header.home link

Stikstof: “Met de rode brieven wil de overheid voldongen feiten creëren"

26 april 2022

De kans is klein dat er tegen het einde van de legislatuur een juridisch sluitend stikstofkader voorligt, dat zegt professor milieurecht Kurt Deketelaere. “De Vlaamse regering handelt telkens op zo’n manier dat de rechtsonzekerheid voor de burger toeneemt.”

Lees meer over:
deketelaere

Een open vraag om te beginnen. U laat zich op sociale media bijzonder kritisch uit over een aantal grote omgevingsdossiers van de Vlaamse regering. Wat is het probleem?

Kurt Deketelaere: "Er zijn vandaag inderdaad tal van dossiers – we kennen ze allemaal: PAS, betonstop, slimme meters, groenestroomcertificaten – waarvoor de Vlaamse overheid in het verleden spelregels heeft vastgelegd. Op basis daarvan zijn vergunningen verleend, subsidies verstrekt, gronden ingekleurd, enzovoort. Als burger verwacht ik dan ook dat de Vlaamse overheid zich aan die spelregels houdt en voor rechtszekerheid gaat zorgen. In al die dossiers is echter het tegenovergestelde gebeurd de voorbije twee jaar: de regering gaat telkens op zo’n manier handelen dat de rechtsonzekerheid voor de burger toeneemt. Contracten worden opgezegd, vergunningen worden ingetrokken, subsidies worden stopgezet, enzovoort. Onvoorstelbaar."

"Neem nu het Oosterweelarrest vorige week: de Vlaamse regering blijft, samen met bouwheer Lantis, mordicus weigeren om toe te geven dat de uitgegraven verontreinigde grond in essentie eigenlijk afval is en juridisch dan ook als afval moet behandeld worden, tenzij dat die, éénmaal gereinigd, veilig voor andere doelstellingen kan worden gebruikt. Waarom wil men zijn eigen regelgeving niet (meer) kennen en toepassen?"

"Als men kijkt naar het dossier van de groenestroomcertificaten: daar zijn voor de eerste generatie zonnepanelen zeer duidelijke contractuele afspraken gemaakt inzake tegemoetkomingen en termijnen. Ook daar verandert de Vlaamse regering eenzijdig de afspraken, en staan de investeerders van het eerste uur in de kou. En dat zijn niet alleen de Katoennatie’s van deze wereld, integendeel."

Ik voel dat uw volgende voorbeeld het PAS-dossier gaat zijn. “Op basis van de elementen opgenomen in het stikstofakkoord blijkt dat uw exploitatie behoort tot de piekbelasters”, staat er in de brieven van de VLM. Kan dat zomaar?

"Het juridische kader rond stikstof is al jaren problematisch, en het arrest van de Raad voor Vergunningsbetwistingen heeft daar terecht paal en perk aan gesteld. De taak van de overheid is nu om een sluitend juridisch kader te creëren – opnieuw: rechtszekerheid bieden – maar er is vandaag zelfs nog geen begin van dat kader aan de horizon te bespeuren."

"En dat terwijl er nu al vanuit de administratie brieven vertrekken naar landbouwbedrijven. Dit alles op basis van een politiek akkoord dat momenteel geen enkele juridische onderbouwing heeft, maar toch “delen wij u 'louter informatief' mee dat wij uw bedrijf moeten sluiten”. Men boort het levenswerk van mensen de grond in, “louter informatief”, en zonder de juridische basis, de criteria en de data die voor het betrokken dossier van toepassing zijn. Men weigert zelfs bewust om die mee te delen. Dit is totaal, maar dan ook totaal onaanvaardbaar. Rechtszekerheid: nul. Betrouwbare overheid: nul."

Men boort het levenswerk van mensen de grond in, “louter informatief”, en zonder de juridische basis. Dit is totaal, maar dan ook totaal onaanvaardbaar

Kurt Deketelaere - Professor Milieurecht

Uitgelicht

Ook boerderij van de Abdij van Averbode moet dicht

nieuws
21 april 2022 Lees meer

Kunnen die bedrijven zich daartegen eigenlijk verweren? Er is niet eens een juridische basis om aan te vechten.

