Terwijl Europa investeert in afbouw, neemt Mercosur-veehouderij de vlucht vooruit
AnalyseEen veebedrijf met 5.000 runderen is niet ongewoon in Argentinië, maar zelfs deze megabedrijven denken aan een opschaling met 30 tot 40 procent. Dat bericht landbouwjournaliste Rachel Martin in The Irish Examiner. De Mercosurlanden zwengelen hun productie aan in aanloop naar het vrijhandelsakkoord met Europa, terwijl Europese landen grof geld investeren in een afbouw van de veestapel. Zo heeft de Nederlandse regering 627 miljoen euro vrijgemaakt voor subsidies om de melkveehouderij te extensiveren.
De taferelen aan de overkant van de oceaan staan in schril contrast met Vlaanderen, waar een gespecialiseerd vleesveebedrijf gemiddeld 156 runderen telt. Vlaanderen verwacht dat de rundveestapel tegen 2030 zal dalen met 7 à 9,4 procent.
Europa pleit niet uitdrukkelijk voor een afbouw van de veestapel, al is het voor vele landen één van de gekozen maatregelen om de emissiedoelstellingen te behalen. Nederlands landbouwminister Jaimi van Essen (D66) heeft in een Kamerbrief de details over de 'Subsidieregeling extensivering melkveehouderij' (SEM) bekendgemaakt, een subsidieregeling voor veehouders die bewust minder koeien willen houden.
1.606 euro per koe
Veehouders kunnen intekenen op de regeling tussen 1 juni en 29 juli 2026. Melkveehouders die meedoen, zullen drie jaar lang tien tot 20 procent minder koeien houden. De subsidie moet de bijhorende financiële klap opvangen. De jaarlijkse vergoeding voor de inkomstenderving bedraagt 1.606 euro per koe.
De verwachting is dat met het beschikbare budget het aantal melkkoeien met maximaal 64.000 kan afnemen. Dit gaat om ongeveer vier procent van het aantal melkkoeien in Nederland. Bovendien kunnen veehouders fosfaatrechten afstaan voor 110 euro per recht. Deze verdwijnen dan definitief van de markt. De rechten zijn vergelijkbaar met, maar niet identiek aan de Vlaamse NER's (nutriëntemissierechten).
Bovendien houdt de extensivering in dat het areaal grasland op het bedrijf drie jaar lang niet mag afnemen. Het is dus niet de bedoeling dat deelnemende landbouwers hun kleinere veestapel houden op kleinere weides. Het aantal andere graasdieren, zoals schapen, mag evenmin toenemen. Als een melkveehouder na de periode van drie jaar terug wil gaan naar het oorspronkelijk aantal koeien, zal die nieuwe fosfaatrechten moeten kopen of leasen uit een kleinere pot.
Europa bouwt af, Brazilië breidt uit
Die grote inzet op reductie staat in schril contrast met onze handelspartners. Waar de EU streeft naar klimaatneutraliteit tegen 2050, zitten Argentinië en Brazilië hiervoor lang niet op koers. Dat laat zich ook zien in de veehouderij, waar vooral Brazilië de productiecapaciteit fors wil opdrijven.
De klimaatimpact van de Zuid-Amerikaanse veehouderij valt niet te onderschatten. De uitstoot van Braziliaans rundvlees schommelt tussen de 41 en 48,5 kg CO2-equivalenten per kg vlees. Dat van Belgisch witblauw bedraagt minder dan de helft, namelijk 17,7 CO2-equivalenten per kilo karkas of 21,9 CO2-equivalenten per kg ontbeend vlees.
De wereldwijde uitstoot van alle veehouderij, dus inclusief varkens en kippen, bedraagt 6.18 gigaton CO2-equivalent. Wanneer we inzoomen op één diersoort en één werelddeel, namelijk Zuid-Amerikaanse runderen, komen we in 2020 op een uitstoot van 0,67 gigaton CO2-equivalent. Dat is bijna 11 procent van het wereldwijde totaal. Wellicht bieden deze gedateerde cijfers een onderschatting, want de afgelopen jaren is de veestapel op dit continent fors toegenomen. In 2025 werd een kwart van alle rundvlees ter wereld geproduceerd in Zuid-Amerika. De FAO acht de wereldwijde veehouderij verantwoordelijk voor 12 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Andere studies rapporteren een aandeel van 19,6 procent.
"Broeikasgasuitstoot witblauw rundvlees is beperkt"
6 januari 2017De klimaatimpact van de Zuid-Amerikaanse landen is dus significant. Wat misschien wel verklaart waarom landen als Argentinië en Brazilië zich hebben ontpopt tot experten in het hittebestendige Brangus-ras, een kruising tussen de welbekende Britse Angus en het Indiase Brahman-ras. Door deze twee soorten te kruisen, zoekt men een evenwicht tussen klimaatbestendigheid en vleeskwaliteit. De dieren zijn niet immuun voor warme temperaturen, maar kunnen er wel beter mee om dan Belgisch witblauw.
Ontbossing
Santigo Goldstein, rundveehouder en vicevoorzitter van de Argentijnse Vereniging van Brangus-veehouders, stelt in The Irish Examiner dat Europa de ecologische kwaliteiten van Argentijns rundvlees onderschat. De Europese ontbossingswet wordt gezien als een protectionistische maatregel die volgens hem weinig bijdraagt tot het milieu. “Europa zegt dat we misschien alleen vlees mogen leveren uit gebieden waar geen ontbossing heeft plaatsgevonden. Wij hebben bossen gekapt om grasland aan te leggen, en onze productie is ecologisch verantwoord en koolstofnegatief. De wereld profiteert van de manier waarop wij produceren,” zegt hij.
De claims over milieuvriendelijkheid vallen echter met een korrel zout te nemen. Gran Chaco is het op één na grootste woud van Zuid-Amerika na het Amazonegebied. Dat heeft met de toename van de veehouderij een aanzienlijk deel van zijn oppervlakte verloren. Volgens de ngo The Nature Conservancy gaat er elke maand 344,47 vierkante kilometer van dit bos verloren. 90 procent van deze ontbossing gebeurt voor landbouw, waarvan het merendeel veehouderij. Op 20 jaar tijd is een kwart van Gran Chaco in Argentinië gerooid, voornamelijk voor vee en voedergewassen, met alle gevolgen van dien voor de bodem en biodiversiteit. De regering-Milei staat evenmin bekend om een beleid dat klimaat en milieu vooropzet.
Koolstoflek
Het contrast tussen de Europese afbouw en Zuid-Amerikaanse aanzwengeling van de veeproductie is deels gemotiveerd door Europa als afzetmarkt. Het doet critici vrezen voor een carbon leak of koolstoflek. Dat is het principe waarbij klimaatmaatregelen binnen Europa, zoals een afbouw van de veestapel, leiden tot een grotere productie van methaangassen elders. Wat over de hele wereld leidt tot een verstoord klimaat.
Het Mercosurakkoord bevat wel enkele afspraken over de voorwaarden waaraan producten moeten voldoen. Zo mag het naar de EU geëxporteerde vlees niet afkomstig zijn uit recent ontbost gebied. De EU nuanceert ook de bijdrage van het akkoord op de Zuid-Amerikaanse veeproductie. De tariefvrije quota bedragen slechts 0,6 procent van de totale rundvleesproductie in Zuid-Amerika. Toch is er veel ongenoegen bij de Europese veehouders over de dubbele houding van de EU tegenover eigen producenten en de handelspartners.
Beeld: Greenpeace
