Tervuren bant turfhoudende potgrond, ook tuinbouw probeert andere substraten

De gemeenteraad van het Vlaams-Brabantse Tervuren heeft recent een wetsvoorstel aangenomen waarmee het turfhoudende potgrond wil uitbannen. Wetsindiener Elmo Peeters (Groen+Vooruit) wees er in de gemeenteraad op dat Tervuren gratis potgrond met turf uitdeelt op de jaarlijkse bloemenmarkt. "Laat dat net een ramp zijn voor het klimaat, want turf wordt ontgonnen in kwetsbare veengebieden. Niet alleen wordt hierdoor waardevol natuurgebied beschadigd, wat nefast is voor vogels, insecten en bepaalde plantensoorten. Maar bij de ontginning van turf komt er ook veel CO2 en methaan vrij. Dat betekent dat die activiteiten rechtstreeks bijdragen aan de opwarming van de aarde."

Het oppositielid, dat met zijn voorstel gehoor vond bij de meerderheid, wees ook op het bufferende effect van veengebieden. "Veengebieden werken als sponsen. Bij hevige regenval vormen ze een waterbuffer, terwijl ze bij droogte voldoende water vasthouden. Deze gebieden beschadigen, is dan ook geen goed idee."

Deze bufferende werking is ook een van de belangrijke redenen waarom turf in de professionele land- en tuinbouw gebruikt wordt. “Turf in het teeltmedium zorgt voor water en nutriënten”, vertelt Ben Vanvoorden, coördinator en onderzoeker hydroteelt bladgewassen bij het Proefstation voor de Groenteteelt vzw.

Ook beschikbaarheid turf is risicofactor

Ook in de groenteteelt staat het gebruik van turf in potgrondmengsels ter discussie en is al jaren een onderzoek bezig naar alternatieven. Behalve de klimaat- en milieu-voetafdruk van turf, speelt ook de beschikbaarheid een rol bij het onderzoek naar alternatieven. Enerzijds staat de productie ervan in landen als Duitsland, Ierland en ook de Baltische staten steeds meer ter discussie, en anderzijds is er ook een sterk stijgende vraag uit China. “Dat zorgt voor forse uitdagingen voor de Europese substraatmarkt”, klinkt het bij de Belgische Potgrond Federatie (BPF).

Het zijn vooral de bladgewassen – sla, kolen, venkel en selder – waarvoor turfhoudende potgrond gebruikt wordt. “Plantgoedkwekers persen een zaadje in een perspot die vervolgens aan telers wordt uitgeleverd. Deze planten de perspot in de grond of zetten hem, in het geval van hydrotelers, op trays en vervolgens op goten”, vertelt Vanvoorden, die het lopende demonstratieproject Reduveen als voorbeeld aanhaalt. In dit tweejarige project, dat tot eind dit jaar loopt, kijken onderzoekers, substraatproducenten en telers naar alternatieve substraatmengsels.

De jongste jaren heeft de groentesector het turfgehalte in substraten teruggebracht tot 85 procent, volgens Vanvoorden. De rest van het substraat bestaat vaak uit houtvezel en/of compost. Reduveen onderzoekt of dat turfpercentage verder kan worden teruggebracht naar 65 procent of zelfs naar nul. “Alternatieven voor turf, zoals kokos, houtmengsels, compost of miscanthus, bufferen veel minder. Dat betekent dat er vaker wateren meer nutriëenten gegeven moet worden”, gegeven moeten worden”, schetst hij enkele onderzoeksonderwerpen.

Turf houdt perspot bijeen

Behalve een waterbufferende werking heeft turf ook de eigenschap dat het kleeft. Vanvoorden legt uit: “Het zorgt ervoor dat het perspotje bij elkaar blijft. Dat is in de groenteteelt zeer belangrijk, vooral in de slateelt op water. Bij deze teelt worden de perspotten met een robot verplaatst en is een stevige structuur van de pot essentieel. Alternatieve substraten hebben deze eigenschap minder en dan brokkelt de pot makkelijker af.

In de sierteelt is deze bindende eigenschap van potgrond minder belangrijk. Plantjes worden in 'paperplugs' of 'plastic trays' door vermeerderaars aangeleverd bij de kwekers. Hierdoor staat deze sector al verder in het gebruik van turfvrije of turfarme potgrond en is er ook meer druk van bijvoorbeeld de retail. “Als je naar Engeland wil exporteren dan kan dat alleen maar als je turfvrije potgrond gebruikt”, vertelt Hanne Denaeghel, onderzoeker sierteelt bij Viaverda. Hoewel er Vlaamse telers zijn die werken met veenvrije potgrond, is het aanbod volgens haar bij lange na niet voldoende om in de vraag te voorzien. 

Reductie naar 50 procent tegen 2030

Ook secundaire schakels in de land- en tuinbouw engageren zich voor de verduurzaming van substraten. Zo ondertekent de belangenorganisatie van de Belgische tuinsector (BTV) met andere partijen later dit jaar samen met OVAM een overeenkomst voor de verduurzaming van teeltsubstraten.  Het doel is om te streven naar een turfaandeel van 50 procent in potgrondmengsels tegen 2030.  

Volgens BTV-directeur Chris Van Wesemael bieden tuincentra al turfvrije potgrond aan. Daar zou de gemeente Tervuren dus terechtkunnen. Voor de professionele sierteelt blijft het volgens hem een zoektocht naar turfvrije alternatieven. “In alle werkgroepen en commissies waarin wij vertegenwoordigd zijn, blijkt duidelijk dat er nog grote uitdagingen zijn voor producenten en kwekers om veenvrij te produceren. De alternatieven zijn vaak eenvoudigweg niet voldoende beschikbaar, niet performant genoeg, of evenmin duurzaam omdat de ingrediënten – kokos in hoofdzaak – van de andere kant van de wereld komen.”

Vanvoorden heeft ondanks alle uitdagingen vertrouwen in dat op termijn een veenarme of veenvrije teelt mogelijk is. “Maar dat zal zeker wat aanpassingen in de teelttechniek vragen.

Ook Tervuren zal zich daarvan bewust moeten zijn als het gaat om de groenvoorziening in de gemeente. “Ook in Tervuren moeten ze kijken om aanpassingen te doen na aanplanting zoals meer water of meststoffen meegeven, afhankelijk van de aanplanting. Dit om uitval te beperken”, besluit Vanvoorden.