"We kunnen alleen maar hopen dat de betrokken landbouwers die op dergelijke manier worden behandeld door hun Vlaamse overheid, dat juridisch bestrijden. Het is duidelijk dat de overheid hier de vlucht vooruit wil nemen, en dat men een soort van “politiek van de voldongen feiten” probeert te realiseren. Zoals ik het dossier nu zie evolueren, zal er voor het einde van de legislatuur géén juridisch sluitende onderbouwing van het PAS-beleid zijn. Er zal wel ergens een tekst komen, maar of die juridisch gaat standhouden is nog maar de vraag. Het is dan ook bijzonder prematuur om bedrijven nu al aan te schrijven met de boodschap dat ze moeten sluiten."

Zeker als ze nog maar in 2015 een nieuwe vergunning hebben gekregen?

"Averbode, inderdaad. Je zou toch denken dat wanneer een vergunning wordt verleend in 2015, na de originele PAS-brieven, dat men dan aan de hand van kaarten en dergelijke meer gaat kijken of er geen probleem is.  En als dat er is, dat daar dan wordt op ingespeeld: negatief advies, bijzondere voorwaarden, proefvergunning, weigering van de vergunning, enz. Dat is goed bestuur. Zeven jaar later echter een brief sturen en zeggen dat men moet sluiten, is dat niet. Weerom een overheid die zijn eigen spelregels, afspraken, enz. niet respecteert. Rechtsonzekerheid troef."  

"Als de Vlaamse overheid werkelijk die weg verder wil bewandelen, dan moet er niet alleen verweer gevoerd worden op basis van het geldende omgevingsrecht, maar dan moet er ook gedacht worden aan het burgerrechtelijk aansprakelijk stellen van de betrokken overheden, ambtenaren en politici. Als duidelijk zou blijken dat welbepaalde beslissingen prematuur zijn en schade hebben aangebracht aan bepaalde mensen, dan is dat zeker een verweermiddel. Als daarbij strafrechtelijke feiten gepleegd zijn, moet ook de strafrechtelijke piste worden bewandeld."

Eigenlijk zegt u: het gaat hier over willekeur.

"Inderdaad, willekeur, daar is geen ander woord voor. Zo hoor ik per toeval dat in West-Vlaanderen de provincie nu zelf beroepen instelt tegen beslissingen van de minister van Omgeving (Zuhal Demir, red.) omdat de minister in welbepaalde dossiers haar eigen ministeriële instructie verloochent. De wereld op zijn kop dus. Mijn indruk is dat er een soort van willekeur heerst, waarbij men alles in het werk stelt om zo snel als mogelijk tot voldongen feiten te komen. Men doet dat omdat men weet dat het zeer moeilijk zal zijn om het politiek akkoord juridisch sluitend te maken. Men mikt dus op een schokeffect."

"Want net zoals de VLM en de minister brieven schrijven naar boeren, zo gaan er natuurlijk ook brieven komen om dat toekomstig stikstofdecreet bij het Grondwettelijk Hof aan te vechten. Ik ben eigenlijk de eerste om dat te promoten, niettegenstaande de rechtsonzekerheid die dat weer met zich zal meebrengen. Er staat echter te veel op het spel: als men het politiek akkoord zoals het is, simpelweg in rechtsregels gaat omzetten, inclusief de discriminatie tussen landbouwbedrijven en industriële bedrijven, dan is dat decreet van bij het begin besmet met ongelijke behandeling en discriminatie. En staat het dus meteen op de helling bij het Grondwettelijk Hof. Men kan over dat politiek akkoord allerlei hoera-persconferenties geven, maar zonder sluitend juridisch kader staan we geen stap verder. En de tijd dringt nochtans."

Boeren zijn politiek het gemakkelijkste slachtoffer, en door daar zeer streng te zijn hoopt men stikstofruimte te behouden of te creëren voor industriële projecten en infrastructuurwerken

Kurt Deketelaere - Professor Milieurecht

Er wordt natuurlijk altijd geschermd met de vergunningsstop in Nederland. Dat is het doembeeld dat men wil vermijden, maar gaat die vergelijking eigenlijk op?

"Het is altijd leuk om naar de Nederlandse situatie te verwijzen, maar waar in Nederland alle sectoren moeten bijdragen aan de oplossing, beoogt men in Vlaanderen eigenlijk maar één zondebok, de landbouwsector: men wil stikstofruimte gaan creëren door alleen de landbouw daarvoor te laten opdraaien. Remember: de helft van de stikstof bij ons komt uit het buitenland, in de andere helft is landbouw natuurlijk een belangrijke actor, maar anderen (transport, industrie, enz.) zijn dat ook. De boeren zijn politiek echter het gemakkelijkste slachtoffer, en door daar zeer streng te zijn hoopt men stikstofruimte te behouden of te creëren voor industriële projecten en infrastructuurwerken."

