Op de natuur gebaseerde waterzuivering is beloftevol: “effect op stikstof en fosfor’

De combinatie van op de natuur gebaseerde en technologische waterzuivering moet vervuilingspieken opvangen om de Hertsbergebeek te beschermen. De Ringbeek, die samenvloeit met de Hertsbergebeek, is een sterk verontreinigende bovenloop die de goede toestand van de Hertsbergebeek onder druk zet. De waterloop kampt vooral met zuurstofproblemen en hoge fosforconcentraties. Dat komt onder meer door landbouwactiviteiten, maar ook door restlozingen van huishoudens en overstortwerking van de riolering.

Vooral na lange droge periodes, zoals afgelopen zomer, kan de impact groot zijn. Zonder regenval hopen de vervuilende stoffen zich op. Als ze dan bij een intense regenbui toch wegspoelen, komt er een hevige, weinig verdunde vervuilingsgolf over de geïmpacteerde ecosystemen. De zogenaamde ‘first flush’ kan bijna zwart en zuurstofloos water afvoeren, met zware gevolgen voor het aquatische leven.

Daar moet de nieuwe natuurlijke zuiveringsinstallatie iets aan doen. Eerst stroomt het water door een helofytenfilter. Dat is geen machine, wel een rietveld van 8500 m² waarin planten, bodemorganismen en micro-organismen samenwerken om onder meer zwevende stoffen en stikstof uit het water te verwijderen. Daarna passeert het water door een ijzerzandfilter van 400 m² , die fosfor kan vastleggen. Zo wordt het zelfzuiverend vermogen van het watersysteem versterkt.

Natuur met een streepje technologie

Tussen alle natuurlijke elementen zitten ook enkele technologische snufjes verwerkt. Sensoren en automatische meetapparatuur volgen onder meer de niveaus nitraat, zuurstof en geleidbaarheid continu op. Wanneer de metingen op een vervuilingspiek wijzen, kan het water gecontroleerd door de filter worden geleid. Via de huidige opstelling wil men de nodige kennis vergaren om ook andere waterbeheerders te helpen. De resultaten moeten duidelijk maken hoe dergelijke systemen het best worden ontworpen, gestuurd en op grotere schaal toegepast om waterlopen weerbaarder te maken.

Wel zijn er enkele hindernissen. Om een droogval van de Ringbeek te voorkomen en voldoende water naar de helofytenfilter te leiden, wordt het waterpeil plaatselijk opgestuwd. Dat hoogteverschil zou een hindernis kunnen vormen voor vissen. Daarom zijn in de Ringbeek vistrappen aangelegd. Die overbruggen het peilverschil stapsgewijs en houden de waterloop passeerbaar voor vissen.

Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns (cd&v) is fier op het project. “Met de realisatie van dit constructed wetland investeren we meer dan in properder water alleen. De installatie draagt ook bij aan een betere biodiversiteit, waterberging, landschappelijke kwaliteit en klimaatadaptatie. De installatie van deze op de natuur gebaseerde oplossing toont bovendien hoe we dergelijke investeringen mooi kunnen inpassen op een plek waar landbouw, natuur en waterbeheer samenkomen.”

De helofyten- en ijzerzandfilter werden gerealiseerd door de VMM met medewerking van Universiteit Gent en VITO en met steun van het Europese Interreg Vlaanderen-Nederland project Aquatuur.