Nederland werkt aan verplichte vaccinatie van legkippen tegen vogelgriep
nieuwsHet Nederlandse kabinet werkt samen met de pluimveesector aan een plan om vaccinatie tegen vogelgriep verplicht te maken voor leghennenbedrijven. Uit een meerjarige studie van Wageningen University & Research (WUR) blijkt dat vaccinatie de verspreiding van het virus, de sterfte en het risico op uitbraken aanzienlijk kan beperken. De sector steunt het plan, op voorwaarde dat de internationale handel niet in het gedrang komt.
Het vogelgriepseizoen 2025-2026 verloopt in Nederland uitzonderlijk zwaar. Sinds oktober vorig jaar werden 51 besmette locaties vastgesteld en zijn meer dan 2,25 miljoen vogels geruimd. Hoewel het aantal uitbraken sinds april afneemt, werd vorige week opnieuw vogelgriep vastgesteld op een leghennenbedrijf in de provincie Flevoland.
Het kabinet-Jetten wil de komende maanden verdere stappen zetten in de aanpak van vogelgriep. Tegen eind dit jaar moet een concreet plan klaar zijn om vaccinatie voor leghennenbedrijven verplicht te maken. Daarmee wil de regering de hardnekkige virusziekte structureel terugdringen.
Bij gevaccineerde koppels daalt het risico op een uitbraak naar 10 tot 30 procent, afhankelijk van de vaccinatiestrategie en het gebruik van een booster
Veelbelovende resultaten uit vaccinatieproeven
In 2023 startte Wageningen Bioveterinary Research (WBVR), in opdracht van het Nederlandse ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), een veldproef met twee commerciële vaccins. De resultaten tonen aan dat vaccinatie de kans op een grote uitbraak sterk vermindert.
“Zonder vaccinatie is de kans op een uitbraak na introductie van het virus ongeveer 96 procent”, zegt onderzoeker Kim Bouwman van WBVR en projectleider van de studie. “Bij gevaccineerde koppels daalt dat percentage naar 10 tot 30 procent, afhankelijk van de vaccinatiestrategie en het gebruik van een booster.” Ook de omvang van uitbraken zou aanzienlijk kleiner worden.
Volgens de WUR-studie is vaccinatie bovendien veilig voor de dieren. Er werden geen zichtbare bijwerkingen vastgesteld, de gezondheid van de koppels bleef stabiel en de sterfte bleef binnen de normale waarden voor commerciële houderijsystemen. Ook de eiproductie bleef op een normaal niveau. Negatieve effecten op productieprestaties of dierenwelzijn werden niet vastgesteld.
Monitoring blijft cruciaal
Omdat vaccinatie ziekteverschijnselen en sterfte vermindert, kunnen besmettingen minder snel zichtbaar worden. Daarom benadrukken onderzoekers dat vaccinatie altijd gepaard moet gaan met actieve monitoring.
Zonder bijkomende surveillance zou slechts een beperkt deel van de uitbraken op gevaccineerde bedrijven worden opgespoord. Met een aangepast monitoringsysteem kan echter meer dan 93 procent van de uitbraken tijdig worden gedetecteerd. Volgens de onderzoekers kan vaccinatie, gecombineerd met monitoring en snelle bestrijding, toekomstige grootschalige uitbraken helpen voorkomen.
Sector steunt plan, maar vreest handelsbelemmeringen
De Nederlandse pluimveesector staat positief tegenover een verplichte vaccinatie van leghennen, maar koppelt daar wel voorwaarden aan. Zo mag vaccinatie geen handelsbelemmeringen veroorzaken met belangrijke afzetmarkten zoals Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.
Daarom werkt Nederland internationaal samen aan de acceptatie van producten afkomstig van gevaccineerd pluimvee. Het land nam het initiatief voor een internationale werkgroep met de Verenigde Staten, Canada, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, de Europese Commissie en de Wereldorganisatie voor Diergezondheid (WOAH).
In maart 2025 ging bovendien een vaccinatiepilot van start op een pluimveebedrijf om de impact op de internationale handel te onderzoeken. Volgens Nederlandse media verloopt die proef succesvol. De eieren van gevaccineerde kippen werden op de Nederlandse markt verkocht en voorlopig zijn geen handelsbelemmeringen vastgesteld.
België werkt ook aan vaccinatiestrategie
Ook België werkt aan een mogelijke vaccinatiestrategie tegen vogelgriep. De FOD Volksgezondheid heeft daarvoor een werkgroep opgericht die moet onderzoeken of vaccinatie economisch en praktisch haalbaar is. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de kostprijs van vaccinatiecampagnes, de beschikbaarheid van geschikte vaccins en mogelijke handelsbelemmeringen met landen buiten de Europese Unie.
Federaal landbouwminister David Clarinval (MR) benadrukte eerder dat grootschalige vaccinatie geen evidentie is, maar dat Europa intussen wel een kader heeft uitgewerkt om vaccinatie van pluimvee toe te laten onder strikte voorwaarden.
Verplicht bioveiligheidsplan
Naast vaccinatie blijft het Nederlandse kabinet inzetten op strengere bioveiligheidsmaatregelen op pluimveebedrijven. Sinds maart 2025 is elk commercieel pluimveebedrijf verplicht om een bioveiligheidsplan op te stellen. “Een goede bioveiligheid blijft een van de belangrijkste maatregelen om ziekten, zoals vogelgriep, buiten de stal te houden”, klinkt het bij de overheid.
Alertheid blijft noodzakelijk
Hoewel het aantal besmettingen sinds april is afgenomen, blijft waakzaamheid volgens experts noodzakelijk. Dat blijkt ook uit de recente uitbraak op een pluimveebedrijf in Biddinghuizen (Flevoland). Sinds oktober vorig jaar werd ook bij wilde vogels veel vogelgriep vastgesteld. Daarnaast zijn besmettingen vastgesteld bij zoogdieren, waaronder katten, vossen en een zeehond. In januari werden bovendien antistoffen tegen vogelgriep gevonden bij melkvee op een bedrijf in Friesland.
Het risico voor de algemene bevolking blijft volgens de Nederlandse autoriteiten “zeer laag”. Voor mensen die beroepsmatig met vogelgriep in contact komen, zoals pluimveehouders en dierenartsen, is het risiconiveau wel verhoogd naar “gemiddeld”. Daarom wil het kabinet deze risicogroepen vanaf het komende humane griepseizoen een seizoensgriepvaccin aanbieden.
Bron: LVVN / WUR
