Klimaatrapport blikt terug, recorddroogte in 2025 bracht klap voor landbouw en natuur
nieuws2025 was wereldwijd het op twee na warmste jaar ooit gemeten. In België sprong vooral het uitzonderlijk droge voorjaar in het oog, het droogste in meer dan 130 jaar. In mei werd een record aan landbouwdroogte gemeten, met een bodemvochtigheid die 23 procent onder het gemiddelde lag. Dat blijkt uit een nieuw Europees klimaatrapport. Die aanhoudende droogte laat ook sporen na in de natuur, met vooral impact op wetlands en veengebieden in onze regio.
Als de opwarming in dit tempo doorgaat, kan de grens van 1,5 graden Celsius uit het Klimaatakkoord van Parijs al tegen het einde van dit decennium bereikt worden. Dat zou meer dan tien jaar vroeger zijn dan bij de ondertekening verwacht. Dat stelt het Europees Centrum voor Weersverwachtingen op Middellange Termijn en de Wereld Meteorologische Organisatie in hun nieuw rapport ‘Europese staat van het klimaat 2025’ (ESOTC).
Europa is het snelst opwarmende continent op aarde
De afgelopen 30 jaar is de gemiddelde wereldtemperatuur met ongeveer 0,27 °C per decennium gestegen. Europa is daarbij het snelst opwarmende continent op aarde. Sinds de jaren ‘80 warmt het hier tweemaal zo snel op als het wereldgemiddelde. Broeikasgassen zijn de drijvende kracht achter de stijgende wereldtemperatuur. Enkele bijkomende factoren verklaren waarom Europa eruit sprint.
Enerzijds hangt er boven ons continent minder vervuilde lucht sinds de jaren ’80. Dit zorgt ervoor dat er meer zonnestralen zijn die de aardoppervlakte bereiken. “Voor Europa als geheel was de zonneschijnduur in 2025 ongeveer vijf procent hoger dan gemiddeld”, klinkt het. “Prognoses suggereren dat de zonnestraling aan het aardoppervlak in Zuid-Europa verder zal toenemen. In noordelijke regio's kan deze daarentegen afnemen.” Anderzijds spelen ook veranderende weerpatronen mee. Verschuivingen in de atmosferische circulatie leiden tot frequentere en intensere hittegolven in de zomer. Ook de Europese geografie weegt mee, sommige delen reiken tot het noordpoolgebied, de regio waar de aarde het snelst opwarmt.
Wetenschappers voorspellen dat de frequentie en intensiteit van extreme hitte nog zal toenemen, met mogelijke gevolgen voor onder meer de energievraag, de landbouw, de ecosystemen en biodiversiteit.
Eén van de tien droogste jaren sinds 1979
In 2025 lag de jaarlijkse neerslag in grote delen van Europa onder het gemiddelde. In Noordwest-Europa lag de jaarlijkse neerslag acht procent onder het gemiddelde, wat het één van de tien droogste jaren sinds 1979 maakt. Op sommige plaatsen in België, Nederland en Duitsland werden vorig jaar de laagste jaarlijkse neerslaghoeveelheden sinds ten minste 1979 geregistreerd, met neerslagtekorten tot 40 procent. Zowel Engeland als België beleefden daarbij hun droogste voorjaar sinds 1893.
De droogte van 2025 contrasteert scherp met de uitzonderlijk natte jaren 2023 en 2024. Tegelijk kenden ook grote delen van Zuidwest- en Noordoost-Europa, zoals Portugal, Rusland en Zuidwest-Spanje, bovengemiddeld veel neerslag.
Daarnaast is de hoeveelheid zware neerslag in de vorm van korte, extreme regenbuien in het grootste deel van Europa toegenomen. Ook in regio's waar de gemiddelde neerslag is afgenomen.
De gemiddelde neerslag in Noord-Europa zal stijgen en in Zuid-Europa afnemen
Prognoses voor de toekomst schetsen een ander beeld dan 2025. Onderzoekers verwachten dat de gemiddelde neerslag in Noord-Europa verder stijgt, terwijl die in Zuid-Europa afneemt. Tegelijk zal hevige neerslag in heel Europa toenemen, wat bijdraagt aan een verhoogd overstromingsrisico in veel regio's.
