Welke les heeft koploper Denemarken voor Vlaanderen in de eiwitshift?
AnalyseDenemarken profileert zich als Europese pionier in de omschakeling naar meer plantaardige voeding. Met een ambitieus actieplan en miljoenen aan subsidies wil het land de eiwitshift versnellen. Wat kan Vlaanderen leren van die aanpak? Niels Peter Noerring, directeur van de Deense Landbouw- en Voedingsraad, was vorige week te gast op een debat over de plantaardige voedingsketen in Leuven en deelde er enkele inzichten.
"Je kunt landbouwers vertellen wat ze moeten telen en hen met subsidies in die richting sturen. Maar dat heeft geen zin als er geen markt is die de producten afneemt", herhaalde Niels Peter Noerring vorige week meer dan één keer tijdens zijn speech. “Dát is de Deense les."
"Je moet landbouwers niet zeggen wat ze moeten telen, je moet hen een goed functionerende markt kunnen aanbieden”, aldus de directeur van de Deense Landbouw- en Voedingsraad. Een raad die op zoek is naar oplossingen voor een duurzamer Deens voedselsysteem. Eén van de aandachtspunten daarbij is plantaardige voeding om de klimaatvoetafdruk van het voedselsysteem te verkleinen, maar ook om rendabele kansen te creëren voor landbouwers en voedingsbedrijven als aanvulling op bestaande productie. "We hebben het in Denemarken al meermaals gezien. Landbouwers die met plantaardige voeding aan de slag gaan, maar hun oogst uiteindelijk moeten afzetten in de veevoedersector in plaats van een verkoop aan de humane voedingssector”, aldus Nohring.
Als landbouwers vertrouwen krijgen dat er een stabiele afzetmarkt is voor een plantaardig alternatief, zullen ze innoveren en volgen
Volgens de Deen is de basis voor een succesvolle eiwitshift, een rendabel verdienmodel ondersteund door voldoende zekerheid over de vraag. “Veel Deense landbouwers produceren nog dierlijke producten. En dat zullen ze blijven doen zolang er vraag naar is. Maar als landbouwers vertrouwen krijgen dat er een stabiele afzetmarkt is voor een plantaardig alternatief, zullen ze innoveren en volgen.”
Dat was de belangrijkste les voor Vlaanderen uit Denemarken. Helemaal nieuw is dat inzicht echter niet, want ook in Vlaanderen klinkt die boodschap al langer. Eerder op het event maakte Bram Van Hecke, beleidsmedewerker op het kabinet-Brouns, een gelijkaardige analyse. “Consumenten zijn koning en landbouwers zijn economische actoren”, lichtte hij toe. “Er wordt vaak gezegd dat landbouwers meer moeten inzetten op plantaardige voeding. Maar wat is het punt ervan om minder zuivel en vlees te produceren als de vraag blijft bestaan? Het is basiseconomie: vraag en aanbod die elkaar vinden. Als het aanbod er hier niet is, komt het wel uit pakweg Polen. Wat goed nieuws is voor de Poolse boeren.”
30 miljoen voor plantaardige voeding
Toch zijn er grote verschillen tussen Denemarken en Vlaanderen. Denemarken lanceerde enkele jaren geleden een grootschalig actieplan voor plantaardige voeding. "Hiervoor sloeg de Landbouw- en Voedingsraad de handen ineen met onder meer de Vegetarische Vereniging van Denemarken", vertelt Noerring. "Het doel is om plantaardige voeding op de agenda te plaatsen, nieuwe economische activiteiten te ontwikkelen, voedingsmiddelen te produceren waarvoor de marktvraag groeit en aantonen dat we ons engageren om de uitdagingen rond klimaat en duurzaamheid aan te pakken."
Met het actieplan werd een al even ambitieus fonds opgericht om de omschakeling in de volledige keten te ondersteunen. Volgens Noerring zou ondertussen al zo'n 30 miljoen euro toegekend zijn aan 70 projecten. Een aanpak die enerzijds steunt op een grote politieke wil om plantaardige voeding te stimuleren. Maar met een begrotingsoverschot van drie procent anderzijds ook steunt op een financiële ruimte om die ambitie waar te maken. Daarin is Denemarken uniek en koploper. "Voor een relatief klein land als Denemarken is het uitzonderlijk om over zo'n omvangrijk fonds te beschikken dat projecten in de volledige waardeketen ondersteunt, van boer tot bord. Op die manier helpt het fonds om rendabele verdienmodellen te ontwikkelen voor landbouwers en voedingsbedrijven", legt Noerring uit.
