WUR: “Zonder beleidswijziging neemt EU-landbouwgrond met meer dan acht miljoen hectare af”
nieuwsHoe groot Europa ook mag lijken, de Toscaanse heuvels of de uitgestrekte lavendelvelden in de Provence zijn niet eindeloos. Nieuw onderzoek van de Nederlandse Wageningen Universiteit WUR bekijkt hoe we in Europa de schaarse ruimte fair kunnen opdelen tussen voedselproductie, natuur, energie, wonen en infrastructuur. Wat is de vaststelling? Zonder aangepast beleid zal onze landbouwgrond wellicht met acht miljoen hectare afnemen.
Discussies over landbouw en natuur zijn niet nieuw. Maar de schaal waarop dit onderzoek is gebeurd, is dat wel. Het onderzoek keek naar alle 27 lidstaten en rekende door tot op regionaal niveau, waardoor verschillen tussen bijvoorbeeld Noordwest-Europa, Mediterrane kustgebieden en Oost-Europese plattelandsregio’s zichtbaar werden.
De onderzoekers keken naar het landgebruik van de afgelopen decennia, en schetsten op basis daarvan hoe grondgebruik logischerwijze zou evolueren in 2050. De studie bekeek niet alleen de dynamiek in landbouwgrond, maar ook veranderingen in landgebruik voor natuur, stedelijke uitbreiding, infrastructuur en productie van energie en biomassa. Landgebruik werd dus geanalyseerd als één samenhangend systeem.
"Business as usual" leidt tot landbouwverlies
WUR-onderzoeker Berien Elbersen licht toe: “We hebben verschillende scenario’s doorgerekend, van ‘business as usual’ tot een scenario in lijn met de Green Deal en Farm-to-Fork-ambities. We keken naar emissies, waterkwaliteit, bodem, gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, landverlies en productiecapaciteit. Juist daarin, in die integrale aanpak, ligt de grote meerwaarde van dit onderzoek, en de sleutel voor de toekomst.”
Het onderzoek toont aan dat zonder extra duurzaamheids- en ruimtelijk beleid de landbouwgrond in de EU tot 2050 met meer dan 8 miljoen hectare kan afnemen. De redenen: toenemende verstedelijking, boeren die stoppen met hun bedrijf, en land dat geen andere productiefuncties krijgt door gebrek aan arbeidskrachten en/of alternatieve verdienmodellen.
Dit hoeft echter niet de toekomst te zijn. Met gerichte maatregelen zijn grotere milieu- en klimaatwinsten mogelijk, stelt het onderzoek. Terwijl de voedselproductie en de leefbaarheid op het platteland op peil kunnen blijven.
Wat voor maatregelen zijn dat dan? Dat verschilt van regio tot regio. De studie is EU-breed, en toont hoe de risico’s en opportuniteiten overal anders liggen.
“Helft Vlaams grondgebied is visieloos”
30 september 2024Geen one-size-fits-all-oplossing
Een voorbeeld is de intensieve veehouderij in Noordwest-Europa. “In Nederland, Vlaanderen en Duitsland is de combinatie van intensieve veehouderij en sterke verstedelijking al jaren onderwerp van debat, onder meer door stikstof en waterkwaliteit”, stelt WUR. “Het onderzoek van Elbersen laat zien hoe landbouwgrond hier onder druk staat van woningbouw en infrastructuur, en welke effecten verschillende beleidsopties hebben op emissies, natuur en productie. Dat helpt bij het maken van keuzes. Waar hebben extensivering, kringlooplandbouw of natuurontwikkeling het meeste effect? En hoe kan het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) hierop worden afgestemd?”
In de kustregio’s met intensieve irrigatielandbouw en toeristische ontwikkeling, zoals in Andalusië en de Levante, liggen de uitdagingen anders. Daar concurreren landbouw, natuur, stedelijke groei en toerisme sterk om land en water. “Onderzoek laat zien dat irrigatie relatief weinig oppervlakte beslaat, maar een groot deel van de productie en toegevoegde waarde levert. Terwijl urbanisatie en toerisme landbouwgrond en water onder druk zetten”, stelt WUR.
In sommige regio’s zoals het binnenland van Spanje en Oost-Europa is niet verstedelijking, maar juist landverlating het grote thema. “Studies laten zien dat landbouwgrond daar soms wordt verlaten, terwijl bebouwing en infrastructuur in andere delen juist toenemen”, stelt WUR. “Dit nieuwe onderzoek koppelt zulke trends aan scenario’s tot 2050 en laat zien waar duurzame landbouw kan bijdragen aan biodiversiteit, klimaatdoelen én leefbaarheid op het platteland. Denk aan High Nature Value-systemen, maar ook aan de productie van biomassa als grondstof voor biomaterialen en chemie. Lidstaten kunnen daarmee gerichte steun geven aan boeren in kwetsbare regio’s, in plaats van generiek beleid te volgen. “
We hebben aangetoond dat boeren, natuurbeheerders, regionale overheden en burgers baat hebben bij transparante scenario’s
“Er is dus geen one-size-fits-all-oplossing voor de dilemma’s met betrekking tot het Europese landgebruik”, concludeert Elbersen. “We denken, en dat hebben we nu wetenschappelijk onderbouwd, dat EU-beleid sterker kan worden gericht op regionale verschillen. En dat ruimtelijke planning, landbouwbeleid, natuurherstel, klimaatbeleid en zelfs migratiebeleid beter op elkaar afgestemd moeten worden. We hebben aangetoond dat boeren, natuurbeheerders, regionale overheden en burgers baat hebben bij transparante scenario’s. Ze moeten weten welke keuzes op bepaalde plekken leiden tot welke winsten en verliezen.”
De onderzoekers hopen dat dit onderzoek Europese beleidsmakers de nodige aanknopingspunten biedt om zulke transparante scenario’s uit te werken.
Bron: Eigen berichtgeving