Recorddroge bodem in 2025
In heel Europa is de afgelopen twee decennia ook een trend waargenomen naar steeds drogere bodemvochtigheid aan de oppervlakte dan gemiddeld. De jaarlijkse bodemvochtigheids-anomalie geeft aan dat deze trend zich in 2025 heeft voortgezet, wat een van de drie droogste jaren sinds 1992 was.
Bij een laag bodemvochtgehalte maken verminderde infiltratie en een verzwakte bodemstructuur het land vatbaar voor afspoeling, erosie en bodemafbraak. “Langdurige tekorten aan bodemvocht zijn bijzonder zorgwekkend”, klinkt het. "Voor landbouw is bodemvocht in de wortelzone van bijzonder belang. Bij landbouwdroogte is de beschikbaarheid van bodemwater onvoldoende om aan de behoeften van de gewassen te voldoen. De meest omvangrijke landbouwdroogte van 2025 vond plaats in mei, toen 35 procent van Europa als extreem droog werd beschouwd, en nog eens 19 procent als matig droog. De droogte in Europa hield de hele zomer aan en nam in de vroege herfst in ernst en omvang af."
In delen van het Verenigd Koninkrijk, Nederland, België en Duitsland waren de omstandigheden gedurende tien maanden van het jaar droger dan gemiddeld. Deze gebieden kenden ook een recorddroge mei, met een bodemvochtigheid die 23 procent lager lag dan gemiddeld voor die maand. Turkije kampte met één van de ergste droogtes in 50 jaar. De aanhoudende droogte daar, maar ook in Oekraïne leidde tot heel wat lagere opbrengsten van zomergewassen.
Extreme weersomstandigheden doen habitats krimpen en verschuiven, en verstoren de seizoenscyclus
Droogte dwingt landbouwers tot vroege maïsoogst
26 augustus 2025Klimaatinvloeden op biodiversiteit
Klimaatverandering en biodiversiteit zijn nauw met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar. “Klimaatverandering leidt tot een afname van de biodiversiteit, wat op zijn beurt de klimaatverandering versnelt. Tegelijkertijd draagt de veerkracht van de biodiversiteit bij om klimaatverandering te vertragen (mitigatie) en vergroot ze het aanpassingsvermogen van ecosystemen om eraan te weerstaan (adaptatie)”, duiden de onderzoekers in het rapport.
“De reeks extreme weersomstandigheden van 2025 hebben de biodiversiteit van zowel mariene als terrestrische (op aarde, red.) ecosystemen beïnvloed. Dergelijke weersomstandigheden doen habitats krimpen en verschuiven, en verstoren de seizoenscyclus. Dit leidt tot verslechterde ecosystemen, afname van de soortenrijkdom en een groter uitstervingsrisico.”
Elke biogeografische regio ondervindt andere effecten op de biodiversiteit. België ligt in twee regio’s. Vlaanderen en Brussel behoren vooral tot de Atlantische regio, Wallonië grotendeels tot de continentale. In de Atlantische regio waren de voorbije jaren vooral stijgende temperaturen, overstromingen en stormen bepalend. De impact op biodiversiteit treft vooral wetlands en veengebieden en een toename van invasieve soorten. De continentale regio krijgt vaker te maken met hittegolven, droogtes en extreme overstromingen. Dat vertaalt zich in veranderende rivierecosystemen, bossterfte en verschuivingen in seizoenspatronen.
Focus op veengebieden
Veengebieden zijn belangrijke ecosystemen die unieke habitats bieden en grote hoeveelheden koolstof opslaan, waardoor ze een centrale rol spelen bij het aanpakken van de klimaatverandering en het verlies aan biodiversiteit. “Europa heeft wereldwijd het grootste proportionele verlies aan veengebieden gekend, grotendeels als gevolg van de hoge bevolkingsdichtheid en de omzetting van land voor de landbouw. De overgebleven veengebieden zijn daarom van groot belang voor natuurbehoud”, aldus het rapport.
Degradatie kan er echter toe leiden dat ze veranderen van koolstofputten in belangrijke bronnen van broeikasgasemissies. Veenbranden vormen daarbij het grootste risico. Bij langdurige droogte zakt het grondwaterpeil en droogt het veen uit. Daardoor worden deze normaal natte gebieden, net sterk brandbaar. Veenbranden kunnen zich daarom snel verspreiden en lang blijven smeulen, met zware schade voor biodiversiteit, koolstofopslag-capaciteit en een sterke toename van koolstofemissies.
