Zorgkeukens krijgen handvaten om meer plantaardiger te koken en samen te werken met biolandbouwers
nieuwsChefs in zorginstellingen kregen woensdag verschillende projecten aangereikt om hun aanpak een bio of plantaardige update te geven. Zo gaf Vlaams minister van Landbouw Jo Brouns (cd&v) het startschot voor ZoBio 2.0, een project dat biolandbouwers rechtstreeks matcht met keukens van zorginstellingen. Tegelijkertijd lanceerde vzw ‘Mosquito in The Room’, in opdracht van de Vlaamse overheid, de gratis toolkit ‘Plantkracht’, die koks moet ondersteunen in de eiwitshift.
Eind 2025 liep het eerste ZoBio-project ten einde, met al resultaat enkele succesvolle samenwerkingen tussen zeven bioboeren en vijf zorginstellingen. Onder ZoBio 2.0 willen de projectpartners BioForum, ILVO en Flanders' Food het project nu verderzetten. “Het doel is om de komende 2,5 jaar minstens vijf nieuwe samenwerkingen op te starten en opportuniteiten en knelpunten aan te pakken”, aldus BioForum, de sectororganisatie lanceert meteen een oproep naar geïnteresseerde zorginstellingen en bioboeren.
Samenwerken loont
De lancering van het vervolgproject vond niet toevallig plaats bij zorginstelling Sint-Kamillus in Bierbeek. Door het eerste ZoBio-project loopt daar een succesvolle samenwerking met bioboerderij Herpendalvallei, die samenwerkt met verschillende bioboerderijen.
De bioboeren van Herpendalvallei zijn gekend in de streek, ze kunnen de zorginstelling vanop hun veld spotten. “We wilden al langer samenwerken met Sint-Kamillus en dankzij ZoBio is die samenwerking ook effectief gerealiseerd”, vertelt bioboerin Anne Martens.
De keukenmanager van de zorginstelling was in eerste instantie bezorgd omdat de verwerking van verse groenten veel meer tijd in beslag neemt dan het gebruik van diepvriesproducten. Maar na onder meer groen licht van voedselagentschap FAVV is de samenwerking toch gestart. “De energie in dit project komt uit de echte samenwerking: boeren en koks die samen oogsten en die groenten omtoveren tot pure, lokale maaltijden”, reageert keukenmanager Patriek Elebaut. “Het ZoBio-project bewijst dat zorginstellingen perfect kunnen samenwerken met lokale boeren.”
Naast meer lokale bioproducten op het menu zit in de samenwerking nog een troef voor de zorginstelling. “Via het activiteitencentrum van de zorginstelling werken patiënten mee in de keuken”, klinkt het. “Het is de bedoeling om de patiënten in de toekomst nog meer te betrekken door hen bijvoorbeeld groenten te laten oogsten op het veld.”
Versterken van vraag naar bio
Laura van Selm, directeur van BioForum, hoopt dat de meerwaarde van het project ook de Vlaamse overheid warm maakt om deze ambitie te realiseren: tegen 2027 een overheidscatering hebben die voor vijf procent bio is.
Vlaams landbouwminister Jo Brouns bevestigt alvast de meerwaarde van het project. “Het is een duidelijke win-win: lokale boeren krijgen een stabiele afzetmarkt en zorginstellingen werken met verse, lokale producten met een sterk verhaal”, klinkt het. “Om die succesvolle aanpak verder te zetten en nieuwe samenwerkingen te stimuleren, kennen we 120.600 euro aan subsidies toe voor het vervolg van het project.”
Meer plantaardige ingrediënten op de menu van zorginstellingen
Woensdag was ook de lancering van de gratis toolkit Plantkracht, dat zorginstellingen wil ondersteunen om vaker plantaardige ingrediënten op de menu te zetten. De toolkit werd gemaakt door ‘Mosquito in The Room’, in opdracht van de Vlaamse overheid.
De toolkit moet zorgkeukens zin en vertrouwen geven om met plantaardige ingrediënten aan de slag te gaan. “De opzet is niet om vlees, vis of kaas volledig van het menu te schrappen, maar wel dat de balans meer verschuift van dierlijke producten naar plantaardige”, duidt het adviesbureau.
De toolkit is gratis beschikbaar op de website www.smakelijkezorgvooru.be en omvat onder meer receptfiches, nutritionele achtergrond voor diëtisten, content voor communicatieverantwoordelijken en argumenten, cijfers en checklists om draagvlak te creëren voor managers.
Wanneer je zorgvoorzieningen stap voor stap begeleidt, zie je hoe groot de bereidheid is om meer plantaardig te werken
Vlaamse ambities waarmaken
‘Plantkracht’ kadert binnen meerdere Vlaamse beleidsinitiatieven van het departement Omgeving, waaronder de ‘Green Deal: Eiwitshift op ons Bord’ en ‘Green Deal: Duurzame Zorg’. “Vandaag halen we nog een te klein aandeel uit een plantaardige bron”, aldus Ariane Louwaege, van Mosquito In The Room. “De Vlaamse ambitie is om de verhouding tegen 2030 te verschuiven naar 40 procent dierlijk en 60 procent plantaardig. De nieuwe toolkit maakt deze eiwittransitie haalbaar, stap voor stap.”
Het bureau begeleidde al verschillende zorgvoorzieningen om meer plantaardige ingrediënten op te nemen in hun menu’s. “In AZ Herentals herwerkten we bijvoorbeeld de menucyclus. Een multidisciplinair kernteam paste de warme maaltijden aan, met per week minstens één plantaardige maaltijd en extra gemengde gerechten”, aldus Louwaege. “Via proefmomenten voor keuken, zorgpersoneel en directie werd een breed draagvlak gecreëerd. Ook patiënten werden bevraagd, met positieve feedback als resultaat. De aangepaste menu’s zorgen bovendien voor een meetbare CO₂-reductie, die het ziekenhuis inzet in zijn duurzaamheidsrapportage.”
“Wanneer je zorgvoorzieningen stap voor stap begeleidt, zie je hoe groot de bereidheid is om meer plantaardig te werken. De succesvolle switch toont duidelijk dat smaak, gezondheid en duurzaamheid perfect hand in hand kunnen gaan”, besluit Louwaege.
Beeld: Silvia Jansen