"In de landbouw is er vandaag eigenlijk al maanden een de facto vergunningenstop: in eerste aanleg en beroep zijn weigeringen schering en inslag. Vaak valt op dat beslissingen eigenlijk achterstevoren worden geschreven: men vertrekt vanuit de negatieve beslissing die men eigenlijk al heeft genomen, en men zoekt argumenten om die te staven. Men is daarbij systematisch vergunningverlening en handhaving aan het verwarren. Wanneer bedrijven zich engageren ten aanzien van de deputatie voor de naleving van de spelregels en de realisatie van bepaalde maatregelen, dan is het niet aan de beroepsinstantie om te zeggen: ik geloof u eigenlijk niet. Ik geloof niet dat u dit zal realiseren, dus ik weiger. Dat is natuurlijk de omgekeerde wereld. Als een bedrijf zich niet aan de voorwaarden van zijn vergunning houdt, dan moet de inspectie optreden. Als we er in de vergunningverlening vanuit gaan dat een bedrijf zich mogelijks niet aan de voorwaarden zal houden en we dus maar moeten weigeren, tja, dan doen we inderdaad beter de boeken toe."  

Voor de industrie wordt er met andere maten en gewichten gewerkt, vinden de boeren. Voor de N-VA is de ethaankraker van Ineos een paradepaardje, maar is zo’n project bij de correcte interpretatie van de stikstofregels wel levensvatbaar?

"Het spreekt voor zich dat industriële bedrijven zich ook aan de stikstofspelregels moeten houden. Zie wat deze week nog werd beslist inzake Total Energies, zie wat in de voorbije maanden werd beslist inzake de gascentrales. Laat ons zien hoe het afloopt voor Ineos. Het stoort me dat altijd gesteld wordt dat er in de industrie, in de mobiliteitssector, in de infrastructuursector, geen stikstofissues meer zouden zijn. Voor hen zou het Vlaams Luchtbeleidsplan 2030 voldoende zijn. Niemand heeft echter blijkbaar vorig jaar de “met redenen omklede motie” van de Europese Commissie ten aanzien van België gelezen, over de luchtkwaliteit in Brussel en Antwerpen. Dat is de laatste stap voor een inbreukprocedure bij het Hof van Justitie. Daaruit bleek dat de luchtkwaliteit in Antwerpen (stikstof, CO2, enz), nog altijd behoorlijk problematisch is en verre van opgelost is wat industrie en mobiliteit betreft. Eigenlijk stelde de Europese Commissie dat dat Luchtbeleidsplan inderdaad “lucht” is: geen enkele concrete afdwingbare doelstelling, tijdslijn, sancties, enz. Triestig."

Uitgelicht

Ook hondendrollen schadelijk voor natuur

nieuws
7 februari 2022 Lees meer

Anders dan de zeer strenge benadering in Nederland, hebben de Duitse rechtscolleges een de minimis-regel, een soort van minimale drempel, verdedigd. Is dat voor ons een optie?

"Wel, de vroegere omzendbrief en de huidige ministeriële instructie werk(t)en al met drempels. De vraag daarbij is natuurlijk of ze juist gesteld zijn en niet juridisch discriminerend zijn. In het rapport van het Expertenpanel PAS voor de Vlaamse overheid is op de verschillende opties (Duitsland, Nederland, enz) nader ingegaan en zijn de voor- en nadelen van elke benadering geschetst. Het is aan het beleid om de juiste instrumentenmix te realiseren, en vooral, die juridisch goed in te kleden. Anders zijn we terug bij af."  

Een ander belangrijk vraagstuk is wat nu juist de waarde is van de fameuze KDW’s, de kritische depositiewaarden.

"De KDW wordt vandaag te veel gezien als een instrument om op het vlak van vergunningverlening duim omhoog of duim omlaag te doen. Dat is helemaal de bedoeling niet. We hebben zeer nadrukkelijk laten opnemen in het rapport van het Expertenpanel PAS dat de KDW, een begrip dat zelfs niet in de habitatrichtlijn voorkomt, géén bepalend criterium is voor vergunningverlening. Hetgeen we moeten realiseren is een gunstige staat van instandhouding, dat is hetgeen de habitatrichtlijn van ons vraagt, en niet dat overal in Vlaanderen die KDW moet worden gerealiseerd."

