Nieuwe Europese Veehouderijstrategie moet sector tegen 2040 doen floreren
nieuwsDe Europese Commissie stelde dinsdag haar langverwachte Veehouderijstrategie voor. Met de strategie wil ze de sector op lange termijn weerbaarder, concurrentiëler en duurzamer maken. “De EU moet tegen 2040 een regio zijn waar duurzame veehouderij niet overleeft, maar floreert”, klinkt de ultieme doelstelling. Eén van de maatregelen waarmee de Commissie dat wil bereiken, is een evaluatie van de Nitraatrichtlijn. Ze wil nagaan waar de regels beter kunnen worden afgestemd op technologische ontwikkelingen en op de gevolgen van de klimaatverandering.
Met de Veehouderijstrategie wil de Europese Commissie een kader uittekenen voor de transitie die de veehouderij de komende jaren zal moeten doormaken. Die omslag is volgens de Commissie noodzakelijk om de leegloop van kwetsbare plattelandsgebieden tegen te gaan en tegelijk bij te dragen aan de Europese doelstelling om tegen 2050 klimaatneutraal te worden.
Meer veerkracht tegen allerlei crisissen
De strategie steunt op vijf prioriteiten. Eerst en vooral wil de Commissie de weerbaarheid van de veehouderijsector verhogen. Veehouders zouden meer voorbereid moeten zijn op verschillende soorten crisissen en er zich ook sneller kunnen van herstellen.
Een grote prioriteit binnen deze doelstelling is het versterken van de preventie, vroegtijdige opsporing en snelle bestrijding van dierziekten. Een evaluatie en actualisatie van de Europese ziektebestrijdings-aanpak zal hieraan de basis liggen. De Commissie zal onder meer onderzoeken of de huidige vaccinatieregels moeten worden aangepast om preventieve vaccinatie breder mogelijk te maken. Daarnaast wil de Commissie ook investeringen en onderzoek in klimaatbestendigheid opschalen.
Ook de Europese afhankelijkheid van geïmporteerde grondstoffen zoals soja is een werkpunt om de weerbaarheid te kunnen versterken in de veehouderij. Die wil ze onder meer verminderen door meer in te zetten op circulaire en Europees geproduceerde producten via het Meststoffenactieplan en een nieuw Eiwitactieplan. Dit laatste plan werd samen met de Veehouderijstrategie gepresenteerd, maar is vrij beknopt. Wel werd er een nieuwe doelstelling opgenomen. Zo wil de Commissie tegen 2035 dat 35 procent van de eiwitten uit oliehoudende gewassen en eiwitgewassen in de EU afkomstig is van eigen teelt. In 2025 bedroeg dat aandeel 25 procent. Om dat doel te bereiken zal ingezet worden op een versterking van de productie, de vraag en de toegevoegde waarde van in de EU geteelde eiwitbronnen.
Concurrentiekracht versterken
Als tweede prioriteit wil de EU het concurrentievermogen van de veehouderij versterken, binnen én buiten de grenzen. “Als de Europese veehouderijketen competitief wil blijven en nieuwe ondernemers wil aantrekken, moet de huidige trend van desinvesteringen worden gekeerd en de rendabiliteit van de sector omhoog”, klinkt het. De Commissie wil de concurrentie met andere wereldspelers niet aangaan door de Europese normen te verlagen. "De sector moet net verder moderniseren en verduurzamen", klinkt het.
Binnen de EU wil de Commissie investeringen in duurzaamheid en dierenwelzijn rendabeler maken. Daarbij wordt onder meer een betere toegang tot financiering en ondersteuning genoemd om de omschakeling naar kooivrije systemen in de veehouderij mogelijk te maken.
Momenteel loopt een doorlichting van de Vogel- en Habitatrichtlijn, waarin nagegaan wordt hoe de huidige regels functioneren
Naast voldoende financiering is ook een voorspelbaar en duidelijk wettelijk kader essentieel om investeringen te stimuleren. De huidige vergunningsprocedures bij nationale en lokale overheden zorgen volgens de Commissie echter voor veel onzekerheid en moeten daarom prioritair aangepakt worden. “Momenteel loopt ook een doorlichting van de Vogel- en Habitatrichtlijn, waarin nagegaan wordt hoe de huidige regels functioneren. Op basis van de resultaten zal de Commissie, waar nodig, bijkomende maatregelen nemen”, klinkt het. “De resultaten van deze ‘stresstest’ zal tegen eind 2026 gepubliceerd worden.”
Om het concurrentievermogen van de Europese landbouwers ten aanzien van derde regio’s te verbeteren wil de Commissie er werk van maken dat de productienormen beter op elkaar afgestemd zijn in de wederkerigheidsregels van de Wereldhandelsorganisatie. Daarnaast wil ze via agrovoedingdiplomatie de Europese veeteeltproducten promoten en nieuwe afzetmarkten openen.
