Het spilvarken herintroduceert drie varkens in de stad

Op de Bijloke in Gent wordt op een wel heel bijzondere manier aan stadslandbouw gedaan. Hier tref je geen volkstuin aan, maar drie knorrende varkens die verzorgd worden door tientallen vrijwilligers. Eeuwenlang liepen varkens rond in Gent als verwerker van afval. Met het ‘spilvarkenproject’ willen de initiatiefnemers dit aaibare dier terugbrengen in de stad waar een overvloed aan voedselafval als voeder zou kunnen dienen. De praktijk bleek in het begin nogal weerbarstig want het Voedselagentschap liet weten dat het voederen van keukenafval niet op een veilige manier kan gebeuren. Daardoor werd het zoeken naar een gevarieerde plantaardige voedermix van groenten, fruit, bierdraf, afgekeurde koekjes en chips, enz.

Waarom zou iemand het in zijn hoofd halen om in het stadscentrum van Gent varkens te houden? De initiatiefnemers van het project 'Het spilvarken' kunnen veel redenen bedenken. Kunstproject Atelier de stad Gent, de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten en de Hogeschool Gent richten zich onder de noemer ‘niets is verloren’ op meer duurzaamheid door het hergebruik van overschotten en afval. Naar schatting een derde tot de helft van de wereldwijde voedselproductie wordt verspild zodat zij op kleine schaal testen of de overvloed aan voedselafval niet als varkensvoeder kan dienen. Indirect stelt het project de geglobaliseerde voedingsindustrie in vraag.

De naam ‘spilvarken’ is goed doordacht gekozen want de drie stadsvarkens vormen de spil in een kleine maar kostbare ecologische kringloop, een korte keten cyclus waarbij afval wordt verwerkt tot een vruchtbaar product. Drie maanden geleden werden de varkens in een onbenutte tuin in de Bijloke in Gent neergezet. Al heel gauw liet het Voedselagentschap weten dat het absoluut verboden is om keukenafval te voederen aan de dieren. Een aantal van de grootste diergezondheidscrises in Europa vonden hun oorsprong in het voederen van keukenafval aan landbouwdieren. Zo’n crisis kost zo veel geld dat de kosten de baten van het vervoederen van keukenafval volledig tenietdoet. Het gebrek aan traceerbaarheid en de onmogelijke scheiding tussen dierlijke en niet dierlijke producten maakt keukenafval volkomen ongeschikt als varkensvoeder.

Op zoek naar nieuwe voedergrondstoffen kwamen de Gentenaars uit bij groente- en fruitafval uit moestuinen en van bij boeren. Dat werd uit noodzaak aangevuld met industrieel varkensvoeder zodat het een uitdaging bleef om 100 procent veilig en ecologisch varkensvoeder te maken van afvalstromen. “In industrieel varkensvoeder zit soja die enorm milieuvervuilend en energieverspillend wordt geteeld. Wij willen een mix samenstellen die deze soja kan vervangen, een mix van eerder indirect lokaal afval. In die zin worden we bijna een korte-keten-mengvoederfabrikant”, klinkt het. Een logistiek plan moet ervoor zorgen dat plantaardige afvalstromen zoals koekjes, taarten, chips, bierdraf, brood en wei hun weg vinden naar de varkens.

Omgekeerd stellen de drie spilvarkens voedsel (vlees) beschikbaar voor de buurt. “Met een kleinere voetafdruk”, zo luidt de overtuiging van de initiatiefnemers, “want we schenken hen een prachtig buitenleven waardoor we veel minder energie verspillen in vergelijking met een ‘fabriek’ waar varkens gekweekt worden”. Of het vlees van de varkens effectief gegeten zal worden, is nog de vraag. De initiatiefnemers gaan er namelijk vanuit dat het spilvarken mensen zal aanzetten tot minder of geen vlees eten. Voor veel plezier en interactie tussen de buurtbewoners hebben de drie stadsvarkens alvast gezorgd.

Meer info: Het spilvarken