"Het grootste project dit jaar heeft een budget van twee miljoen euro. Het is een samenwerking tussen de Deense Landbouw- en Voedingsraad en alle vijf de Deense regio’s”, gaat hij verder. “Het stimuleert de plantaardige afzetmarkt in de publieke sector aan de hand van ondersteuning bij aankoop van voeding, maar ook de vaardigheden van het keukenpersoneel bij schroeven. Onze publieke instellingen serveren zo’n 24 miljoen maaltijden per jaar. Als daar iets meer op plantaardige voeding ingezet wordt, ontstaat al een eerste grote vraag en kan de productie zich gaan ontwikkelen."
"In het project is het niet de bedoeling om bestaande opties te vervangen met plantaardige alternatieven", benadrukt Noerring. "Zeker niet, gezien de grote verschillen in de voedingsbehoeften van patiënten in ziekenhuizen bijvoorbeeld. Het doel is om plantaardige maaltijden als extra keuzemogelijkheid aan te bieden."
Keten herstellen en export opschalen
Een ander project richt zich op het opnieuw introduceren van verschillende eiwitgewassen waarvan de teelt verdwenen is, zoals erwten. Vandaag wordt het grootste deel van de diepvrieserwten in Denemarken ingevoerd. "Landbouwers zijn met de teelt gestopt omdat de afzetmarkt verdween. Daarom zijn we een project gestart waarin we de keten opnieuw leven in willen blazen”, aldus Noerring.
Een derde project die de Deen uitlichtte, draaide om export. Want Denemarken is net als België een heel klein land. "Als landbouwers op grote schaal produceren, volstaat de binnenlandse markt niet. Daarom ondersteunt het fonds ook exportpromotie. Meer afzetmarkten zorgen voor meer vraag, en meer vraag creëert meer kansen voor landbouwers. Betere afzetperspectieven maken het ook gemakkelijker om investeringsbeslissingen te nemen", klonk het.
Hoe realistisch zijn doelstellingen rond een eiwitshift?
24 september 2026Verandering in consumentengedrag verloopt traag
Of de verregaande Deense aanpak ook vruchten afwerpt, is voorlopig nog moeilijk te beoordelen. Het actieplan werd pas in 2023 gelanceerd. "Wel besteden we al tientallen jaren aandacht aan gezonde voeding en de zogenaamde voedselpiramide. Voedingspatronen met een groter aandeel plantaardige producten en volledig plantaardige voeding staan al langer op de agenda", duidt Noerring. "Denemarken heeft ook campagnes gevoerd om de dagelijkse consumptie van 600 gram groenten en fruit te stimuleren. Maar het veranderen van consumentengedrag verloopt bijzonder traag."
Dat onderstreept volgens hem nogmaals het belang om als beleidsmaker de productie niet zomaar in een bepaalde richting te sturen en er vervolgens van uit te gaan dat consumenten wel zullen kopen wat de overheid heeft beslist dat er geproduceerd moet worden. "De markt speelt een cruciale rol. Het is essentieel dat er een rendabel verdienmodel bestaat voor landbouwers en voedingsbedrijven", concludeert hij.
Eiwitconsumptie bij Vlaamse overheid zelf
Ook Vlaanderen zet in om meer plantaardige eiwitten te stimuleren in de publieke sector. Zo hebben de ambtenaren in de Vlaamse overheidsgebouwen telkens een plantaardig alternatief op de menu staan. Dit jaar bracht een rapport de eiwitconsumptie in deze kantines in kaart. Daaruit blijkt dat het aandeel plantaardige eiwitten tussen 2024 en 2025 met 1,2 procentpunt gestegen is. Zo komt de verhouding in 2025 neer op 44,6 procent plantaardige eiwitten, 55,4 procent dierlijke. "Gelet op de trage evolutie voor de algemene situatie in Vlaanderen, is deze stijging een aanzienlijk resultaat", aldus het rapport. Brood blijkt met 17 procent de grootste bijdrage te leveren aan de eiwitinname van ambtenaren. Daarnaast blijven vooral dierlijke producten zoals vis, kip, melk, varkensvlees en rundvlees belangrijke eiwitbronnen.
Wat de gerechten betreft, blijkt vooral de plantaardige gyros relatief populair. De plantaardige versies van vol-au-vent en stoofvlees moeten het daarentegen nog steeds afleggen tegen hun vleesvarianten. Volgens het rapport liggen er nog kansen in het aanbieden van meer kwalitatieve, huisbereide plantaardige gerechten.