Crevits “not amused” over EU-budgetvoorstel voor platteland
13 oktober 2025Leegloop van platteland vermijden door in te zetten op veehouderij
De Commissie geeft in haar strategie ook mee dat de Europese territoriale diversiteit om uiteenlopende veehouderijsystemen vraagt die zijn afgestemd op de specifieke kenmerken van de verschillende regio’s. Hierbij wordt vooral de focus gelegd op berg- of graslandgebieden waar veehouderij vaak de enige rendabele landbouwactiviteit is. “De band tussen veehouderij en het platteland is onmisbaar. De sector creëert niet alleen economische maar ook ecologische en sociale meerwaarde”, klinkt het. Daarom wil ze samen met de lidstaten een plan uitwerken zodat duurzame veehouderij in sommige regio’s niet verdwijnt. Daarnaast wil ze ook bekijken hoe kleinschalige of mobiele slachthuizen het netwerk van slachthuizen op het platteland kan versterken.
De toekomst van de veehouderij hangt mee af van de mate waarin we het onderscheidende karakter van het Europese productiemodel kunnen uitspelen
Topkwaliteit als strategische troef
Volgens de Europese Commissie zal de toekomst van de veehouderij niet alleen afhangen van haar concurrentiekracht en weerbaarheid, maar ook van de mate waarin de sector het onderscheidende karakter van het Europese productiemodel kan uitspelen. “Ons model steunt niet op de laagste kostprijs, maar op kwaliteit, duurzaamheid, dierenwelzijn en verantwoord produceren”, klinkt het. De Commissie wil het bewustzijn hierrond vergroten en speelt met het idee om een nieuw en vrijwillig label van 'Europese excellentie' in te voeren.
Een duurzamere veehouderij
En ‘last but not least’ heeft de strategie ook een pijler rond duurzaamheid. Duurzaamheid moet worden bevorderd door de milieu- en klimaatimpact te verkleinen, de biodiversiteit te ondersteunen en productiesystemen met een hoog niveau van dierenwelzijn te stimuleren. Daarbij mag de economische leefbaarheid van landbouwbedrijven niet uit het oog worden verloren volgens de Commissie. "Het succes van deze pijler hangt af van het vermogen van landbouwers om te investeren”, klinkt het. “Daarom moet de transitie eerlijk en evenwichtig verlopen in de hele keten.”
Een doeltreffend methaanbeleid begint met een nauwkeurige meting van de uitstoot
Tegen eind 2026 wil de Commissie en herziening van de dierenwelzijnsregels voor leghennen en vleeskuikens. Daarbij ligt de focus op de uitfasering van kooien en het doden van eendagshaantjes. Tegen midden 2027 zou er een gelijkaardige herziening van de dierenwelzijnsregels voor varkens komen.
Daarnaast bevestigt de EU eerdere berichten dat ze een geharmoniseerde methode wil ontwikkelen om de uitstoot van broeikasgassen door de veehouderij op bedrijfsniveau te berekenen. “Een doeltreffend methaanbeleid begint met een nauwkeurige meting van de uitstoot”, luidt het. “De huidige berekeningen houden mogelijks onvoldoende rekening met de verschillen tussen productiesystemen, rassen en voederregimes.” Ook wil de Commissie meetinstrumenten stimuleren die beter rekening houden met de maatregelen die landbouwers reeds op hun bedrijf nemen.
We willen de uitvoering van de Nitraatrichtlijn optimaliseren zodat die beter aansluit bij nieuwe technologische ontwikkelingen en de gevolgen van de klimaatverandering
Tot slot zit in deze pijler nog een belofte die voor Vlaanderen belangrijk kan worden. De Commissie geeft aan in september 2026 een traject te starten om de Nitraatrichtlijn onder de loep te leggen. Na een evaluatie zal de Commissie samen met de lidstaten goede praktijken en mogelijkheden tot vereenvoudiging in kaart brengen om onder andere kalenderlandbouw, nutriëntenbeheer op bedrijfsniveau en administratie te verbeteren. "We willen de uitvoering van de richtlijn optimaliseren zodat die beter aansluit bij nieuwe technologische ontwikkelingen en de gevolgen van de klimaatverandering", klinkt het verder. "Tegelijk willen we de administratieve lasten beperken en ervoor zorgen dat de maatregelen proportioneel en doeltreffend blijven om de Europese normen voor waterkwaliteit te halen." Ook in deze pijler herhaalt de Commissie de doorlichting van de Vogel- en Habitatrichtlijn.
