nieuws

Groen en Vooruit vragen PFAS-verbod na EU-rapport, 3M sluit in Zwijndrecht

nieuws

Groen en Vooruit roepen op om onmiddellijk PFAS te verbieden, na de publicatie van een rapport van de Europese Rekenkamer dat stelt dat de Europese Unie tegen PFAS veel te traag handelt. PFAS zitten in allerhande producten, onder meer als hulpstof bij diverse gewasbeschermingsmiddelen. Het nieuws valt samen met de aankondiging dat chemiebedrijf 3M de site zal sluiten in Zwijndrecht.

Vandaag Ruben De Keyzer
Lees meer over:
pfos-3m-zwijndrecht-antwerpen-1250

PFAS, ook wel 'forever chemicals' genoemd, blijven zich ophopen in mens en milieu. De EU slaagt er niet in om dit tijdig op te lossen, vindt de Europese Rekenkamer (ERK). “De meeste PFAS zijn niet geregistreerd in het kader van de EU-wetgeving voor chemische stoffen. Het duurt bovendien jaren voordat beperkingen worden ingevoerd en de handhaving daarvan loopt sterk uiteen”, meldt de ERK. “Zelfs de wettelijke grenswaarden voor voedsel en drinkwater bieden niet altijd de garantie dat regelmatige of langdurige consumptie veilig is. Als de EU niet sneller en daadkrachtiger optreedt, blijven deze uiterst langzaam afbreekbare chemicaliën langer bestaan dan de regels die juist bedoeld zijn om ze onder controle te houden.”

Wat is PFAS?

PFAS, voluit de polyfluoralkylstoffen, zijn synthetische chemische stoffen die zeer traag afbreken. Toch worden ze op grote schaal gebruikt omdat ze water-, olie- en vlekafstotende eigenschappen hebben en bestand zijn tegen extreme hitte. PFAS komen voor in allerhande producten, gaande van waterdichte kleding tot verpakkingen, cosmetica, meubilair en dus ook sommige gewasbeschermingsmiddelen. Dat is nu problematisch, want uit studies blijkt dat er een verband bestaat tussen de blootstelling aan PFAS en kanker, onvruchtbaarheid en hormonale stoornissen. De daaruit voortvloeiende gezondheidskosten in Europa worden geraamd op 52 tot 84 miljard euro per jaar.

De EU bouwt sinds 2006 het gebruik van deze 'eeuwige chemicaliën' geleidelijk af, behalve wanneer het gebruik ervan essentieel wordt gevonden. En dat blijkt nu wat te vaak het geval, volgens de ERK. “Hoewel deze chemische stoffen eeuwig kunnen blijven bestaan, kunnen de schadelijke gevolgen ervan voor mens en milieu wel worden beperkt”, zegt Joëlle Elvinger, het ERK-lid dat verantwoordelijk is voor de controle. “De EU moet dit probleem direct en vastberaden aanpakken, zodat deze tikkende tijdbom onschadelijk wordt gemaakt voordat het te laat is.”

PFAS is voor de duidelijkheid een verzamelnaam: er bestaan verschillende types PFAS. De ERK wijst erop dat de EU bij bepaalde types PFAS slechts beperkte info heeft over de mogelijke gevaren. Producenten zijn bovendien niet verplicht om deze stoffen te testen. Dit geldt bijvoorbeeld voor polytetrafluorethyleen (PTFE), een veelgebruikte stof die voorkomt in kookgerei met een antiaanbaklaag en in waterdichte kleding. Het voorzichtigheidsbeginsel wordt volgens de ERK hier dus geschonden.

“En wanneer de Europese Unie PFAS wél reguleert, verloopt dat proces traag en schiet het soms zijn doel voorbij”, meldt de ERK. “Beperkingsprocedures nemen gemiddeld ongeveer vijf jaar in beslag. Dit geeft fabrikanten de tijd om een verboden stof te vervangen door een vergelijkbare chemische stof die mogelijk net zo schadelijk is.”

Een ander zwak punt volgens de ERK is het gebrek aan toezicht: het systeem is sterk afhankelijk van bedrijven die hun eigen naleving controleren. Eén op de drie lidstaten verifieert nog steeds niet of PFAS-beperkingen worden gehandhaafd.

PFAS in water en voeding

Positief is dat de grenswaarden voor drinkwater de afgelopen jaren over het algemeen wel zijn nageleefd in Europa. Vlaanderen is een uitzondering. Zo bleek in 2025 dat ons kraanwater de Europese drempels overschrijdt. Volgens VMM zou ons drinkwater desondanks veilig zijn.

De ERK zegt bovendien dat de Europese cijfers over PFAS in drinkwater rusten op data uit 2017. Mogelijks zijn er dus meer landen in overschrijding.

De bevindingen over levensmiddelen zijn verontrustender. “De EU-maximumgehalten vormen een compromis tussen de bescherming van de volksgezondheid en het op de markt houden van levensmiddelen”, duidt de ERK. “Ze zijn bedoeld om verontreiniging met PFAS zoveel mogelijk terug te dringen, maar garanderen niet noodzakelijk dat regelmatige consumptie op lange termijn veilig is.”

