natuur wordt geen onderscheid gemaakt tussen stikstof afkomstig van ammoniak en stikstof afkomstig van stikstofoxiden. “Er bestaat niet zoiets als ammoniakgevoelige habitats of stikstofoxidegevoelige habitats”, aldus het departement Omgeving. “De natuur is in de beoordeling ofwel stikstofgevoelig ofwel niet stikstofgevoelig. Uit een onderzoek van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek blijkt wel dat één eenheid ammoniak schadelijker is voor de natuur dan één eenheid stikstofoxiden. Maar daar houden de kritische depositiewaarden in de beoordeling geen rekening mee.”

Herkomst per land blijft voorlopig onbekend

In de rapportage heeft men het vaak over ‘buitenlandse’ depositie, maar daarmee wordt ook de uitstoot van Brussel, Wallonië en vaarroutes in internationale wateren bedoeld. Waar komt de depositie uit het buitenland dan vandaan?

Voor stikstofoxiden zou volgens het Voortgangsrapport ongeveer een vijfde van de buitenlandse bronnen afkomstig zijn uit Nederland. De resterende vier vijfde wordt niet nader gespecifieerd. Ook de herkomst van het aandeel van 42 procent aan ammoniakdepositie is niet verder uitgespit. Het departement Omgeving geeft mee dat een verdere opsplitsing per land mogelijk is, maar dat er daarvoor momenteel geen rekentijd en budget zijn. “We nemen dit wel mee in de volgende rapportering”, klinkt het.

Vlaanderen is netto exporteur van stikstof naar het buitenland

Binnen zowel de NHx-bijdrage als de NOy-bijdrage is het buitenland dus belangrijk. Een grote kanttekening daarbij is dat het omgekeerde uiteraard ook telt. Ook wij dragen bij aan de depositie in de buurlanden. Uit de meest recente import-exportbalans van 2022 blijkt dat Vlaanderen bijna dubbel zoveel (1,98 keer) vermestende depositie exporteert dan importeert.