Grondwettelijk Hof velt dit jaar geen arrest meer over stikstofdecreet
nieuwsHet Grondwettelijk Hof zal zich dit jaar niet meer uitspreken over het veelbesproken stikstofdecreet, zo vernam de krant De Tijd. De procedure sleept ondertussen uitzonderlijk lang aan. Voor veehouders blijft het daardoor nog langer wachten op rechtszekerheid en duidelijkheid, ruim vijf jaar nadat het stikstofarrest het Vlaamse vergunningsbeleid op losse schroeven zette.
Velen kunnen zich het vandaag niet voorstellen, maar vijf en een half jaar geleden lag nauwelijks iemand in Vlaanderen wakker van stikstof. Dat veranderde abrupt in februari 2021, toen de Raad voor Vergunningsbetwistingen een vergunning voor uitbreiding van een pluimveebedrijf in Kortessem vernietigde. Natuurpunt en de Limburgse Milieukoepel hadden de vergunning aangevochten omdat Vlaanderen niet voldoende kon aantonen dat de extra stikstofuitstoot geen significante impact zou hebben op de nabijgelegen natuur. Natuur die Vlaanderen volgens Europese regels moet beschermen. Het stikstofkader dat daarvoor werd gebruikt, was onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd.
Van abstract milieuthema naar concreet probleem
De Raad gaf de milieuorganisaties gelijk en zette daarmee niet alleen die ene vergunning, maar het hele Vlaamse vergunningenkader voor stikstofuitstotende bedrijven op losse schroeven. Dat was het begin van een lange periode van onzekerheid en chaos voor landbouwers, vergunningverleners en politici. Het stikstofdossier joeg duizenden landbouwers in protest de straat op en bracht ook de Vlaamse regering meer dan eens aan de rand van een crisis. Plannen en oplossingen werden besproken en bijgestuurd, bezwaren stroomden binnen en akkoorden werden gesloten om vervolgens weer te worden opengebroken.
Onzekere oplossing
In 2024 mondde het woelige parcours uiteindelijk uit in een goedgekeurd stikstofdecreet. Maar hoewel de vergunningsverlening weer op gang kwam, verdween de onzekerheid niet.
Voor veel veehouders werd het algemene stikstofprobleem in 2024 plots heel concreet, toen ze met hun PAS-referentie 2030 een individuele stikstofdoelstelling opgelegd kregen. In veel bedrijven drongen zich ingrijpende keuzes op en groeide de onzekerheid over de haalbaarheid ervan. Via het flankerend beleid besloten ondertussen al meer dan 300 varkenshouders hun bedrijf stop te zetten.
Het stikstofdecreet nam ook bij milieuverenigingen Dryade, Bond Beter Leefmilieu en Greenpeace de onzekerheid over de bescherming van natuur en gezondheid niet weg. Volgens hen steunt het decreet op achterhaalde en onbetrouwbare cijfers en schiet de vergunningsverlening tot op vandaag zo nog steeds tekort. Om die reden vechten ze sinds 2024 de bepaling rond vergunningsverlening aan bij het Grondwettelijk Hof.
Ook landbouworganisaties Boerenbond en het Algemeen Boerensyndicaat (ABS) trokken toen naar het Grondwettelijk Hof. De landbouworganisaties verzetten zich onder meer tegen de afzonderlijke regeling voor maatwerkgebieden en de discriminatie tussen landbouw en industrie. Het gebruik van verschillende drempelwaarden en de impactscores waarbij landbouwbedrijven veel sneller een passende beoordeling dienen op te maken dan industrie en mobiliteit, is voor hen een doorn in het oog.
Door de lopende procedures bij het Hof zijn veehouders onzeker over hun toekomst. Niemand weet welke gevolgen de uitspraak zal hebben voor bedrijfsbeslissingen die ze met het oog op de stikstofdoelstellingen al hebben genomen of nog plannen. Voorlopig rest hen niets anders dan afwachten. Dat wachten zal nog minstens vier maanden duren. Want volgens de krant De Tijd wordt een arrest alvast niet voor het einde van dit jaar verwacht.
Uitzonderlijk lang
Doorgaans doet het Grondwettelijk Hof binnen het jaar uitspraak, maar in het stikstofdossier duurt de behandeling uitzonderlijk lang. Volgens het Hof komt dat door de technische complexiteit van de zaak en het grote aantal betrokken partijen. Zo zijn er bijna twintig partijen die tussenkomen en allemaal gehoord moeten worden. Intussen zou het dossier al zo’n 3.000 pagina’s beslaan.
Risico op gedeeltelijke vernietiging
Wat er uit de bus zal komen in 2027 is koffiedik kijken. Maar het risico op minstens een gedeeltelijke vernietiging van het decreet is reëel. De Raad van State plaatste in 2024 nog enkele grote juridische vraagtekens bij een aantal bepalingen. De kritiek was niet mals en herhaalde deels de bezwaren die de Raad een jaar eerder al had geuit over een vorig decreetsvoorstel.
De Raad twijfelde onder meer aan de juridische robuustheid van de impactscore en de vergunningsdrempels. Ook de manier waarop vergunningen worden verleend, kreeg kritiek. Volgens de Raad wordt momenteel ‘op krediet’ vergund: nieuwe vergunningen worden verleend in de aanname dat de geplande stikstofmaatregelen voor voldoende reductie zullen zorgen. Ook is er volgens de Raad onvoldoende verantwoord waarom er verschillende behandelingen zijn voor landbouw-, industrie-, en mobiliteitsprojecten, en zijn sommige bepalingen onvoldoende transparant en wetenschappelijk onderbouwd.
Het advies leidde echter niet meer tot aanpassingen aan het decreet, dat enkele dagen later door het Vlaams Parlement werd goedgekeurd.
Nog eens twee jaar extra
De belangrijkste vraag is wat de gevolgen zullen zijn voor vergunningen verleend op basis van het Stikstofdecreet, als het Grondwettelijk Hof de vergunningsbepaling vernietigt. Het Hof zou kunnen beslissen dat de reeds verleende vergunningen niet opnieuw aangevochten kunnen worden, maar dat voor toekomstige vergunningen andere regels moeten gelden. Dan zou in principe aan het Europees Hof van Justitie gevraagd moeten worden of Vlaanderen de gevolgen van regels die in strijd zijn met het Europees recht mag laten voortbestaan. Die procedure zou nog eens twee jaar kunnen duren.
“Ondernemers en zeker onze land- en tuinbouwers hebben nood aan een rechtszeker kader”, reageert landbouworganisatie Boerenbond op het nieuws dat er geen uitspraak meer zou komen dit jaar. “Landbouwers moeten duidelijkheid en perspectief krijgen.” Eenzelfde geluid is te horen bij ABS. Voorzitter Bruno Vincent benadrukt daarnaast het belang van rechtszekerheid voor reeds verleende vergunningen.
Stalbrand kost familie haar veestapel, stikstofcrisis zet heropbouw erna zes jaar op pauze
Verder na tegenslagBron: Eigen berichtgeving, De Tijd
