Vlamingen willen gezond eten, maar omgeving maakt het moeilijk

Met het burgerwetenschapsproject ‘De Grote Voedselkaart’ brengt Sciensano voor het eerst in kaart hoe Vlamingen hun voedselomgeving ervaren. Vier maanden lang beoordeelden 2.364 burgers voedselpunten in hun buurt, waaronder supermarkten, initiatieven uit de korte keten, restaurants en fastfoodzaken. De voedselomgeving speelt volgens Sciensano een belangrijke rol in wat mensen eten.

Nabijheid weegt zwaar door

Waar mensen hun voedsel aankopen, bepaalt mee wat er op het bord belandt. De burgerbevraging toont aan dat een gezonde keuze daarbij niet altijd vanzelfsprekend is. Wanneer burgers uitleggen waarom ze een bepaald voedselpunt bezoeken, spelen verschillende factoren een rol. Bereikbaarheid weegt daarbij het zwaarst door: in 16,4 procent van de beoordelingen werd die factor als reden voor het bezoek aangeduid. Ook smaak, vriendelijkheid van het personeel en gemak spelen een belangrijke rol. Prijs en prijs-kwaliteitsverhouding behoren eveneens tot de belangrijkste redenen om voor een voedselpunt te kiezen. Opvallend is dat voedingswaarde slechts in 4,3 procent van de beoordelingen als reden werd aangeduid.

Korte keten krijgt hoogste gezondheidsscore

Ook de beoordeling van het aanbod verschilt sterk per type voedselpunt. Initiatieven uit de korte keten krijgen gemiddeld 4,3 op 5 voor de gezondheid van hun aanbod. Burgers waarderen deze initiatieven daarnaast om hun kwaliteit en milieu-impact. Fastfood- en afhaalpunten scoren met 2,0 op 5 aanzienlijk lager. Supermarkten (3,3) en restaurants (3,4) nemen een tussenpositie in.

Uit de bevraging blijkt dat burgers graag meer groente- en fruitwinkels, hoevewinkels en initiatieven uit de korte keten in hun buurt zouden zien. Die zijn vandaag echter vaak duurder en minder gemakkelijk bereikbaar, waardoor ze moeilijker in de dagelijkse routine passen. Tegelijk pleiten de bevraagde burgers voor minder fastfood in de omgeving van scholen.

Voedselaanbod wordt ongezonder

De resultaten sluiten aan bij eerdere analyses van Sciensano. Uit een vergelijking van het voedselaanbod tussen 2008 en 2024 blijkt dat het aanbod in 80 procent van de Vlaamse buurten ongezonder werd.

Volgens Sciensano is de voedselomgeving de afgelopen jaren steeds meer geëvolueerd in een richting die overgewicht in de hand werkt. Bijna de helft van de Vlamingen kampt vandaag met overgewicht en de voedingsaanbevelingen worden onvoldoende gehaald. Gezonde keuzes maken, is volgens de onderzoeksinstelling dan ook niet alleen een kwestie van individuele verantwoordelijkheid.

Daarnaast bleek uit eerder onderzoek dat kinderen vaker met overgewicht kampen in buurten waar meer fastfoodrestaurants en gemakswinkels in de buurt van scholen aanwezig zijn.

Vier prioriteiten

Burgers en actoren uit de voedselomgeving – waaronder lokale besturen, supermarkten en initiatieven uit de korte keten– werkten samen 16 mogelijke acties uit. Vier daarvan kregen bij beide groepen een hoge prioriteit: een verbod op reclame voor ongezonde voeding in de publieke ruimte, een ruimer gezond aanbod in supermarkten, meer educatie rond gezonde en betaalbare voeding en het toegankelijker en betaalbaarder maken van initiatieven uit de korte keten.

Volgens Sciensano bieden de resultaten een basis voor Vlaamse en lokale beleidsmakers om de voedselomgeving gezonder te maken. De uitdaging ligt daarbij niet alleen bij de consument. Ook het aanbod, de prijs en de bereikbaarheid bepalen mee welke keuze uiteindelijk op het bord belandt.