Duurzaamheidslabels versterken export van landbouwproducten uit Globale Zuiden

Duurzaamheidslabels zijn voor veel producenten van koffie, cacao, bananen en andere tropische landbouwproducten uitgegroeid tot een belangrijke toegangspoort tot internationale markten. In een wereld waarin afnemers steeds vaker garanties vragen over milieu, arbeidsomstandigheden en productkwaliteit, blijken certificeringssystemen een belangrijke rol te spelen. 

Meer certificering verhoogt export  

Het onderzoek van de KU Leuven, gepubliceerd in Nature Communications, toont aan dat landen met een groter aandeel gecertificeerde landbouwproductie doorgaans ook meer van die producten exporteren.  “Wanneer het aandeel gecertificeerde landbouw stijgt in een land, groeit ook de export van die producten, en dat betekent een economische meerwaarde voor die landen”, zegt professor Miet Maertens, verbonden aan het Departement Aard- en Omgevingswetenschappen van de KU Leuven. 

Volgens haar werkt certificering als een gemeenschappelijke taal in de internationale handel. “Het helpt landen en producenten om vertrouwen op te bouwen in hun producten en productieprocessen bij buitenlandse kopers. Dat is essentieel in een wereld waar het aantonen van duurzaamheid steeds belangrijker wordt.” 

Niet elk label heeft dezelfde impact 

De onderzoekers stelden vast dat duurzaamheidslabels vooral leiden tot grotere handelsvolumes en een betere toegang tot exportmarkten. Voor sommige labels en producten blijkt er bovendien sprake van een hogere marktwaarde en betere prijzen. 

Dat effect hangt samen met de aard van het certificeringssysteem. “Dat verschil hangt samen met hoe streng de duurzaamheidsstandaarden van het label zijn en hoe goed het naleven van die standaarden gecontroleerd wordt”, aldus Maertens. 

Toch is de algemene conclusie positief. “Over het algemeen kan je stellen dat certificering op zich al een stap vooruit is: zonder labels zouden er minder handelsinkomsten zijn voor exporterende landen, en zou het voor producenten moeilijker zijn om te voldoen aan internationale verwachtingen rond duurzaamheid en kwaliteit.” 

Meer dan alleen handel 

De studie wijst ook op de bredere rol die duurzaamheidslabels kunnen spelen in de verduurzaming van landbouwsystemen. Certificering moedigt producenten aan om milieuvriendelijker te werken, arbeidsomstandigheden te verbeteren en hun bedrijfsvoering beter te organiseren. 

Hoewel het onderzoek zich richt op handelsstromen op landniveau, verwijst de KU Leuven naar eerdere studies die ook voordelen voor individuele landbouwers aantonen. 

“Er is ander onderzoek dat aantoont dat certificering ook voor de landbouwer voordelen kan opleveren, zoals betere toegang tot training, hogere productiviteit, betere prijzen of meer stabiele inkomsten”, zegt Maertens. Ze voegt er wel aan toe dat die resultaten gebaseerd zijn op specifieke gevalstudies en niet overal dezelfde impact laten zien. 

Belangrijke rol voor consument 

Volgens de onderzoekers reikt de impact van duurzaamheidslabels verder dan handel alleen. Ze kunnen bijdragen aan betere leefomstandigheden op het platteland en aan duurzamere productiesystemen op lange termijn. 

Ook consumenten spelen daarin een rol. Door te kiezen voor gecertificeerde producten stimuleren zij bedrijven om duurzame productieketens te ondersteunen. “Dit onderzoek bevestigt wat wij dagelijks zien in het veld: certificering geeft boeren toegang tot markten die anders moeilijk bereikbaar zijn”, zegt Philippe Weiler. “Koppel dat aan ambitieuze standaarden, en je hebt een instrument dat eerlijke handel mogelijk maakt.”