Klaver en kruiden houden fruitplantages tot 20 graden koeler dan gras: “Dit kan een belangrijke klimaatmaatregel worden”

Tijdens de hete zomer van 2026 zijn de verschillen tussen klassieke grasstroken en klaver- en kruidenstroken bijzonder duidelijk geworden. Waar verdord gras sterk opwarmt, blijven de kruidenstroken groen en koeler. 

Volgens Dany Bylemans is vooral de temperatuur van het fruit zelf belangrijk. “Op kort en dor gras kan de temperatuur aan het vruchtoppervlak in de namiddag oplopen tot boven 50 graden. Dat kan zonnebrand veroorzaken. De vruchten krijgen dan gele tot bruine vlekken en kunnen smaakafwijkingen vertonen. Die vruchten zijn niet meer verkoopbaar.” 

Klaver helpt ook bij droogte 

Pcfruit onderzoekt al ongeveer vijf jaar verschillende mengsels van klavers en kruiden. De proeven waren oorspronkelijk vooral gericht op biodiversiteit, bodemgezondheid en natuurlijke plaagbestrijding. De meerwaarde tijdens extreme hitte en droogte komt daar nu nadrukkelijk bij. “Op het eerste gezicht lijken mengsels met veel klaver de meeste meerwaarde te bieden”, zegt Bylemans. Klavers en kruiden blijven tijdens droge periodes langer groen en wortelen dieper. Daardoor kunnen ze beter omgaan met droogtestress dan een klassieke graszode. 

Ook de bodem profiteert. “Na een aantal jaren zien we dat het gehalte aan organische stof toeneemt. De wortels houden de bodem bovendien luchtiger. Daardoor kan water sneller infiltreren en stroomt er minder water oppervlakkig af.” Klaver heeft daarnaast een bijkomend voordeel: de plant kan stikstof uit de lucht binden en beschikbaar maken in de bodem. 

Geen vervanging voor irrigatie 

Toch ziet Bylemans de klaver- en kruidenstroken niet als een alternatief voor irrigatie. “Elke druppel telt”, benadrukt hij. Door de betere infiltratie en het grotere waterhoudende vermogen van de bodem kan de irrigatiebehoefte wel verminderen, maar in een extreem droog jaar zal dat niet volstaan. 

Dat is relevant in Haspengouw, waar volgens pcfruit slechts ongeveer een kwart van de perentelers over irrigatie beschikt. Bovendien is bijkomende irrigatie niet overal eenvoudig te realiseren. Voor het oppompen van water of de aanleg van wateropvang zijn vergunningen nodig en ook de vraag hoeveel water landbouwers tijdens droge periodes mogen gebruiken, wordt steeds belangrijker. 

Water vasthouden moet op grotere schaal 

Volgens Bylemans ligt een deel van de oplossing daarom niet alleen op het individuele fruitperceel. “De beste structurele oplossing is om water zoveel mogelijk in de bodem te laten dringen en water ook vast te houden.” Dat kan volgens hem onder meer via een betere bodemstructuur, peilgestuurde drainage en het tijdelijk opstuwen van grachten, sloten en rivieren. Ook wateropslag in de winter en het tijdelijk verhogen van grondwaterstanden kunnen volgens pcfruit een rol spelen. 

Regenwater maximaal opvangen blijft eveneens nuttig, al is een voldoende grote opslagcapaciteit voor een groot fruitbedrijf niet altijd realistisch. “We moeten dit eerder op gebiedsniveau bekijken dan alleen op perceelsniveau”, aldus Bylemans. 

Nog enkele praktische obstakels 

De omschakeling van gras naar klaver en kruiden is niet zonder uitdagingen. De klassieke grasbaan vormt een sterke zode waarop tractoren kunnen rijden zonder diepe sporen te veroorzaken. Bij nieuwe mengsels is nog niet volledig duidelijk hoe goed ze spoorvorming tegengaan, vooral in zeer natte jaren.  

Ook gewasbescherming vraagt aandacht. Bloeiende kruiden tussen de bomen kunnen aantrekkelijk zijn voor bijen en andere nuttige insecten. Dat is positief voor de biodiversiteit, maar kan tegelijk de blootstelling van bijen aan gewasbeschermingsmiddelen verhogen wanneer buiten de bloei van de fruitbomen wordt behandeld. Daarnaast is er volgens Bylemans ook een kwestie van gewoonte en beeldvorming. “Het ziet er minder netjes uit” is een van de drempels die hij bij telers ziet. 

Naar een nieuwe standaard in fruitplantages? 

Toch verwacht Bylemans dat klaver- en kruidenstroken de komende jaren aan belang zullen winnen. De maatregel is relatief eenvoudig en goedkoop uit te voeren en de belangstelling bij verschillende types fruittelers neemt toe. “Een zomer zoals deze doet de bewustwording sterk stijgen”, zegt hij. 

De stroken vormen volgens pcfruit wel slechts één onderdeel van een bredere klimaatstrategie. Ook minder maaien, zolang het gras groen blijft, en het verhogen van het organische-stofgehalte van de bodem kunnen helpen om water langer beschikbaar te houden. 

Vooral dat laatste vraagt tijd. In een meerjarige teelt is organische stof niet zomaar opgebouwd en vraagt het een aangepast bodembeheer. Bovendien kan dat volgens Bylemans soms botsen met de huidige mestregelgeving.