Opinie: “Als we honger willen vermijden, zullen we elke meter ruimte moeten benutten”

Niet iedereen benoemt de klimaatverandering met evenveel woorden. Nog niet iedereen durft de juiste verbanden te leggen. Maar het thema van de verzengende hitte, droogte en natuurbranden is wel ontsnapt uit de rustige omgeving van de kranten en nieuwssites. Ook onze verhalen op de sociale media, onze gesprekken bij de bakker of op café gaan over de apocalyptische beelden die onze zomer hebben vergald. Niemand ontsnapt er nog aan.

Mensen zijn terecht verontwaardigd, triest, bang … Wat ik minder goed begrijp, is dat die ongerustheid zich niet verder een weg baant naar onze voedselvoorziening. Bruno Tobback zei recent nog in De Standaard dat boeren hun subsidies beter zouden benutten om natuur te vernatten of bomen te planten. Daar is op zich niets mis mee, maar het toont wel aan dat de link met voedsel nog niet gelegd wordt.

De afgelopen maanden hebben we gezwoegd om onze gewassen wat overeind te houden. Elke druppel water die we mogen oppompen, hebben we benut om onze klanten een verse sla aan te bieden. Maar dat is niet voor elk gewas gelukt. We zullen dit jaar geen suikermaïs hebben op onze boerderij, want de installatie van de beregening reikte niet ver genoeg. Er waren deze week geen boontjes, want de vorige partij boontjes was niet gekiemd. Enkele weken geleden hadden we nauwelijks tomaten in de serre, want het stuifmeel was verbrand tijdens de hittegolf van eind juni. En ondertussen keken we toe hoe onze weides verschroeiden.

Wat gras opbrengt

In de klimaatcrisis staan boeren in de frontlinie. Wij zien helaas iets sneller wat er aan de hand is met onze voedselvoorziening. En dat maakt ons ongerust. We kunnen die bezorgdheid niet staven met wetenschappelijke rapporten, want die zijn er niet. Enkele jaren geleden maakte het Agentschap Landbouw wel eens een theoretische benadering van de voedselbehoefte in Vlaanderen, onze foodprint . Dat was een leuke oefening, maar die ging uiteraard uit van gangbare opbrengsten van onze gewassen. Maar wie dit jaar al eens heeft rondgekeken op het platteland, weet dat een hectare maïs niet de verwachte 15 ton droge stof per hectare oplevert.

Theoretische berekeningen en modellen werken alleen als de onderliggende data kloppen. En die gegevens hebben we niet voor het noodscenario. We weten niet hoeveel een hectare gras opbrengt als het drie maanden droog is in de zomer, of als die in de lente twee maanden onder water staat. Er is dus eigenlijk niemand die kan voorspellen wat het effect van de klimaatcrisis op onze voedselvoorziening zal zijn. Maar wie goed kijkt, weet dat de impact groot is.

Voorlopig zijn de meeste mensen er nog gerust in. We zijn het gewend om ons voedsel uit andere landen aan te voeren als het hier wat tegen zit. Maar als tienduizenden hectaren afbranden in Spanje, komt ook het fruit uit Zuid-Europa in het vizier. Als in de Spaanse tuinbouwstreken de watervoorraden uitgeput geraken, is ook die aanvoer niet meer vanzelfsprekend. En dan hebben we het nog niet gehad over de geopolitiek. 'Ook graan is opnieuw een oorlogswapen', kopte De Standaard een week geleden. Omdat we in Vlaanderen relatief rijk zijn, duurt het iets langer voordat wij de effecten daarvan voelen, maar vroeg of laat krijgen we die problemen ook op ons bord.

Kiezels voor appels

Omdat we nu wakker geschud werden door de natuurbranden, worden onze klimaatministers op het matje geroepen. Zij hadden ons moeten waarschuwen, ze hadden de branden moeten zien aankomen en in meer blusmateriaal moeten voorzien. Dat is wellicht allemaal waar. Maar zelf zou ik veel liever onze ministers van Economie en Buitenlandse Handel eens horen. Misschien moeten we het toch eens hebben over het dogma van de eeuwigdurende economisch groei, over de internationale handel en het eindeloos gesjacher met goederen tussen continenten.

Om de uitdagingen voor onze voedselvoorziening aan te gaan, werkte de Vlaamse overheid een tijdje geleden een strategie uit, Go4food. Daar zitten waardevolle elementen in. Maar het is afwachten hoe de langetermijnvisie op landbouw van minister Jo Brouns (cd&v) zal inspelen op de uitdagingen van de klimaatcrisis. Het is afwachten hoeveel plek het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen effectief zal inruimen voor voedsel. We vragen ons af of de ernst van de crisis voldoende doordringt om de gangbare tegenstellingen tussen links en rechts, tussen boeren- en natuurbeweging te overstijgen.

Als we honger willen vermijden, dan zullen we elke meter ruimte moeten benutten. De oppervlakte landbouwgrond die er is in Vlaanderen, hebben we nodig. Maar daarmee is de kous niet af. Onze velden zullen omzoomd moeten worden door kastanjebomen, hazelaars, okkernoten. Overal zullen er bekkens gemaakt moeten worden om het zoete water bij ons te houden. We zullen heidelandschappen nodig hebben, waar massaal schapen grazen die ook effectief bijdragen aan onze voedselvoorziening. De kiezels in onze tuinen zullen moeten wijken voor nieuwe appel- en perenbomen. Paardenweides zullen moeten worden omgezet in moestuintjes. Dat klinkt ongetwijfeld een beetje overdreven en dramatisch. Maar wie ooit al eens honger geproefd heeft, weet waarom.

Met dit opiniestuk, dat eerder in De Standaard verscheen, wil de auteur een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat. De auteur schrijft in eigen naam en is verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. 

De auteur:

Bavo Verwimp is landbouweconoom en runt de bioboerderij De Kijfelaar.