Supermarkten lossen beloftes niet in: pluimveehouders blijven achter met de rekening

Het Better Chicken Commitment is een internationale dierenwelzijnsstandaard voor braadkippen, gelanceerd door een dertigtal Europese ngo’s in 2017. De criteria houden onder meer in dat de kippen van een traaggroeiend ras zijn, ze 30 procent meer plaats hebben, er extra verrijking is zoals zitstokken, dat er daglicht aanwezig is in de stallen, en er geen antibiotica wordt gebruikt."

Nadat enkele grote spelers in de voedingswereld, zoals Unilever, Nestlé en KFC, hun naam verbinden aan het initiatief, springen in 2021 ook alle supermarkten op de kar in België. Zowel supermarktketens Lidl, ALDI, Delhaize, Carrefour, Albert Heijn als Colruyt laten één voor één in de pers optekenen dat ze tegen 2026 enkel nog vers- en diepvrieskippenvlees zullen verkopen, dat voldoet aan de dierenwelzijnscritera van het Better Chicken Commitment. Maar onderweg stokte de omschakeling en werden de duurzaamheidsdoelstellingen ongemerkt bijgestuurd.

Wat liep fout? In reacties leggen supermarkten de verantwoordelijkheid bij verschillende factoren. Maar één iets blijkt steevast terug te komen bij iedereen: “dierenwelzijn ligt ons nauw aan het hart, maar de consument wil niet mee”.

Prijsgevoelige consumenten

En zonder communicatie over de meerwaarde van de kip, raakt ze moeilijk verkocht, zo blijkt. “De prijs blijft nog steeds doorslaggevend in de winkel. Door de inflatie kiezen veel klanten voor de goedkoopste producten”, aldus Carrefour. Pas als de braadkippen in promotie staan, merkt de Franse supermarkt een stijging in verkoop op. “Zo’n acties zullen ons helpen om de nieuwe doelstelling van 25 procent BCC-kip in de winkels te realiseren”, laat Carrefour weten. Vandaag voldoet 18 procent van kip aan de BCC-criteria via twee eigen labels. Want waar een uniek BCC-label problemen oplevert, kunnen supermarkten de criteria wel naleven via andere erkende labels. Bij Carrefour gaat het over de BIO-kip en de Kwaliteitsketen Carrefour-kip. “Een aandeel dat nog niet zo hoog is als we hadden gehoopt, maar de economische en operationele realiteit nopen ons tot pragmatisme”, aldus Carrefour.

Ook Delhaize heeft haar doelstelling aangepast. Delhaize streeft nu naar een aandeel van minimaal 50 procent. “We hebben het aantal BCC-producten geleidelijk uitgebreid, maar de vraag van consumenten bleef onvoldoende om een rendabel en kwalitatief BCC-assortiment aan te bieden”, aldus Delhaize. Momenteel zou dit in de supermarkten zelfs leiden tot overschotten van onverkochte producten. “Wat nog minder wenselijk is in termen van voedselverspilling”, klinkt het. “Consumenten zijn prijsgevoelig en de producten van BCC zijn duurder dan de conventionele producten die voldoen aan de normen voor dierenwelzijn.”

Ook bij ALDI is een soortgelijke reden te horen. “We hebben ons BCC-engagement alle kansen gegeven en meerdere producten in verkoop gebracht. Van kippenblokjes tot -dijen. Maar onze klanten bepalen mee het aanbod en helaas moeten we vaststellen dat hun interesse in BCC-producten uitblijft”, luidt het. De pluimveedoelstelling van ALDI luidt vandaag dat het kippenvlees-assortiment aan de criteria van het Belgische kwaliteitssysteem Belplume moet beantwoorden.

Te voortvarend

Volgens Wouter Wytynck, beleidsadviseur pluimvee bij Boerenbond, is het Vlaamse BCC-verhaal geen kwestie van gebroken beloftes, maar één over een te voortvarende aanpak en een consument die niet volgt. “Bovendien is er sinds de belofte in 2021 veel veranderd”, geeft Wytynck mee. Want naast een inflatiegolf, is er intussen ook het stikstofverhaal. “De sector zit daarbij tussen hamer en aambeeld. BCC-kippen stoten, volgens het Optwel-Emis project van het Proefbedrijf Pluimveehouderij in Geel, namelijk drie keer meer ammoniak uit dan de standaardkip. Dit is problematisch voor de Vlaamse pluimveehouder die in dat verhaal wil stappen."

"Boerenbond is voorstander van een gedifferentieerd kippenaanbod, op voorwaarde dat de pluimveehouder daar ook financieel beter van wordt”, licht hij toe. “Met andere woorden: wanneer het een meerwaardelastenboek is en dus vraaggedreven."

