PAN trekt aan alarmbel over snoepgroenten, maar is dat terecht?
nieuwsEen steekproef van Pesticide Action Network (PAN), in opdracht van het Nederlandse consumentenprogramma Kassa, toont aan dat snoepgroenten meer residu van gewasbeschermingsmiddelen bevatten dan wettelijk toegestaan is in babyvoeding. “Als dezelfde normen zouden gelden als voor verpakte babyvoeding, hadden 11 van de 20 snoepgroenten uit de schappen gemoeten”, stelt de omroep BNNVARA. Experts zijn kritisch voor deze boodschap, gezien de producten nog steeds conform zijn met de maximale residulimieten (MRL’s) en een zeer hoge veiligheidsmarge kennen.
De studie van PAN doet ook in de Vlaamse media stof opwaaien. De kranten Het Nieuwsblad en Het Laatste Nieuws berichten genuanceerd over de studie met duiding van professor en expert gewasbescherming Pieter Spanoghe (UGent). Het magazine Knack laat uitsluitend PAN aan het woord. “Sommige soorten die bekendstaan om hun hoge pesticidegehalten, zoals tomaten, paprika's, aardbeien, frambozen en blauwe bessen, kun je inruilen voor minder vervuilde groenten”, schrijft Knack. “Zo bevatten veel koolsoorten, zoals bloemkool, doorgaans weinig pesticiden. Bij fruit is de banaan een goede keuze.”
Weg met lokaal fruit, leve bananen?
Een kanttekening bij het advies van Knack: bananenplanten worden gedurende het gehele jaar wekelijks bespoten, onder meer tegen de schimmelziekte Black Sigatoka. Deze producten hebben een niet-verwaarloosbare impact op het milieu. Bovendien wordt de teelt in Zuid-Amerika veelal gelinkt aan ontbossing en sociale uitbuiting. De banaan als voorgesteld alternatief is dus een ietwat bizarre keuze, al is het wel zo dat bij alle gepeld (of geschild) fruit minder middelenresidu aanwezig is.
Hoe (on)terecht is de paniek over antibiotica in ons eten?
17 oktober 2025Residulimieten en de gezondheidsnorm
Consumentenprogramma Kassa waarschuwt kijkers voor ze snoepgroenten consumeren. “Ze zien er lekker uit, maar denk toch goed na”, zegt de presentatrice met een potje kleine groentjes in de hand. In de montage horen we onheilspellende muziek terwijl de kinderen in beeld snoepgroenten eten.
Maar hoe terecht is deze bezorgdheid? Want geen enkele van de geteste groenten overschrijdt de MRL’s, de Europees geldende maximale residulimiet van gewasbescherming die aanwezig mag zijn op groenten en fruit. Deze MRL’s kennen een gulle veiligheidsmarge. “MRL’s zijn geen toxicologische limieten”, zegt Hélène Bonte van voedselagentschap FAVV. “Een overschrijding van de MRL betekent dus niet noodzakelijk - en zelfs zelden - een potentieel risico voor de consument, maar is het teken van verkeerd gebruik van de gewasbeschermingsmiddelen.”
Professor Pieter Spanoghe (UGent), expert gewasbescherming, werd door de krant De Morgen gevraagd om te reageren op de studie. Die reactie haalde het artikel niet. Op sociale media deelt Spanoghe zijn antwoord voor wie het lezen wil. “Ik zou niet weten waarom die snoepgroenten aan de norm van babyvoeding moeten voldoen”, zegt Spanoghe. “De norm van babyvoeding is een voorzorgsmaatregel waar de overheid één vast getal kleeft op groenten en fruit dat ervoor wordt aangewend. Het getal is geen gezondheidsnorm.”
Moet babynorm gelden voor snoepgroenten?
Wat PAN betreft, zou de norm voor gewasbeschermingsmiddelen voor snoepgroenten identiek moeten zijn aan die voor babyvoeding. Dat vindt ook de Nederlandse toxicoloog Paul Scheepers van de Radboud Universiteit, aan het woord gelaten door Kassa. Zo werd de stof acetamiprid aangetroffen op een snoeppaprika van Albert Heijn, weliswaar binnen de wettelijke norm voor groenten maar te veel voor potjesvoeding. “Dat is een insecticide, daarvan weten we dat die stof in het brein is aangetroffen van kinderen, in de hersenvloeistof. Die stof staat onder verdenking dat deze schadelijk kan zijn bij de ontwikkeling van het brein", stelt Scheepers.
