Imago van Bovaer gedeukt, maar werking blijft onbetwist
nieuwsMet Bovaer leek voedingsproducent DSM-Firmenich goud in handen te hebben. Het voederadditief remt de methaanvorming in de pens van herkauwers en wordt gezien als een belangrijk middel in de strijd tegen de klimaatopwarming. Vorig jaar kwam het product echter onder vuur te liggen na negatieve ervaringen bij Deense melkveehouders. “Onderzoeken wijzen uit dat er in Denemarken niets uitzonderlijks aan de hand was. Bovaer werkt en heeft geen negatieve bijwerkingen”, klinkt het. De imagoschade drukte ook in Vlaanderen de verkoopcijfers, maar overheden, onderzoeksinstellingen, zuivelverwerkers en ook boeren blijven overtuigd van de werking.
“Wij gebruiken sinds 2022 Bovaer en hebben geen negatieve ervaringen met het additief. Zowel de voederopname als de melkproductie van de runderen is hierdoor niet beïnvloed”, vertelt de Nederlandse melkveehouder Jos Appelman. Wij bezoeken zijn bedrijf in Noord-Holland op uitnodiging van multinational DSM-Firmenich, dat zich onder meer specialiseert in diervoeding en Bovaer in de portfolio heeft. Deelnemers aan de perstour langs een Nederlandse melkveehouder en het onafhankelijke melkveeonderzoekscentrum Dairy Farm zijn journalisten uit Nederland, Denemarken, Noorwegen en Duitsland. Ook Maik Kindermann is aanwezig. Hij ontdekte in 2008 voor DSM-Firmenich het middel.
Bovaer is een voederadditief dat werkt op basis van de actieve stof 3-nitrooxypropanol, afgekort tot 3-NOP. In de pens breken microben het voer af, waarbij waterstof en koolstofdioxide vrijkomen. Een specifiek enzym koppelt deze gassen tot methaan. Bovaer blokkeert de werking van dit enzym, waardoor methaanvorming wordt tegengegaan. Na het tijdelijk blokkeren van het enzym wordt Bovaer in het lichaam afgebroken.
Methaanproductie in de pens tegengaan
DSM-Firmenich en Maik Kindermann dachten goud in handen te hebben met Bovaer. Methaan is een broeikasgas dat bijdraagt aan de opwarming van het klimaat. Door de methaanuitstoot in de rundveehouderij aan te pakken, kan een belangrijke bijdrage worden geleverd aan de strijd tegen klimaatopwarming.
Nadat het bedrijf het middel in 2010 ontdekte, investeerde het miljoenen in de ontwikkeling ervan, en in het verkrijgen van markttoegang in Europa en andere landen wereldwijd. Om toegang te krijgen tot de Europese Unie werd een dossier van meer dan 100.000 pagina's ingediend, met talloze onderzoeksrapporten waaruit de veiligheid van het product voor dier én mens bleek.
In 2022 volgde de markttoegang tot de Europese Unie, terwijl het additief eerder al was toegelaten in onder meer Brazilië. De Europese erkenning was een aanleiding voor landelijke duurzaamheidstools om het additief op te nemen in hun modellen, zoals de KringloopWijzer in Nederland en KLIMREK in Vlaanderen. Sommige zuivelverwerkers gebruiken deze tools om hun klimaatinspanningen aan te tonen en CO₂-armere zuivelproducten aan te bieden aan hun klanten.
In enkele jaren tijd bouwde DSM-Firmenich een klantenbestand op van 700 boeren in Nederland. In Vlaanderen gebruikten vorig jaar 150 rundveehouders het voederadditief. “Dat zijn leveranciers van LDA en Danone. Beide zuivelverwerkers kunnen de CO₂-armere zuivel valoriseren bij hun klanten”, vertelt Dennis Rijnders, manager business development Bovaer bij DSM-Firmenich.
Onrust in Denemarken
Maar de snelle en succesvolle opmars van Bovaer kreeg een flinke dreun nadat vorig jaar in Denemarken negatieve berichten opdoken dat het additief de gezondheid van dieren zou aantasten. Op sociale media werden berichten gedeeld over een sterk dalende voederopname, melkproductie en zelfs sterfte bij rundvee. “Het was erg schrikken. Talloze onderzoeken hadden de veiligheid van Bovaer en het positieve effect op de methaanuitstoot aangetoond, en nu kwamen plotseling deze geluiden uit Denemarken”, vertelt uitvinder Maik Kindermann, die er slapeloze nachten van had.
In Denemarken was het gebruik van het middel vorig jaar verplicht gesteld door de overheid om zo de CO₂-uitstoot van de sector te reduceren. Volgens Kindermann lag daarin deels de verklaring voor de anti-PR-campagne die op sociale media ontstond en als een sneeuwbal steeds groter werd. Boeren pikten het volgens hem niet dat ze verplicht werden het middel te gebruiken, en uiteindelijk moest Bovaer daarvoor de rekening betalen.
