Bezorgdheid in politiek over toekomst appelteelt
nieuwsDe ontwikkelingen in de appelteelt hebben bij de politiek tot bezorgdheid geleid over het voortbestaan van de teelt in Vlaanderen. Op tien jaar tijd daalde het areaal met bijna een derde. De sector wordt al jaren geplaagd door slechte prijsvorming en dit jaar is er veel schade door droogte en hagel. “Hierdoor is het voor de appeltelers niet meer economisch rendabel om de appelen te plukken.”
Op tien jaar tijd liep het appelareaal in Vlaanderen terug van 6.000 naar 4.000 hectare. Dat blijkt uit het antwoord van landbouwminister Jo Brouns (cd&v) op vragen in de commissie Landbouw van het Vlaams Parlement. Veel telers maakten de overstap naar de perenteelt en in mindere mate de wijnbouw.
De sterke terugval van de appelteelt baart Vlaams parlementslid Els Robeyns (Vooruit) zorgen. In de commissie Landbouw vroeg zij hoe minister Brouns de toekomst van de appelteelt ziet, en wat de overheidsstrategie is om deze strategische sector te borgen voor de toekomst.
Concurrentie en impact klimaatverandering
De appelteelt verkeert al jaren in zwaar weer. Vooral de concurrentie uit Oost-Europese landen, waar de productiekosten lager liggen, zorgt voor veel druk op de markt. “Europa heeft voldoende appelproductie en bij een vrije marktwerking resulteert dit in prijzendruk”, beaamt Brouns.
Bovenop de sterke concurrentie heeft de sector ook veel last van de klimaatverandering. De appel is - meer dan de peer - slecht bestand tegen droogte, hitte en hagel. Het huidige teeltjaar is daarvan een goed voorbeeld. “Door de droogte zijn de geoogste appelen kleiner, en sommige appelen hebben ook hagelschade. Hierdoor is het voor de appeltelers niet meer economisch rendabel om de appelen te plukken, en de appelen blijven daardoor aan de bomen hangen”, aldus Robeyns.
Dit wordt beaamd door de coöperatieve groente- en fruitveiling BelOrta. Kris Jans, directeur fruit bij BelOrta, schat dat er dit jaar tien tot 15 procent van de appels blijft hangen. Eerder dit jaar werd hierover een regeling getroffen met de Vlaamse overheid voor het gebruik van ethefon voor 120 dagen, waarna de appels afvallen en in de boomgaarden gehakseld kunnen worden, om kosten te besparen.
Bieden clubrassen een uitweg voor fruittelers?
17 maart 2023Bestaande steunmaatregelen voor appeltelers
Hoewel de appelen in een Europese vrije markt moeten concurreren, staat de appelteler er niet alleen voor. Brouns benadrukt dat er diverse steunmechanismen bestaan waarmee de overheid de ondernemersrisico’s mee beperkt en klimaatbestendige maatregelen mogelijk maakt. Zo is er VLIF-steun voor ondernemers en subsidieert de Vlaamse overheid onderzoeksinstellingen die bijvoorbeeld onderzoek doen naar klimaatrobuustere rassen en teelttechnieken.
Daarnaast stroomt er ook Vlaamse overheidssteun - uit de GMO-pot - naar de producentenorganisaties, zoals veiling BelOrta. “Als de teler irrigatiebuizen wil aanleggen, is hiervoor GMO-subsidie beschikbaar waarmee gemiddeld 30 procent van de kosten gedekt wordt. Bij een hagelverzekering komt de GMO-steun in 50 procent van de kosten tussen”, aldus Kris Jans.
Ook is er een GMO-crisisfonds dat tussenkomt als een partij fruit of groenten uit de markt gehaald wordt omdat er geen vraag naar is. Jans: “Deze partijen worden vervolgens beschikbaar gesteld aan de voedselbanken, waardoor voedselverspilling wordt tegengegaan.”
Aanpassen aan de markt
Behalve de verdeling van de GMO-steun spelen de producentenorganisaties (PO's) volgens Brouns ook een belangrijke rol in de versterking van de positie van de appelteler, doordat zij het aanbod bundelen en daarmee een grotere marktkracht hebben. Daarnaast voelen de PO’s de markt aan en kunnen zij met bijvoorbeeld clubrassen een nieuwe markt aanboren of inspelen op de bestaande markt.
Verder valt er volgens Brouns op het gebied van marketing en binnenlandse consumptie nog een wereld te winnen. Zo lopen er een aantal programma’s bij het Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing (VLAM) om de consument te informeren over de lokale appelteelt, in de hoop dat de Vlaming vaker kiest voor Vlaamse appelen. Ook de overheid doet concreet een kleine duit in het zakje om de vraag naar appelen aan te wakkeren. Zo komt de appel binnenkort aan bod als product van de week en gaan de restaurants van de Vlaamse overheid met appel aan de slag. Ook via de schermen in de gebouwen van de Vlaamse overheid wordt het product in de kijker gezet.
Lokale toekomst voor de teelt?
Of deze steun en initiatieven voldoende zijn om de sterke areaaldaling te keren, is sterk de vraag. “Ik denk dat het areaal de komende jaren verder zal teruglopen. Oude appelboomgaarden zullen verder geruimd worden”, aldus Kris Jans, verantwoordelijke fruit bij BelOrta. Hij constateert dat de Belgische appeltelers zich de voorbije jaren zijn gaan specialiseren in de perenteelt. “We behoren tot de belangrijkste perenprodcenten van de wereld. We hebben het ideale klimaat voor perenteelt, de juiste bodem en veel kennis”, zegt hij hierover.
Voor de appel ziet hij eerder een lokale functie voor de telers. “Ik denk dat we aan evolueren zijn naar een situatie waarin we vooral voor de Belgische markt en de ons omringende landen gaan produceren. Export van Jonagold-appelen naar het verre buitenland zal aan belang inboeten.”
"Niet alleen peren in één mand"
Els Robeyns weigert de handdoek in de ring te werpen. "Het is voor Vlaanderen belangrijk om niet al onze eieren in het mandje van één fruitsoort (peren) te leggen, want als die markt dan instort, blijft er niets over", zegt ze. De politica pleit voor het aanwakkeren van lokale consumptie en het versterken van de korte keten. "Hoe dichter de band tussen de consument en de tuinbouwer, hoe stabieler het inkomen van die laatste."
Daarnaast moet er volgens haar ingezet worden op productgerichte marketing door VLAM en innovatie. "Nieuwe, duurzame rassen, die bestand zijn tegen de gevolgen van de klimaatopwarming. Als we daarin pionieren, kunnen we onze concurrentiepositie herstellen. Stilstaan is achteruitgaan. De Vlaamse appelsector heeft eerder klappen gekregen, maar is steeds weer opgestaan", besluit ze.
