Podcast over voedselverspilling: "De grootste winst tegen voedselverlies ligt niet alleen op het veld"

Miljarden euro's aan economische waarde

Voedselverlies en voedselverspilling hebben belangrijke ecologische, economische en sociale gevolgen. Wanneer voedsel verloren gaat, verdwijnen niet alleen de producten zelf, maar ook alle grondstoffen, energie, water en arbeid die nodig waren om ze te produceren. Volgens Europese cijfers is voedselverlies verantwoordelijk voor ongeveer 16 procent van de broeikasgasuitstoot binnen het voedselsysteem, duidt Messely. “Tegelijk gaat het jaarlijks om miljarden euro's aan economische waarde die verloren gaan, terwijl een deel van de bevolking nog steeds onvoldoende toegang heeft tot gezonde en kwaliteitsvolle voeding.”

Hoewel Vlaanderen beter scoort dan het Europese gemiddelde, blijft de uitdaging aanzienlijk. Gemiddeld belandt hier jaarlijks nog altijd 30 tot 35 kilogram eetbaar voedsel per inwoner in de afvalbak. Toch is er vooruitgang geboekt. Dankzij een Vlaams actieplan tegen voedselverlies en voedselverspilling, waarbij overheden en ketenpartners samenwerken, zijn onder meer de voedseldonaties van retailers de voorbije jaren met ongeveer 20 procent gestegen. De ambitie blijft om de voedselverspilling tegen 2030 met minstens 30 procent te verminderen ten opzichte van 2020. “We zitten op de goede weg, maar bijkomende inspanningen zijn noodzakelijk. Vandaar ook dat er een nieuwe actieplan aankomt”, vertelt Van Droogenbroeck.

Doorheen heel de keten

Opvallend is dat voedselverlies zich doorheen de volledige keten voordoet. Huishoudens zijn verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de verspilling, maar de primaire productie en de voedingsindustrie samen vertegenwoordigen een nog groter aandeel. In de landbouw gaat voedsel soms verloren omdat producten niet voldoen aan esthetische normen van de markt. “Groenten of fruit met een afwijkende vorm, kleur of een klein schoonheidsfoutje zijn perfect eetbaar, maar raken vaak niet verkocht. Ook extreme weersomstandigheden en geopolitieke verstoringen kunnen leiden tot verliezen doordat oogsten moeilijk afzet vinden of logistieke ketens onder druk komen te staan”, klinkt het.

Daarnaast spelen sociale gewoontes een belangrijke rol. “Veel consumenten denken dat ze weinig voedsel verspillen, terwijl de cijfers anders aantonen. Voedselverspilling is immers niet altijd een rationele keuze”, legt Messely uit. Volgens haar beïnvloeden sociale verwachtingen ons gedrag: we voorzien liever te veel eten op een feestje dan te weinig, en in restaurants blijft de drempel om een doggybag mee naar huis te nemen voor veel mensen nog altijd hoog.

Prioriteitenladder

Volgens de ILVO-onderzoekers ligt de sleutel tot verbetering in het maximaal behouden van de waarde van voedsel. Daarbij wordt vaak verwezen naar de zogenaamde piramide van waardebehoud. De eerste prioriteit is altijd preventie: voorkomen dat voedsel verloren gaat. “Wanneer overschotten toch ontstaan, worden die bij voorkeur herverdeeld of verwerkt tot nieuwe voedingsproducten, zoals soep, sap of andere lang houdbare toepassingen. Pas wanneer dat niet mogelijk is, komen alternatieven zoals diervoeder, compostering of bio-energie in beeld”, zegt Van Droogenbroeck. Hij wijst erop dat hoe verder voedsel afdaalt op die prioriteitenladder, hoe meer economische en maatschappelijke waarde verloren gaat.

De experts wijzen er bovendien op dat beleidsmaatregelen en economische prikkels niet altijd in dezelfde richting werken. “Soms is het financieel aantrekkelijker om voedselresten te vergisten dan ze opnieuw in de voedselketen te brengen”, klinkt het. Een nieuw actieplan met betere dataverzameling, gerichtere maatregelen en meer aandacht voor innovatieve oplossingen zoals slimmere verpakkingen, een efficiëntere organisatie van voedseldonaties en nieuwe verwerkingsmogelijkheden voor reststromen uit de landbouw en voedingsindustrie kunnen volgens hen voedselverspilling en voedselverlies verder terugdringen.