Nationale ombudsman vernietigend over stikstofbeleid: “Nederlandse overheid onbetrouwbaar voor boeren”

“Betrouwbaarheid betekent dat de overheid doet wat ze zegt en geen beloften doet die ze niet waar kan maken”, noteert de Nationale ombudsman Reinier van Zutphen in zijn conclusies. Op dat aspect heeft het stikstofbeleid gefaald.

De ombudsman en zijn team hebben sinds 2019 tientallen boeren geïnterviewd. Eén zin die telkens terugkwam: “We weten niet meer waar we aan toe zijn.” Niet alleen de stikstofwolken, maar ook de beleidskoers draait in Nederland dus met de wind.

Onvoorspelbaarheid kan niet bij bedrijven die in jaren denken

Volgens de ombudsman houdt men er onvoldoende rekening mee dat wie een landbouwbedrijf runt, niet in maanden maar in jaren denkt. Grillige regelgeving is met name voor de landbouwsector nefast. “Plannen worden aangekondigd om vervolgens te worden aangepast, uitgesteld of zelfs stopgezet”, noteert hij. “Voor een boer kan zo’n verandering betekenen dat een investering die al was voorbereid, niet doorgaat. Maar ook dat iemand die het bedrijf wil overnemen, zich inmiddels afvraagt of dat nog wel verstandig is.”

“Hoewel belangenbehartigers van boeren bij de overheid aan tafel hebben gezeten bij het maken van (nieuw) beleid, is de ervaring van boeren dat de overheid hen niet als serieuze gesprekspartner zag”, tekent de ombudsman nog op. De landbouwers in kwestie ervaren vanuit de overheid weinig vertrouwen in hun kennis van de sector, zelfs bij landbouwfamilies die al vele generaties in het veld staan.

De timing van het rapport is opvallend, want net nu presenteert de Nederlandse regering een nieuwe stikstofaanpak. Over de inhoud daarvan spreekt de ombudsman zich niet uit, al vindt hij dat een nieuwe koers alleen niet voldoende is om de voorbije jaren goed te maken. “Boerenbedrijven en boerengezinnen hebben geleden onder het handelen van de overheid door het uitblijven van structureel beleid. Daar moet een nieuwe aanpak rekening mee houden. De overheid moet erkennen wat er is gebeurd en ervoor zorgen dat mensen van daaruit verder kunnen met hun bedrijf en hun leven”, klinkt het.

Verdere onduidelijkheid en onvoorspelbaarheid is volgens Reinier van Zutphen hoe dan ook uit den boze. Volgens de ombudsman is er in Nederland dringend meer nood aan meer samenhang tussen alle beleidsdomeinen, duidelijke langetermijndoelen en vrijheid voor landbouwers om zelf te kiezen hoe zij die doelen bereiken.

Boerenbond: "Herkenbaar"

Hoewel het Nederlands stikstofbeleid niet identiek is aan het Vlaamse, ziet Boerenbond in het rapport wel veel herkenbare pijnpunten. “We zien absoluut parallellen tussen de bezorgdheden en frustraties die onze Vlaamse boeren hebben en de conclusies uit het rapport van de Nederlandse ombudsman”, meldt Boerenbond. “Er wordt van landbouwers verwacht dat ze inspanningen leveren en hun bedrijven klaarmaken voor de toekomst terwijl hen elk langetermijnperspectief wordt ontnomen. Doelstellingen en regelgevingen veranderen continu. Een recent voorbeeld hiervan is de plotse en eenzijdige wijziging van de impactscore- en depositietool die gebruikt worden voor vergunningen op basis van het stikstofdecreet. Dit zorgt voor onzekerheid bij land- en tuinbouwers.”