Opinie: “Landbouwers worden geofferd voor een plantje dat toch niet blijvend terugkomt.”

We luisterden met stijgende verbazing naar de recente gedachtewisseling in het Vlaams Parlement. Niet omdat wij de ernst van het dossier onderschatten. Integendeel: wij staan ermee op en gaan ermee slapen. We hebben dan ook iets wat de commissieleden, de intendant en de natuurorganisaties niet hebben: skin in the game (persoonlijk risico lopen, red.). Onze bedrijven, ons levenswerk, onze gezinnen, alles staat op het spel. Wie zijn bedrijf mag behouden, wie moet stoppen, wie mag investeren en wie niet: dat wordt beslist in verslagen zoals dat van de intendant. En net daarom is het zo pijnlijk om vast te stellen dat de concrete, onderbouwde argumenten die wij herhaaldelijk hebben aangedragen, in zijn verslag niet teruggevonden worden.

Beleid op basis van wensdenken

Laten we even stilstaan bij wat hier eigenlijk gevraagd wordt. Om habitattype 3110, de zogenaamde waterlobelia, terug in goede staat te brengen, moet de bodem "uitgehongerd" worden. Geen bemesting, geen nutriëntenrijke wateraanvoer, geen activiteit. Een terugkeer naar een volledig arme grond. Jaar na jaar, perceel na perceel, bedrijf na bedrijf. Dat is het plan.

Maar VITO heeft het lang geleden al berekend en bevestigd. Zelfs als heel Vlaanderen morgen op slot gaat, als de veestapel volledig verdwijnt, als de industrie stilvalt, als de lucht- en zeehavens dichtgaan,... Dan nog is in alle realistische scenario's de achtergronddepositie vanuit het buitenland alleen al voldoende om de kritische depositiewaarde voor habitattype 3110 te overschrijden. Feit is dat de overheersende westzuidwestelijke wind stikstof naar het Turnhouts Vennengebied blaast vanuit Brussel, Zaventem, de Antwerpse en de Zeebrugse haven. Dat is geen mening van boeren. Dat is wetenschap, gepubliceerd door VITO en erkend door de vorige intendant Piet Vanthemsche in zijn rapport van oktober 2022. Maar dit staat niet in het verslag van de huidige intendant Frank Smeets. Waarom niet?

De ganzen vreten het plantje op voor jullie

En laten we even aannemen, bij wijze van hypothese, dat het toch zou lukken. Dat de bodem na verdrijving van de landbouw en na uithongering opnieuw arm genoeg zou zijn. Dat de waterlobelia opnieuw weelderig zou tieren langs de venoevers. Dan landt er een zwerm ganzen... De intendant weet dit zelf ook. Omdat hun uitwerpselen voor eutrofiëring zorgen, beschrijft hij in zijn verslag de aanpak van zomerganzen als een absolute prioriteit, met brede consensus bij alle betrokkenen.

Hij wil daar snel mee aan de slag. Goed. Maar de intendant erkent in datzelfde verslag ook dat eerdere herstelmaatregelen voor habitattype 3110 in het Turnhouts Vennengebied slechts tijdelijk effect hadden. Het habitattype herstelde zich aanvankelijk gedeeltelijk, maar verviel nadien opnieuw in een ongunstige toestand. Daarvoor is de voortdurende aanvoer van nutriënten verantwoordelijk en watervogels spelen daarin een niet te onderschatten rol. Maar bovenal, zij vreten de waterlobelia binnen de kortste keren tot op de wortel kaal. Zonder een structurele oplossing voor die druk van herbivoren is elke herstelpoging gedoemd te mislukken. De politiek zou zich moeten afvragen of zij die moeizame en kostelijke cyclus eindeloos wil blijven herhalen.

De weg die nu moet gevolgd worden

Wij vragen geen vrijstelling van verantwoordelijkheid. Wij begrijpen dat er een Europese verplichting bestaat. Maar de Natura 2000-richtlijnen zijn geen doodvonnis zonder beroepsmogelijkheid. Ze voorzien in een Europese procedure voor gebieden en soorten waarvoor de doelstellingen aantoonbaar onhaalbaar zijn door externe, niet-beïnvloedbare omstandigheden. Wanneer niet redelijkerwijs kan worden aangetoond dat bepaalde doelstellingen realiseerbaar zijn, biedt het Europese kader de mogelijkheid om die doelen te herzien of over te dragen. Andere EU-landen hebben dit reeds succesvol voorgedaan, zelfs ook voor habitat 3110.  Die weg moet nu bewandeld worden, in overleg met de Europese Commissie, maar met de vastberadenheid die dit dossier verdient.

De wetenschappelijke onderbouwing daarvoor is ijzersterk: een onoverkomelijke buitenlandse én binnenlandse achtergronddepositie die in alle realistische scenario's de kritische depositiewaarde overschrijdt, de impact van klimaatverandering op droogvallende vennen die habitattype 3110 structureel bedreigt, aanhoudende 'herbivoriedruk' door trekvogels die elke regeneratie tenietdoet, en aantoonbaar gewijzigde ecologische omstandigheden ten opzichte van het moment van de oorspronkelijke aanwijzing. Het zijn geen noodargumenten van wanhopige boeren. Het zijn wetenschappelijk gedocumenteerde feiten.

Het is die piste die nu gevolgd moet worden. Niet omdat wij de natuur niet genegen zijn. Maar omdat we weigeren nog langer economische én psychische schade op te lopen voor doelen waarvan bij voorbaat geweten is dat ze niet haalbaar zijn. Wij zijn de eersten die dreigen alles te verliezen, voor nul resultaat. Het wordt tijd dat de politiek dat onder ogen ziet.

Met dit opiniestuk willen de auteurs, de Stuurgroep Turnhouts Vennengebied, een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat. De auteurs schrijven in eigen naam en is verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.