Aantal mestbankboetes daalt, vraag om landbouwers eerst te waarschuwen

De mestregelgeving is complex, en de vele administratieve verplichtingen kunnen het best lastig maken voor een landbouwer om niet onbewust een fout te begaan. Dries Devillé (Vlaams Belang) vindt dat er meer moet gebeuren om landbouwers te behouden voor onbedoelde fouten, in plaats van hen aan het einde van de rit met boetes te bestraffen. Hij merkt op dat veel landbouwers telkens opnieuw voor dezelfde tekortkomingen een sanctie krijgen.

Volgens Devillé beschikt de overheid over voldoende informatie en middelen om landbouwers te waarschuwen wanneer ze op koers zijn voor een boete. “De overheid beschikt vandaag al over steeds meer digitale gegevens van landbouwbedrijven”, zegt hij. “Dat is bijvoorbeeld bijzonder duidelijk bij de nutriëntenemissierechten. Voor landbouwbedrijven beschikt de overheid bijvoorbeeld via de geregistreerde dierenaantallen over gegevens waarmee al tijdens het productiejaar kan worden ingeschat of een bedrijf zijn NER dreigt te overschrijden. Een waarschuwing in augustus of september zou een landbouwer in bepaalde gevallen nog de mogelijkheid geven om daarop te anticiperen en zijn bedrijfsvoering bij te sturen.”

Devillé merkt ook op dat de voorkeur voor digitale communicatie betekent dat oudere, minder digitaal onderlegde landbouwers uit de boot vallen. Dat is volgens hem dubbel zo relevant omdat de sector kampt met een notoire vergrijzing.

Aantal boetes gedaald

De vele fouten en inbreuken, groot of klein, leiden tot grote boetebedragen. In 2023 legde de Mestbank een kleine vijfduizend boetes op voor een totaalbedrag van 4,7 miljoen euro. “Opvallend daarbij is dat 91 procent van die boetes voortkwam uit administratieve controles”, zegt Devillé. “Zo waren er 762 boetedossiers wegens overschrijding van de nutriëntenemissierechten (NER), 758 wegens niet of onvoldoende inzaaien van vanggewassen en 1579 wegens het niet-naleven van de aangifteplicht door landbouwers.”

Brouns beaamt dat een boete het ‘laatste middel’ moet zijn. “Ik ben fan van het recht op vergissen”, zegt hij. “Ik denk dat degenen die vandaag in het veld staan en controles doen, hun pappenheimers wel kennen, en dat het overgrote deel van de landbouwers goed geaard is en er alles aan doet om binnen de lijntjes te blijven.”

Volgens de landbouwminister gebeurt er vandaag wel degelijk veel om te vermijden dat landbouwers aan het einde van de rit voor onvoorziene boetes staan. “De Mestbank zet erop in om landbouwers en andere betrokkenen bij het mestbeleid gericht te informeren en te sensibiliseren over de toepassing van de regelgeving. Dagelijks bieden medewerkers een eerstelijnsondersteuning: telefonisch, per mail en op het terrein. Ook de digitale dienstverlening wint de laatste jaren sterk aan belang. De verschillende onderdelen van het Mestbankloket helpen de landbouwers om hun verplichtingen na te komen”, zegt Brouns.

Het aantal boetes en de geïnde bedragen liggen in recente jaren dan ook behoorlijk lager. “Volgens het onlangs gepubliceerde Mestrapport werden in 2024 in totaal 3439 boetes opgelegd voor grosso modo 4,5 miljoen euro en in 2025 3134 boetes voor 2,8 miljoen euro”, duidt Brouns.

Moet de overheid beter informeren?

Hij verduidelijkt dat de Mestbank vandaag al proactief informeert. “De Mestbank biedt aan alle rundveehouders op het Mestbankloket twee rapporten aan: periodieke bezetting rundvee en prognose rundvee. Daarmee kunnen rundveehouders continu raadplegen hoeveel NER ze, op basis van de beschikbare info, nodig hebben en zullen nodig hebben in het lopende jaar”, zegt Brouns.

Maar er is ruimte voor verbetering. De minister stelt vast dat voor de andere sectoren buiten rundvee het aanbieden van dergelijke rapporten momenteel niet mogelijk is, omdat er geen uitwisseling van diergegevens is met de Mestbank. Een voorstel om vanuit de verschillende sectoren automatisch die gegevens uit te wisselen, wil hij dus verder onderzoeken. “De kern van uw vraag deel ik namelijk: we moeten mensen eerder ondersteunen dan louter bestraffen”, zei hij aan Devillé.

Brouns verduidelijkt ook nog dat niet alle opgelegde NER-boetes daadwerkelijk betaald moeten worden. Een landbouwer kan een kleine NER-overschrijding in een jaar compenseren in het volgende productiejaar, wat in praktijk vaak doenbaar is. “Bij ongeveer de helft van de landbouwers met een NER-overschrijding blijft die overschrijding namelijk beperkt tot minder dan 500 NER, wat overeenkomt met ongeveer vier melk- of zoogkoeien. Dat is duidelijk niet kwaadwillig”, zegt hij.

Inbreuken komen ook steeds minder voor. In tien jaar tijd is de NER-overschrijding ongeveer gehalveerd en is het aantal landbouwers met een NER-overschrijding gedaald van 1258 landbouwers in 2013 tot 709 in 2023.

De minister wijst er ook nog even op dat sinds 2024 waarschuwingen voor eenmalige lichte administratieve overtredingen verankerd zijn in het Mestdecreet, en dat het niet-opvolgen van een digitaal verstuurde boetebrief de facto leidt tot een per post gestuurde aangetekende brief. Bovendien kan wie niet digitaal onderlegd is zich laten bijstaan door een of meerdere volmachthouders. Toch wil Brouns verder bekijken of landbouwers nog beter kunnen worden gewaarschuwd voor eventuele boetes. “We doen al heel wat op dat vlak. Maar als de aanpak geoptimaliseerd kan worden waardoor die leidt tot minder boetes, dan hebt u in mij een bondgenoot.“