Europese biodiversiteit is er belabberd aan toe

In Europa is bijna één vogelsoort op drie bedreigd of bijna bedreigd. Minstens zes op de tien habitats voor dieren en planten bevinden zich in een ongunstige staat. Dat zijn enkele van de meest opmerkelijke vaststellingen uit het grootste overzicht van de Europese biodiversiteit dat ooit is gemaakt. De huidige landbouwpraktijken zijn volgens het rapport de "belangrijkste bedreiging" voor de Europese biodiversiteit. "Het enorme verlies aan natuur is hoogst verontrustend", zo klinkt het. "We zijn immers van de natuur afhankelijk voor het voedsel, energie, grondstoffen, lucht en water dat leven mogelijk maakt."

Het Europese Milieuagentschap (EEA) en de Europese Commissie hebben een rapport klaar dat inzage verschaft in de status en trends van de habitats en soorten die vervat zitten in de Europese vogel- en de habitatrichtlijnen. De informatie slaat op de periode van 2007 tot 2012 en is aangeleverd door alle lidstaten. "Het meest complete beeld van de Europese biodiversiteit tot dusver", weet EEA-directeur Hans Bruyninckx.

De cijfers: 52 procent van de 240 vogelsoorten zijn "veilig", maar 32 procent is "bedreigd" of "bijna bedreigd". Dat geldt onder meer voor de ooit zo alomtegenwoordige leeuwerik. Van de meer dan 1.200 andere diersoorten die gedekt worden door de habitatrichtlijn heeft 23 procent een "gunstige status van instandhouding". Voor zestig procent is de status "ontoereikend" of "slecht".

Dat komt voornamelijk omdat natuurlijke habitats als duinen, weilanden en vochtige gebieden er sterk op achteruit gaan. Van de 231 onderzochte habitattypes bevindt 77 procent zich in een "ongunstige staat van instandhouding". Het rapport wijst onder meer naar de impact van sommige landbouwpraktijken, zoals het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen, overbegrazing en veranderende teeltmethodes.

Als trend stippen de auteurs aan dat soorten en habitats in goede staat die status behouden, terwijl die in slechte staat er almaar op achteruitgaan. Doelgerichte maatregelen hebben her en der voor successen gezorgd, maar er is volgens de auteurs nog heel wat werk aan de winkel om de Europese biodiversiteitsdoelstellingen tegen 2020 te halen. "De resultaten zijn gemengd, maar duidelijk. Als ze goed uitgevoerd worden, dan werken conservatiemaatregelen en verbeteren ze de status van habitats en soorten. Maar deze verbeteringen blijven beperkt en onregelmatig. Jammer genoeg erodeert de algemene biodiversiteit in Europa intussen verder en blijft de druk bestaan", zegt Bruyninckx.

Ook voor Vlaanderen blijft de toekomst zorgwekkend, concludeert Natuurpunt op basis van het Europese rapport. Voor Vlaanderen blijkt dat slechts vijf van de 47 Europese beschermde habitattypen (11 pct) en negen van de 59 Europees beschermde soorten (15 pct) in een gunstige staat verkeren. Het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) droeg de cijfers aan voor het Europese rapport. Meer dan drie kwart van de habitattypes en meer dan de helft van de soorten bevindt zich in een zeer ongunstige staat. Koepelorganisatie BirdLife International plaatst België daarvoor bij de zes slechtste leerlingen in de Europese klas.

"Zo zijn bossen en heide in heel Vlaanderen in slechte staat", verduidelijkt Chris Steenwegen, directeur van Natuurpunt. "Er is te veel vervuiling door meststoffen en habitats zijn vaak onvoldoende groot om bedreigde planten en dieren te laten overleven. Bovendien gaat het aantal soorten in die habitats er nog altijd op achteruit." Toch wijst Natuurpunt op enkele successen voor specifieke leefgebieden en soorten, waarvoor natuurbeschermingsmaatregelen genomen werden of die binnen het Natura2000-netwerk vallen, zoals bij reigersoorten als roerdomp en woudaapje en de zoogdieren bever en das. "Gerichte natuurbescherming blijkt wel positieve resultaten op te leveren", klinkt het.

Ook voor WWF is het essentieel dat de vogel- en habitatrichtlijnen beschermd blijven en erkend als het belangrijkste instrument om natuur in Europa te beschermen. In dat kader tekenden al meer dan 108.000 Europeanen, waaronder tien procent Belgen, een petitie om de Europese milieuwetgeving niet af te zwakken, nu de Europese Commissie een openbaar onderzoek opende in het kader van een evaluatie.

Meer info: 'The state of nature in the EU'