Verplicht moeten stoppen

Een pluimveehouder, die liever anoniem wil blijven, bevestigt dat er te voortvarend is gehandeld. Hij werkt samen met Plukon Food Group, de grootste tussenleverancier van kippenvlees aan supermarkten in België. “Omdat supermarkten hadden beloofd om vanaf 2026 enkel nog BCC-kippen aan te bieden, ging Plukon op zoek naar pluimveehouders die zich wilden engageren”, vertelt hij. Hij stapte mee in het verhaal, maar moet drie jaar later noodgedwongen zijn BCC-hoofdstuk afsluiten. “Plukon heeft  onze samenwerking stopgezet nu alle warenhuizen hun beloftes hebben ingetrokken”, klinkt het. De tussenleverancier handelt daarmee op zich niet fout, het contract van de pluimveehouder liep voor minimum zes rondes. “Maar door de BCC-beloftes van de supermarkten en de mondelinge beloftes van Plukon, had ik in 2022 helemaal niet gedacht dat 2026 het einde ging zijn”, klinkt het.

Hij voelt zich misleid. “Ze hebben ons overtuigd om in dit verhaal te stappen, zonder zelf goed na te denken en nu blijven wij met de gebakken peren zitten”, klinkt het. Met ‘wij’ doelt hij op enkele tientallen pluimveehouders in dezelfde situatie. “Alle pluimveehouders die destijds op de kar gesprongen zijn, vinden vandaag geen afzet meer voor hun BCC-kippen en moeten opnieuw omschakelen. Alleen het kleine groepje Waalse pluimveehouders met een samenwerkingscontract met Colruyt kan voortdoen.”

Hij is erg teleurgesteld in zowel de supermarkten als de dierenwelzijnsorganisaties. "Deze laatste hebben hun mond vol over dierenwelzijn, maar waar zijn zij nu? Ik hoor helemaal niets van hen", vertelt hij. "Dit is te gek voor woorden. Ook vind ik dat supermarkten niet genoeg hun best gedaan hebben. De belofte was om helemaal over te schakelen naar een BCC-assortiment zodat de consument geen keuze meer had om andere kip te kopen, zoals in Noorwegen. Bovendien heeft de consument nooit de tijd gekregen om zich aan te passen, doordat de supermarkten zo vroeg teruggekrabbeld zijn."

Onmogelijk om naar scenario van drie jaar geleden terug te gaan

De pluimveehouder moest enkele grote investeringen doen om naar het BCC-lastenboek over te schakelen. "Plukon is daar wel deels in tussen gekomen", vertelt hij. De terugkeer naar het gangbare circuit brengt voor hem echter economische gevolgen van een andere orde mee. De prijs voor gangbare kip ligt een stuk lager. Om hetzelfde inkomen te halen, zou hij opnieuw moeten opschalen naar zijn vroegere dierenaantallen. Dat lijkt vandaag onmogelijk, ook al beschikt hij nog over zijn oude stallen en een vergunning. “Ik had 84.000 kippen, maar met de BCC-kippen ben ik geslonken naar 60.000. Mijn ongebruikte nutriëntenemissierechten (NER’s) heeft de overheid intussen van mij afgenomen”, getuigt hij. “Het is onbetaalbaar om dit aantal NER’s opnieuw bij te kopen.

Hij is niet de enige die economische verliezen lijdt bij een nieuwe omschakeling. Sommigen deden zeer grote investeringen om hun stal BCC-conform te maken, of zitten nu klem met hun vergunning die intussen aangepast is aan het nieuwe scenario. Door de stikstof- en afstandsregels is het vandaag allerminst eenvoudig om een nieuwe vergunning met extra productiecapaciteit aan te vragen.

Dat is te horen bij een andere pluimveehouder die ook liever anoniem wil blijven. Hij vindt het spijtig dat de beloftes niet werden nagekomen, maar is hoopvol voor de toekomst van zijn bedrijf. “Ik had het liefst van allemaal verder BCC-kippen willen kweken. Voor mij en mijn bedrijf was dit een goed model”, klinkt het. Hij is ervan overtuigd dat er vroeg of laat opnieuw een soortgelijk concept op de markt zal komen. “En dan heb ik al de nodige investeringen gedaan”, vertelt hij. “Die waren bovendien niet van die grootte dat mijn balans de komende jaren in het rood zal blijven. Voor sommige andere kwekers ligt dat anders, en begrijp ik dat dit einde een bitterdere nasmaak heeft.”