Cd&v wil voedselzekerheid in de grondwet: “Verdwijnen van landbouwgrond is een bedreiging”

Cd&v motiveert het initiatief door te verwijzen naar de huidige instabiele geopolitieke context. België is afhankelijk van Russisch aardgas en op het vlak van defensie rekent de Europese Unie sterk op de militaire arm van de VS. Tijdens de tweede ambtstermijn van Trump is ons bondgenootschap met de Verenigde Staten lang niet vanzelfsprekend. In die context vindt Mahdi dat  België op het vlak van voeding op zichzelf moet kunnen staan. “Onze voedselproductie uit handen geven, is een speelbal van de wereld worden. Dat mogen we nooit laten gebeuren", stellen initiatiefnemers De Roo en Mahdi.

Als de grondwetswijziging er komt, zal de overheid geen maatregelen kunnen nemen die ingaan tegen het moeten voorzien van onze eigen voedselzekerheid. Door voedselzekerheid als grondrecht te verankeren, krijgt de overheid een duidelijke opdracht. Dat is zorgen dat er in ons land altijd voldoende voedsel van hoge kwaliteit wordt geproduceerd. Met bijzondere aandacht voor het beschermen van landbouwgrond, het veiligstellen van water en het behoud van onze eigen landbouwkennis.

Concreet zou voedselzekerheid verankerd worden in artikel 23 van de Grondwet, dat stelt dat iedereen het recht heeft op een menswaardig leven. Hierbij horen verschillende economische, culturele en sociale grondrechten zoals het recht op arbeid, sociale zekerheid en degelijke huisvesting.

Naar Zwitsers model

Maar een grondwet laat zich niet zomaar wijzigen. De Roo bevestigt dat een voorstel hiervoor is ingediend, maar hiervoor moet er zowel in de Kamer als in de Senaat een tweederdemeerderheid zijn. Komt voedselzekerheid in de grondwet, dan zal dit een nieuwe toetssteen zijn voor alle beleid.

“We baseren ons op het Zwitserse model, waar voedselzekerheid al in de grondwet staat”, zegt De Roo. Door te toetsen aan dit principe, zal een beleid dat voedselzekerheid hoog in het vaandel draagt progressief worden vormgegeven. “Een landbouwbeleid waar onder andere de beschikbaarheid van grond als productiebasis in wordt opgenomen”, zegt De Roo. “Voedselzekerheid wordt zo mee opgenomen als economisch beginsel.”

België zou dus lang niet het eerste land zijn dat voedselzekerheid opneemt in de grondwet. De Zwitserse overheid is verplicht om actief te zorgen voor de voedselvoorziening van haar bevolking door onder andere landbouwgrond te beschermen, binnenlandse productie te stimuleren en duurzame handelsrelaties te waarborgen. “Een land als China beschouwt voedselzekerheid expliciet als een kernonderdeel van haar nationale veiligheidsstrategie en gebruikt het ook geopolitiek als instrument. Of we hier eten hebben of niet, moeten we niet overlaten aan zotten in de wereld. Dat zou pas oerdom zijn in deze geopolitieke tijden. Niet met cd&v”, zegt partijvoorzitter Sammy Mahdi.

Wordt afname landbouwgrond onwettig?

Maar wat betekent zo’n verankering van voedselzekerheid concreet? Cd&v verwijst onder meer naar het verdwijnen van landbouwgrond als bedreiging voor de voedselzekerheid. Wordt het dus illegaal om zonder compensatie bos aan te planten op landbouwgebied? “Neen, dat zou heel verregaand zijn en ook een heel brede interpretatie van dit artikel”, zegt De Roo.

“Wel wordt voedselzekerheid een principe waaraan een rechter van het Grondwettelijk Hof zaken zal toetsen. Dit zal leiden tot een meer evenwichtige besluitvorming”, zegt De Roo. “Vandaag kan er slechts in beperkte mate aan economische grondrechten worden getoetst.”

Voedselzekerheid begint bij landbouw

Volgens cd&v begint het beschermen van voedselzekerheid bij onze eigen landbouw. “Vandaag staat die basis onder druk: Vlaanderen verloor de voorbije jaren landbouwgrond, terwijl de vraag naar voedsel blijft stijgen”, stelt de partij in een mededeling. “En binnenkort is er amper nog iemand te vinden die wil boeren. Negen op de tien oudere landbouwers vinden geen opvolger voor hun bedrijf, terwijl beginnende boeren het moeilijk hebben om een nieuw bedrijf op te starten. Wie die basis niet beschermt, ondergraaft op termijn zijn eigen voedselzekerheid, zijn strategische autonomie en zelfs de toekomst van zijn land.”

“Een scenario van een land zonder boeren is al lang geen illusie meer. Als dit zo doorgaat, wordt dat gewoon werkelijkheid”, zegt De Roo. “Onze landbouwers worden weggepest, onder meer door een onhaalbaar stikstofbeleid en te strenge Europese regels. Maar dit gaat over onze strategische autonomie als land. Willen we zelf beslissen over wat er op ons bord ligt, of laten we andere landen mee bepalen over het leven van onze kinderen en kleinkinderen?”

De Roo nuanceert wel dat het niet de bedoeling is om al onze voeding louter op Belgische bodem te kweken. "Het is perfect mogelijk om open te staan voor handel en tegelijkertijd onze onafhankelijkheid te bewaren op enkele fundamentele punten”, verduidelijkt hij.

Standstill voor voedselzekerheid?

Nog een laatste vraag die rest. Komt er dus ook een standstill-verplichting inzake voedselzekerheid? De standstill-verplichting in artikel 23 van de Belgische Grondwet verbiedt de overheid om de geboden bescherming van sociale, economische en culturele rechten aanzienlijk te verminderen zonder rechtvaardiging in het algemeen belang.

Dit zou verregaande implicaties hebben, maar zo ver zal het niet komen. Want in de wandelgangen klinkt dat cd&v ook de standstill-verplichting wil wijzigen.

Landbouworganisatie Boerenbond staat gunstig tegenover het initiatief: "Wij staan positief ten opzichte van elk initiatief dat de strategische rol van onze land- en tuinbouwers als voedselproducent ondersteunt."