Zware schade door bufferstroken? Uitspraak Grondwettelijk Hof maakt vergoeding mogelijk
nieuwsBoeren die onevenredig zwaar getroffen worden door de regeling voor bufferstroken langs waterlopen, kunnen via de burgerlijke rechter een schadevergoeding vragen. Dat stelt het Grondwettelijk Hof in een uitspraak over een beroep dat 18 Limburgse boeren tegen de MAP7-maatregel aanspanden. Het Grondwettelijk Hof verwierp het beroep en noemde regels voor beschermingsstroken legitiem. Maar het maakte dus wel het voorbehoud voor de onevenredig zwaar getroffen boeren.
Vanaf dit jaar moeten boeren op hun percelen langs waterlopen een bufferstrook van drie meter aanhouden. De maatregel is bedoeld om nitraatuitspoeling te voorkomen en de waterkwaliteit te verbeteren. In gebieden met een slechtere waterkwaliteit bedraagt deze beschermingsstrook zelfs vijf meter wanneer er nitraatgevoelige gewassen, zoals maïs of bepaalde groentesoorten, worden geteeld.
De maatregel uit het zevende Mestactieplan werd onderhandeld met de landbouw- en natuurverenigingen en in december 2024 goedgekeurd door het Vlaamse Parlement. Maar die stuitte op veel kritiek bij de boeren. Zo diende onder anderen melkveehoudster Sabine Vandeweyer uit Wuustwezel in het voorjaar van 2025 een bezwaarschrift in.
Zij wees op de gederfde inkomsten en de hogere mestafzetkosten. Door de teeltbeperkingen op de bufferstroken neemt het bebouwbare areaal af en dalen dus ook de opbrengsten. Daarnaast mogen de boeren minder mest uitrijden en lopen ze bij een tekort aan land tegen hogere mestafzetkosten aan. Haar melkveebedrijf heeft in totaal vijf kilometer landbouwgrond langs grachten. Door de MAP-maatregel heeft ze naar eigen zeggen 2,5 hectare landbouwgrond verloren. In totaal bedraagt het areaalverlies van Vlaamse boeren door de invoering van de beschermingsstroken zo’n 6.000 hectare.
18 Limburgse boeren trokken naar Grondwettelijk Hof
Een groep van 18 Limburgse boeren hield het niet bij een bezwaarschrift, maar stapte in de zomer van vorig jaar naar het Grondwettelijk Hof. Zij eisten dat de regels voor de beschermingsstroken vernietigd zouden worden. Dat is niet gelukt. Het Grondwettelijk Hof heeft hun verzoek verworpen en stelt dat er geen sprake is van een algemene schending van het eigendomsrecht. Dat komt doordat de maatregelen een groter maatschappelijk doel dienen, namelijk de verbetering van de waterkwaliteit.
Het Hof maakt hierbij wel een voorbehoud. Wie vindt dat hij door de maatregel onevenredig zwaar wordt getroffen, kan dat voorleggen aan de burgerlijke rechter. Die moet dan de concrete situatie bekijken en beoordelen of er recht is op een vergoeding. Daarachter zit het principe dat een overheidsmaatregel op zich wettig kan zijn, maar voor een individuele burger toch een buitensporige last kan betekenen.
Boer Burger Belangen Limburg, dat de zaak bij het Grondwettelijk Hof coördineerde, eist nu stappen van de overheid. “De landbouwers met percelen naast waterlopen moeten alle lasten dragen en andere niet. Dit is niet in overeenstemming met het gelijkheidsprincipe en daarom moeten de betrokkenen vergoed worden. De politiek moet voorzien in collectief flankerend beleid zodat niet elke getroffen landbouwer individueel naar de rechtbank moet stappen.”
De landbouwers met percelen naast waterlopen moeten alle lasten dragen en andere niet. Dit is niet in overeenstemming met het gelijkheidsprincipe en daarom moeten de betrokkenen vergoed worden
Ecoregeling als compensatie
Het is de vraag of Vlaams landbouwminister Jo Brouns (cd&v) daar oren naar heeft. “Het Hof heeft besloten dat er geen algemene schending van het eigendomsrecht voorligt. Het arrest betekent niet dat de overheid nu automatisch bijkomende vergoedingen moet uitbetalen. Wie meent daar in zijn specifieke situatie toch aanspraak op te maken, kan die vraag aan de burgerlijke rechter voorleggen”, laat zijn woordvoerder Tom Demeyer weten.
Het ministerie zegt te begrijpen dat de beschermingsstroken hard kunnen aankomen bij landbouwers met percelen langs waterlopen. “Maar die inspanningen zijn belangrijk voor de waterkwaliteit. We mogen de impact ervan niet minimaliseren. We spreken niet voor niets over het strengste MAP ooit. Minister Brouns blijft hierover in gesprek met landbouwers en hun organisaties.”
Brouns wijst daarnaast op bestaande vergoedingen, zoals de ecoregeling Bufferstroken. Daarbij wordt een boer vergoed als hij bijvoorbeeld bloemenmengsels inzaait. “Naast de strengere regels zijn vergoedingen voorzien voor bijkomende engagementen, die kunnen oplopen tot 1.250 euro per hectare. Er zijn heel veel teelten die er niet in slagen om een netto rendement van 1.250 euro per hectare te halen”, klinkt het.
Naast de strengere regels zijn vergoedingen voorzien voor bijkomende engagementen, die kunnen oplopen tot 1.250 euro per hectare. Er zijn heel veel teelten die er niet in slagen om een netto rendement van 1.250 euro per hectare te halen
Voor landbouworganisatie ABS snijdt deze redenering geen hout. “Het klopt dat er ecoregelingen zijn, maar die zijn gebaseerd op een onkostenvergoeding voor onderhoud. Dit vergoedt niet de kapitaalvernietiging en het verminderde inkomenspotentieel”, aldus ABS-voorzitter Bruno Vincent.
ABS wil compensatieregeling
ABS stuurt aan op een algemene compensatieregeling. “Nu de uitspraak van het Grondwettelijk Hof en ook de minister zelf erkennen dat de impact zwaar is, is het vrij evident dat er nu een algemene billijke vergoeding voor kapitaal- en inkomensverlies moet komen, los van eventuele verdere vergoedingen voor extra ecosysteemdiensten. Verwijzen naar een onzekere gang naar de rechter getuigt van ondeugdelijk bestuur. Het gaat ervan uit dat enkel mondige landbouwers die er het geld voor over hebben, die stap ook zullen zetten. Kleinere of minder mondige boeren komen hierdoor nog maar eens in de kou te staan. Voor een dergelijke vorm van potentiële discriminatie passen we.”
Boerenbond wil zo ver niet gaan. “We hebben in juli 2026 het arrest van het Grondwettelijk Hof gelezen, waaruit blijkt dat de maatregelen uit MAP7 overeind blijven. Voor Boerenbond is het belangrijk dat landbouwers fair behandeld worden voor de zware inspanningen die ze leveren. In het akkoord over MAP7 zijn daarom compenserende maatregelen voor landbouwers ingeschreven. We stellen echter vast dat nog niet alle maatregelen in werking zijn getreden.”
De landbouworganisatie wijst als voorbeeld op de 4%-regel. Die moet ervoor zorgen dat wanneer de bufferstrook groter is dan 4% van het perceel, de bufferstrook bij een nitraatgevoelige teelt drie meter in plaats van vijf meter bedraagt. “Voor Boerenbond moet het akkoord, zoals dat drie jaar geleden tussen landbouw- en milieuorganisaties is gesloten, volledig worden uitgevoerd en moeten alle maatregelen worden uitgerold.”