De auditors berekenden dat de aanvaardbare inname al kan worden overschreden als bepaalde levensmiddelen de maximaal toegestane hoeveelheid PFAS bevatten. Daarvoor zou iemand op een hele week slechts ongeveer 7 gram ansjovis, 39 gram wilde zalm, 181 gram eieren (een drietal) of 237 gram rundvlees hoeven te eten.

In ten minste twee EU-landen gelden nu al strengere beperkingen op PFAS in consumptiegoederen. Maar er moet dus meer gebeuren op Europees niveau, vindt de ERK.

Groen en Vooruit pleiten voor verbod

Dat voorstel vindt in Vlaanderen bijval van Groen en Vooruit, die zelfs een complete productiestop vragen op alle PFAS-producten. Oppositiepartij Groen dringt al jaren aan op een PFAS-productiestop en een onmiddellijk verbod van PFAS-houdende gewasbeschermingsmiddelen in drinkwatergebieden. Ook in Vlaanderen zijn de gevolgen voelbaar, aldus de partij. In 2024 lag zo bijna een kwart van de stalen drinkwater boven de gezondheidsstreefwaarde.

De FOD Volksgezondheid berekende eerder al dat de PFAS-vervuiling ons miljarden kost in gezondheidskosten, sanering en drinkwaterzuivering, aldus Mieke Schauvliege (Groen). "Denk maar aan waterbedrijven: zij moeten hierdoor fors investeren in extra zuiveringsinstallaties. Die kost zal via de waterfactuur bij de Vlaming terechtkomen, niet bij de vervuilers."

"Voor Groen is het duidelijk: met een aanpak stof per stof verliezen we de race tegen de klok. Europa moet vaart zetten achter het universele PFAS-verbod en de procedures voor markttoelating voor chemische stoffen verstrengen", aldus Schauvliege. Groen voegt nog toe dat Vlaanderen zich niet mag verstoppen achter Europa om te wachten met regulering.

Ook meerderheidspartij Vooruit roept Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns (cd&v) op om "voluit zijn rol te spelen in Europa". "Vlaanderen is bijzonder zwaar getroffen door PFAS-vervuiling. Net daarom hebben we er alle belang bij om in Europa voorop te lopen in de strijd tegen PFAS. Vlaanderen moet niet aan de zijlijn toekijken, maar mee de kop trekken van het Europese peloton", zegt Vlaams parlementslid Hannes Anaf, in de vorige legislatuur voorzitter van de PFAS-onderzoekscommissie.

Hij roept Brouns op om dringend werk te maken van drie absolute prioriteiten uit het Vlaams regeerakkoord: een Europees PFAS-verbod dat een zo breed en ambitieus mogelijke uitfasering oplegt, een versnelde uitfasering van PFAS-pesticiden om ons water en onze voeding te beschermen, en de oprichting van het PFAS-sectorfonds. "Daarmee laten we vervuilers mee betalen voor de schade die ze veroorzaken en de saneringen die moeten volgen", aldus Anaf.

Volgens de vakbonden speelt er echter nog iets anders. Zij wijzen op de deadline van 12 december. Tegen dan heeft 3M een nieuwe milieuvergunning in Zwijndrecht nodig. Als die vergunning er niet komt, zou men de fabriek nog sneller sluiten, stellen de bonden.

Het aantal getroffen werknemers zal volgens 3M onderhevig zijn aan het informatie- en consultatieproces. "Het gaat hier niet om een mogelijke sluiting, maar om de intentie om het informatie- en consultatieproces onder de wet Renault op te starten, in verband met de mogelijke stopzetting van de productieactiviteiten in Zwijndrecht", klinkt het nog. Tegelijkertijd spreekt het bedrijf wel over "mogelijk collectief ontslag".

3M Belgium is tot slot van plan om eigenaar te blijven van de gronden. "Daar zullen niet-productiegebonden activiteiten worden voortgezet", zegt men. "Waaronder sanering, lopende milieumetingen en het Corporate Technology Center. Wij zullen in België aanwezig blijven, zowel via de hoofdzetel in Diegem als op de site in Zwijndrecht, en blijven ons volledig engageren om alle saneringsverplichtingen (PFAS, red.) op en buiten de site na te komen."

3M vergoedt Zwijndrechtse landbouwers voor extra kosten die ze moeten maken voor zuiver water
Uitgelicht
3M Belgium heeft in totaal 11 landbouwers vergoed voor ongeveer 360.000 euro omdat ze het afgelopen jaar extra kosten moesten maken voor water. In Zwijndrecht en omgeving geld...
9 september 2026 Lees meer

Bron: Eigen berichtgeving, Belga

Gerelateerde artikels

Er zijn :newsItemCount nieuwe artikels sinds jouw laatste bezoek