In de landbouw is er vandaag eigenlijk al maanden een de facto vergunningenstop: in eerste aanleg en beroep zijn weigeringen schering en inslag

Kurt Deketelaere - Professor Milieurecht

Ten slotte: hoe zou u het nu zelf oplossen?

"Wel, het minimum minimorum is de mensen wiens levenswerk je vernietigt, daarvoor correct te vergoeden. De rode bedrijven stopzetten, oké, maar dan op een juridisch, financieel en menselijk correcte manier. In Vlaanderen is er nu een welbepaald bedrag voorop gesteld, maar er is geen voldoende duidelijkheid over de manier waarop de vergoeding zal berekend worden. We gaan ook nog moeten zien of die vergoedingsmechanismen juridisch stand gaan houden. En … zal het geld dat nu is voorzien, binnen x-aantal jaar nog beschikbaar zijn? Ook de budgettaire context kan veranderen, zeker als een sluitend juridisch kader blijvend op zich zou laten wachten."

"In globo van een wit blad beginnen zou natuurlijk heel leuk zijn, maar dat is in de Vlaamse context helaas niet meer mogelijk. Een correcte behandeling van de boeren nu is cruciaal, maar dan nog zal er het probleem zijn van hoe we naar de toekomst toe verder moeten. Hoe vermijden we dat we gewoon opnieuw in hetzelfde schuitje terecht komen? Veel voorstellen liggen op tafel. Technologische innovatie is daarbij zeer belangrijk. Het gebruik van economische prikkels evenzeer. Voor dat alles hebben we een sluitend juridisch kader nodig, en dit voor alle betrokken sectoren, dus zowel voor industrie, landbouw en verkeer."

Daarop inpikkend: die piekbelasters zijn maar 1 procent van de emissiereductie die de Vlaamse regering wil realiseren.

"Inderdaad, men kan die mensen uitkopen, maar er is nog heel wat in het stikstofbad als dat probleem geëlimineerd is. De nood aan een sluitend juridisch kader voor tal van maatregelen blijft daarom enorm groot en ik ben daar behoorlijk pessimistisch over, ik denk eigenlijk niet dat dit lukt voor het einde van deze legislatuur."

De kans is groot dat de Vlaamse regering tegen de verkiezingen van 2024 in proces ligt met honderden Vlaamse ondernemers?

"Inderdaad, als het niet is voor stikstof, dan zal het zijn voor groenstroomcertificaten, of voor iets anders. Er moet dus simpelweg iets veranderen aan de manier waarop men beleid voert. De voorbije twee jaar is er veel spektakel geweest, zijn veel aankondigingen gedaan, maar nu moet er echt opgeleverd worden. Je kan blijven roepen en je kan blijven aankondigen, maar met nog slechts twee jaar tot de volgende verkiezingen is het nu echt wel delivery time. De Vlaamse regering moet voor resultaten zorgen, en met stoere praat inzake “historische” akkoorden alleen gaat dat niet lukken. Die periode is al lang voorbij."

Bio

Kurt Deketelaere behaalde een licentiaat in de rechten aan de Katholieke Universiteit Leuven in 1989 en promoveerde er tot doctor in de rechten in 1995. Hij werd daarna onmiddellijk benoemd tot docent aan de KU Leuven en bouwde er zijn academische carrière uit, met bevordering tot gewoon hoogleraar in 2004. Hij doceert milieurecht, energierecht, klimaatrecht en bouwrecht.

Begin jaren 1990 was hij hoofd van het milieudepartement van Arthur Andersen & Co te Brussel, en advocaat aan de balie te Brussel. Van 2004 tot 2007 was hij juridisch expert op het kabinet van Vlaams minister Kris Peeters (CD&V) en van 2007 tot 2009 kabinetschef van Vlaams minister Hilde Crevits (CD&V). De Vlaamse regering kende hem de titel van ere-kabinetschef toe.

Sinds 2009 is hij secretaris-generaal van de League of European Research Universities (LERU), een vereniging van 23 toonaangevende onderzoeksuniversiteiten, waaronder die van Oxford, Cambridge, Leiden, Leuven en Heidelberg. Tevens is hij gasthoogleraar aan de Universiteit van Helsinki, voorzitter van Sustainability College Bruges, en bestuurder bij diverse bedrijven in de Benelux en de UK.

Bron: Eigen berichtgeving

Beeld: KUL

Gerelateerde artikels

Er zijn :newsItemCount nieuwe artikels sinds jouw laatste bezoek