Volgens Rijnders en onafhankelijke experts hadden eventuele afwijkingen binnen de Deense melkveehouderij andere verklaringen. Door de wetgeving, die rundveehouders verplichtte het middel minimaal 90 dagen te gebruiken, startten de boeren massaal in oktober. “Dat is juist de periode waarin de melkgift traditioneel een dip kent. Boeren schakelen over op kuilvoer en het zomerweer slaat om”, klinkt het.
Ook André Bannink van Wageningen University & Research (WUR), die uitgebreid onderzoek deed naar Bovaer, gelooft niet dat eventuele afwijkingen in de melkveehouderij door Bovaer werden veroorzaakt. “Talloze onderzoeken, waaronder dat van ons, hebben aangetoond dat het middel veilig is en de methaanuitstoot terugbrengt”, stelt de onderzoeker op Dairy Farm, een Nederlands praktijkbedrijf waar WUR-wetenschappers onderzoek uitvoeren naar voedergift, methaan- en stikstofuitstoot.
Het was erg schrikken. Talloze onderzoeken hadden de veiligheid van Bovaer en het positieve effect op de methaanuitstoot aangetoond, en nu kwamen plotseling deze geluiden uit Denemarken
Rust teruggekeerd, maar imago aangetast
Een half jaar later lijkt de rust teruggekeerd. Een voorlopig onderzoek van de Universiteit van Aarhus in Denemarken heeft vastgesteld dat zich destijds geen uitzonderlijke gebeurtenissen hebben voorgedaan in de melkveehouderij. De Deense overheid diende een verzoek in bij de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) om de werking van het additief opnieuw te onderzoeken. Rijnders verwacht geen negatief advies en wijst erop dat andere Europese landen, onderzoeksinstellingen en zuivelbedrijven blijven vasthouden aan het middel.
Hoewel de storm is gaan liggen, hebben de verkoopcijfers van Bovaer een flinke deuk opgelopen. “In Denemarken beslist de nieuwe regering later dit jaar over het al dan niet voortzetten van het verplichte programma in de melkveehouderij, maar het is bijna zeker dat die verplichting wordt opgeschort”, aldus Rijnders.
Ook in Noorwegen, waar de overheid aanvankelijk plannen had om het middel te verplichten, is die verplichting inmiddels opgeschort. “Ook na het voorval in Denemarken zal geen enkele politicus zich de komende jaren nog aan dit thema willen verbranden”, aldus een Noorse landbouwjournalist tijdens de perstrip. Over de imagoschade zegt zij: “Al staat de werking van Bovaer buiten kijf, als boeren het tegendeel geloven, dan is het een verloren strijd.”
Kindermann beaamt dat het merk imagoschade heeft opgelopen en dat het in Europa jaren zal kosten om het vertrouwen te herstellen. Behalve de toekomstige verkoop in Denemarken en Noorwegen is er ook een terugval zichtbaar in Vlaanderen, zij het beperkt. Uit cijfers van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij blijkt dat zich dit jaar 129 rundveehouders hebben ingeschreven voor de ecoregeling 3-NOP, tegenover 150 vorig jaar.
Lichte daling Bovaer melkveehouders in Vlaanderen
In Vlaanderen krijgen boeren via de ecoregelingen een subsidie om het middel te gebruiken. Behalve Vlaanderen zijn er nog twee landen in de wereld die het gebruik van Bovaer op deze manier ondersteunen. Volgens Rijnders zou dit als voorbeeld moeten dienen voor andere landen.
Hij wil liever niet langer stilstaan bij de imagoschade in Denemarken, maar heeft wel zijn lessen getrokken. “Een belangrijke les die we hieruit hebben geleerd, is dat het verplicht stellen van het middel door de overheid geen goede zaak is voor ons. Op het moment dat veehouders ergens toe worden gedwongen, gaan de hakken in het zand.”
Volgens hem is het belangrijk dat het gebruik van Bovaer op vrijwillige basis gebeurt. “Boeren moeten aan de keukentafel overtuigd worden van het middel en van de meerwaarde ervan.” In het geval van Jan Appelmans kwam die meerwaarde in de vorm van een premie op het melkgeld. Bovaer is bij Royal FrieslandCampina opgenomen in het duurzaamheidsprogramma Foqus Planet. Doordat Appelmans uitstekend scoort op de pijler klimaatimpact, ontvangt hij een premie van 1,5 eurocent per kilogram melk.
Overheidssteun en stimulans vanuit zuivelketen
Een combinatie van overheidssteun en een beloning vanuit de zuivelwaardeketen is volgens Rijnders aangewezen om de verduurzaming van de melkveehouderij verder te zetten. Hij merkt voorlopig beperkte interesse van voedingsbedrijven in CO₂-arme melk. Mogelijk verandert dat in de toekomst, suggereert hij. “Europa heeft immers de ambitie om tegen 2050 klimaatneutraal te zijn.”
DSM-Firmenich blijft daarom volop inzetten op het middel. Dit jaar wordt een nieuwe fabriek in Schotland opgeleverd. Met de toekomstige productiecapaciteit kunnen 4 miljoen koeien worden gevoed. Inmiddels lopen wereldwijd al 500.000 koeien die het middel gebruiken. “In 72 landen over de hele wereld wordt Bovaer gebruikt en dit jaar volgt vermoedelijk goedkeuring voor China en India”, besluit Rijnders.
