Onderzoek ziet weinig obstakels voor breder gebruik van digestaat als kunstmestvervanger
nieuwsDigestaat kan kunstmest gedeeltelijk vervangen, de milieurisico’s zijn grotendeels beheersbaar en een uitbreiding van de renure-regelgeving met meer digestaatvormen kan landbouwers kosten besparen. Dat zijn de belangrijkste conclusies van een nieuw rapport van de wetenschappelijke onderzoeksdienst van de Europese Commissie (JRC). De onderzoekers zien dan ook mogelijkheden om het gebruik van digestaat als meststof in de Europese landbouw verder uit te breiden.
Digestaat is het restproduct dat overblijft na de vergisting van dierlijke mest of ander organisch materiaal in een biogasinstallatie. Afhankelijk van de gebruikte grondstoffen kan het ongeveer evenveel nutriënten bevatten als drijfmest. Bij sommige vormen van digestaat zijn die nutriënten bovendien gemakkelijker opneembaar voor planten. Wanneer ze correct worden toegepast, kan hun landbouwkundige werking daardoor dichter aanleunen bij die van kunstmest dan bij die van onbewerkte dierlijke mest.
Het gebruik van digestaat wordt vandaag gelimiteerd via de Europese Nitraatrichtlijn. Voor alle dierlijke mest, waaronder digestaat, is er een Europese bovengrens van 170 kilogram stikstof per hectare per jaar. Daarmee wil de EU de waterkwaliteit beschermen, in het bijzonder in nitraatgevoelige gebieden. In Vlaanderen gelden voor bepaalde percelen nog enkele strengere bovengrenzen.
In februari dit jaar werd een wijziging van de Nitraatrichtlijn goedgekeurd waardoor nog 80 kilogram per hectare stikstof extra uit renure onder bepaalde voorwaarden mag worden toegepast. Voor het gebruik van kunstmest is geen Europese bovengrens. In het licht van de huidige geopolitieke spanningen en verstoringen op de wereldwijde kunstmeststoffenmarkt, die de prijzen opdrijven en de beschikbaarheid onder druk zetten, klinkt in de EU steeds meer de vraag om de renure-regels uit te breiden. Zo zouden bepaalde vloeibare digestaten eveneens aan de kwaliteitseisen van de renure-regels kunnen voldoen.
In het actieplan voor meststoffen, dat de Europese Commissie voor de zomer goedkeurde, kondigde ze aan maatregelen te zullen onderzoeken om het gebruik van digestaten te vergemakkelijken. “Door gebruik te maken van nutriënten die al aanwezig zijn in dierlijke mest, kan de afhankelijkheid van geïmporteerde, energie-intensieve synthetische stikstofmeststoffen worden verminderd”, aldus de Europese Commissie. “Tegelijk kunnen er synergieën ontstaan met de rol van biogas en biomethaan in de Europese energiezekerheid.”
Digestaat kan kunstmest vervangen
Het JRC publiceerde nu de resultaten van deze studie. Daarbij werd niet alleen gekeken hoe digestaten in de EU efficiënter kunnen worden benut als bron van nutriënten. Ook de mogelijke risico’s voor het milieu en de menselijke gezondheid werd in kaart gebracht, waaronder verontreinigingen, de uitstoot van ammoniak en broeikasgassen en de impact op de water-, bodem- en luchtkwaliteit.
Vanuit landbouwkundig oogpunt is het volgens de onderzoekers haalbaar om kunstmest minstens gedeeltelijk te vervangen door digestaten die momenteel buiten de renure-regelgeving vallen. “Deze digestaten kunnen op het vlak van gewasopbrengst, nutriëntenefficiëntie en fysisch-chemische eigenschappen dichter aanleunen bij kunstmest dan bij onbewerkte dierlijke mest”, wordt bevestigd.
De meeste milieueffecten die gepaard gaan met het gebruik van digestaat kunnen volgens het rapport op een vergelijkbare manier worden beheerst als die van andere meststoffen. Dat vereist wel dat de juiste grondstoffen worden gebruikt bij de vergisting en dat passende voorschriften voor de toepassing worden gevolgd, zoals bij dierlijke mest.
De voordelen zouden vooral merkbaar zijn in regio's met een hoge veedichtheid
De economische analyse wijst er uiteindelijk op dat een uitbreiding van de renure-regels naar bepaalde vloeibare digestaten de kosten kan verlagen en de vervanging van kunstmest op regionaal niveau zou kunnen vergemakkelijken. De voordelen zouden vooral merkbaar zijn in regio's met een hoge veedichtheid, waar veel dierlijke mest beschikbaar is voor biogasproductie, maar ook veel akkers zijn waar het digestaat gebruikt kan worden.
Vlaanderen
Ook in Vlaanderen zou een versoepeling voor bepaalde spelers interessant kunnen zijn. Vlaanderen beschikt over grote hoeveelheden drijfmest, terwijl het digestaat dat bij biogasproductie ontstaat momenteel grotendeels wordt afgezet in Wallonië of het buitenland, waar een tekort is aan dierlijke mest.
Landbouworganisatie Boerenbond gaf eerder al aan dat een ruimer gebruik van digestaat voor sommige installaties interessant kan zijn, maar dat het onvoldoende tegemoetkomt aan de huidige noden van Vlaamse landbouwers. De organisatie pleit al langer voor een verhoging van de grens van 170 kilogram stikstof per hectare uit onverwerkte dierlijke mest. “De huidige Europese regelgeving verplicht landbouwers nog steeds om kunstmest in te zetten. Terwijl dierlijke mest, een organische en beschikbare meststof, minstens twee voordelen heeft: onze ecologische voetafdruk wordt kleiner, en we kunnen nog meer circulair en dus minder afhankelijk worden”, aldus Boerenbond.
Deur open voor nieuwe aanpassing
Ondersteund door het nieuwe rapport, lanceerde de Europese Commissie enkele dagen geleden een ontwerpvoorstel om het gebruik van bepaalde vloeibare digestaten als alternatief voor kunstmest te vergemakkelijken, daarbij hoort ook een openbare raadpleging. Voor een maand kan iedereen feedback geven voor het voorstel verder uitgewerkt wordt. Daarna moet het voorstel groen licht krijgen bij de lidstaten in het Nitraatcomité. Vervolgens zal het het Europese Parlement en de Raad het voorstel verder onderzoeken.