“Uiteindelijk wil je natuurlijk dat de producten schoon zijn, ook de verse producten. Dat betekent dus dat de regels die nu gelden voor de potjes, ook moeten gaan gelden voor de verse groenten”, vindt de toxicoloog.
Spanoghe meldt dat geldende MRL’s – waar ook snoepgroenten zich aan houden - zo laag zijn in toxiciteitsproeven dat zij nauwelijks tot geen effect hebben op onze menselijke gezondheid. “Dit komt omdat bij de menselijke gezondheid steeds wordt gekeken hoeveel de mens ervan eet”, zegt hij. PAN Europe merkt op dat het lichaamsgewicht van een kind ettelijke malen lager is dan van een volwassene, maar Spanoghe meldt dat kinderen ook minder eten. “Bij snoepgroenten vermoed ik dat dit geen kilogrammen per dag zijn en al zeker niet bij kinderen”, schrijft hij.
Hoewel alle producten in onze supermarkten zich aan de MRL’s dienen te houden, geïmporteerd of niet, is het achtergebleven residu op lokaal geteelde groenten door de band genomen een stuk lager dan bij importgroenten en fruit. Acht van de negen Nederlandse producten waren volledig vrij van residuen, blijkt uit de PAN-studie. "Van de elf buitenlandse producten, afkomstig uit Spanje, Portugal en Marokko, was er slechts één 'schoon' ", meldt BNNVARA.
Lokaal versus buitenland
“We weten dat we lokaal steeds meer onze landbouwproductie afstoten. Het resultaat is dat andere landen het gebruik van middelen anders bekijken en wij dan natuurlijk deze zaken op ons bord krijgen. We vliegen ze met plezier tot hier”, reageert Spanoghe op de studie. Volgens hem blijft de kernvraag of de MRL is gerespecteerd. “Als dat zo is, dan stopt elk ander vervolgverhaal.”
FAVV herinnert eraan dat de controles op voedselveiligheid en MRL’s in België zeer grondig gebeurt. Tijdens een staalanalyse wordt er op 400 tot 600 moleculen gecontroleerd. In 2024 bleken 97% van de 5.323 stalen conform, na analyse op residuen van bestrijdingsmiddelen in levensmiddelen. De zeldzame overschrijding betekende quasi nooit een gezondheidsrisico, vanwege de hoge veiligheidsmarges.
Hoe dan ook raadt FAVV wel aan om – los van gewasbescherming – een zo gevarieerd mogelijk eetpatroon aan te houden.
"Consumptie groenten en fruit ontraden is net schadelijk voor de gezondheid"
Ook gewasbeschermingsmiddelen-federatie Belplant neemt akte van de PAN-studie. Belplant is scherp voor het ontradende effect van de reportage. “Dit soort “studies” komt zowat jaarlijks terug en zijn, in de mate dat ze de consumptie van groenten en fruit doen dalen, schadelijk voor de gezondheid”, zegt Peter Jaeken van de organisatie.
Jaeken wijst erop dat alle degelijke wetenschappelijke studies aantonen dat het eten van groenten en fruit gezond is, ongeacht of ze afkomstig zijn van geïntegreerde of biologische teelt. “Eventuele minieme sporen van gewasbeschermingsmiddelen vormen een veel kleiner risico voor de menselijke gezondheid dan het eten van onvoldoende fruit en groenten”, zegt Jaeken.
Jaeken wijst er ook op dat de gezondheidsnorm ADI, de aanvaardbare dagelijkse inname van een product, met een factor 100 boven de MRL’s ligt. “Dus zelfs als de MRL wordt overschreden, is de relevantie voor de gezondheid verwaarloosbaar klein.”
“De voedselkwaliteit binnen Europa kan dankzij de vakbekwaamheid van duizenden landbouwers, en het toezicht van diverse Europese en Belgische instanties, tot de beste en meest veilige van de wereld beschouwd worden”, aldus Jaeken.
Ook Spanoghe toont zich geen fan van de aanpak van PAN. “Het is een lobbygroep die tot doelstelling heeft alle chemische gewasbeschermingsmiddelen van de markt te halen”, stelt hij. “Ze krijgen steeds ruime aandacht in de media met hun strategie tot bangmakerij. De studie van de eigenschappen van bestrijdingsmiddelen en hun giftigheid is complexer dan enkel één getal van maximale dosis voor alles."
Bron: Eigen berichtgeving