De Europese Commissie erkent eindelijk de vergunningsproblemen in de veehouderij
Overwegend positieve reacties, maar "nog iets te weinig concrete engagementen"
Volgens Europarlementslid Wouter Beke (cd&v, EVP) liggen de accenten van de Commissie goed. “De Commissie benoemt terecht de uitdagingen van de sector, zoals hoge kosten, gebrek aan generatiewissel en duurzaamheid. Ook de nadruk op onderzoek en innovatie is belangrijk. Tegelijk ligt er veel focus op dierenwelzijn. De Commissie verwijst zelf naar studies die aantonen dat die transitie bijzonder duur kan zijn. In de aankomende wetgeving moet er dus voldoende oog zijn voor de kostprijs en de economische impact voor landbouwers”, duidt hij.
Specifiek voor Vlaanderen vindt hij het een positief signaal dat de Commissie “eindelijk de vergunningsproblemen in de veehouderij erkent door onder meer de Nitraat- en Habitatrichtlijn”. “De strategie wijst terecht op het belang van een stabiel, voorspelbaar en duidelijk juridisch kader. Wie investeert in duurzamere stallen, beter dierenwelzijn of lagere emissies, moet kunnen rekenen op rechtszekerheid”, aldus Beke.
Volgens de Europese landbouwkoepel Copa-Cogeca is de strategie een belangrijke koerswijziging in de manier waarop de Europese Commissie naar de veehouderij kijkt. “Na jaren waarin de sector vaak als een deel van het probleem werd voorgesteld, erkent de Commissie nu expliciet de bijdrage van de veehouderij aan de voedselzekerheid, een leefbaar platteland, de circulaire economie en de productie van hoogwaardige eiwitten en hernieuwbare energie”, duidt de koepel tevreden. Tegelijk erkent de Commissie ook enkele problemen waar de landbouwsector al jarenlang aandacht voor vraagt zoals een evaluatie van de vergunningsprocedures en Nitraatrichtlijn. De nieuwe eiwitdoelstelling tegen 2035 lijkt volgens Copa-Cogeca ook realistisch.
Het zal mee afhangen van de lopende GLB- en MFK-onderhandelingen of dit een strategische koerswijziging zal betekenen
Maar de organisatie is ook kritisch. Volgens de landbouworganisaties blijft de strategie te veel steken op erkenning en een niveau van intenties. “Een operationele en technische uitwerking ontbreekt om ze in de praktijk te brengen en landbouwers op korte termijn daadwerkelijk verlichting te bieden”, klinkt het. Zeker omdat de Commissie al halverwege haar mandaat zit. Eén van de voorbeelden dat de organisatie geeft, is de erkenning dat een omschakeling aanzienlijke investeringen vraagt, maar een "geloofwaardig financieringsplan" in de strategie ontbreekt.
Of de Veehouderijstrategie en het Eiwitactieplan werkelijk een strategische koerswijziging betekenen, zal volgens de landbouwkoepel niet alleen afhangen van de concrete uitvoering ervan maar ook van de lopende onderhandelingen over het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en het volgende Meerjarig Financieel Kader (MFK). “De ambitie van de Commissie kan alleen worden waargemaakt als ze wordt ondersteund door concrete wetgevende en financiële maatregelen”, concludeert Copa-Cogeca.
Het is belangrijk dat de lat van dierenwelzijn overal gelijk wordt gelegd, anders zal de dierlijke productie zich gewoon verplaatsen
Ook landbouworganisatie Boerenbond is tevreden dat de Commissie expliciet bevestigt dat een vlotte vergunningsverlening cruciaal is en dat aanpassingen nodig zijn. “We roepen beleidsmakers op om hierop door te pakken”, aldus Boerenbond. Daarnaast is de organisatie ook tevreden dat de Commissie aandacht heeft voor “de nodige innovatie en de investeringskloof die voor ons ligt”.
“Wat betreft dierenwelzijn hebben onze landbouwers al enorme inspanningen geleverd. Het is vooral belangrijk dat de lat overal gelijk wordt gelegd, anders zal de dierlijke productie zich enkel verplaatsen naar die plekken waar minder eisen opgelegd worden”, reageert Boerenbond nog. “Daarmee zet het dierenwelzijn geen verdere stappen vooruit."
Ook de Europese biolandbouwkoepel IFOAM Organics Europe ziet positieve elementen in de Veehouderijstrategie. De organisatie is onder meer tevreden dat de Commissie erkent dat de biologische veehouderij rendabel kan zijn en tegelijk hoge normen kan halen op het vlak van milieu en dierenwelzijn. Ook juicht ze toe dat de Commissie de biologische veehouderij wil blijven ondersteunen als een veerkrachtig bedrijfsmodel. Tegelijk vindt IFOAM dat de strategie te sterk focust op technologische oplossingen om de efficiëntie te verhogen, in plaats van de omschakeling naar landbouwsystemen te ondersteunen die voordelen opleveren voor milieu, klimaat en samenleving. De organisatie roept de Commissie ook expliciet op de Nitraatrichtlijn niet opnieuw open te breken en erop toe te zien dat het 'European Excellence'-kwaliteitslabel, geen afbreuk doet aan het bestaande Europese biolabel.
Beeld: Maarten Lenaerts
