Dryade: “Elk project dat beschermde natuur kan aantasten, moet een milieutoets doorlopen”
nieuwsHet Europees Hof van Justitie heeft een uitspraak gedaan in een rechtszaak van milieuvereniging Dryade. Het Hof oordeelt dat sommige activiteiten in Vlaanderen vrijgesteld worden van een passende beoordeling, terwijl niet met zekerheid kan worden uitgesloten dat zij significante gevolgen hebben voor beschermde natuur. “Het Hof bevestigt dat het Vlaamse Natuurdecreet de Europese Habitatrichtlijn schendt”, stelt Dryade. “Alle projecten die beschermde natuur kunnen aantasten, moeten beoordeeld worden, ook als ze geen vergunning nodig hebben.” “Klopt niet”, reageert Vlaams minister van Landbouw en Omgeving Jo Brouns (cd&v). “In die logica moet elke voorbijrijdende auto langs een natuurgebied beoordeeld en vergund worden.”
Dryade voert de druk op de Vlaamse regering verder op. Vorige week spande de milieuorganisatie nog twee rechtszaken aan tegen tuinbouwers. Dryade vindt dat de Vlaamse regelgeving de milieueffecten van hun gebruik van gewasbeschermingsmiddelen onvoldoende onderzoekt.
Deze week kreeg Dryade antwoord van het Europees Hof in een rechtszaak die de organisatie vorig jaar tegen een landbouwer uit Peer startte. De aanleiding is een melding die de landbouwer maakte om water uit de grond te capteren. Daarmee volgt de landbouwer de Vlaamse regels. Voor een kleine grondwaterwinning tot maximaal 175 kubieke meter per dag volstaat een meldingsdossier. Een omgevingsvergunning met bijhorende passende beoordeling is dan niet vereist. Toch voegde het betrokken landbouwbedrijf vrijwillig één toe, waarin staat dat er geen schadelijke effecten verwacht worden op het SBZ-H-gebied dat ruim 400 meter verderop ligt.
Maar Dryade gaat niet akkoord. Volgens de organisatie is de Vlaamse regelgeving in strijd met de Europese Habitatrichtlijn en daarmee ook de landbouwer tegen wie Dryade een rechtszaak aanspande. Volgens Dryade kunnen ook kleinschalige projecten significante schade toebrengen aan beschermde natuur. Door die projecten vrij te stellen van vergunnings- en beoordelingsprocedures, wordt de onzekerheid over hun mogelijke impact op de natuur niet weggenomen. Bovendien moet volgens Dryade niet alleen het effect van het ene kleinschalige project berekend worden, maar ook het effect in combinatie met andere projecten.
De rechtszaak belandde op het niveau van het Europees Hof. Omdat er twijfel was bij de Vlaamse Raad voor Vergunningsbetwistingen over de interpretatie van de Europese Habitatrichtlijn, vroeg de Raad opheldering bij het Hof. Het Hof kwam donderdag met een oordeel.
Wat oordeelt het Hof?
Volgens het Europees Hof van Justitie mogen lidstaten bepaalde activiteiten vrijstellen van een passende beoordeling, wanneer op basis van objectieve gegevens met zekerheid kan worden uitgesloten dat ze significante gevolgen kunnen hebben voor beschermde natuur. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met de mogelijke gezamenlijke impact van andere activiteiten. Lidstaten mogen dus niet zomaar activiteiten vrijstellen op basis van vooraf vastgelegde criteria en drempelwaarden, als daarmee de onzekerheid over mogelijke natuurschade niet wordt weggenomen.
Een criterium zoals de omvang van een activiteit volstaat niet om te besluiten dat er geen risico op natuuraantasting is, oordeelt het Hof. “Ook een project van beperkte omvang, afzonderlijk of in combinatie met andere projecten, kan aanzienlijke gevolgen hebben voor het milieu”, klinkt het.
Specifiek voor watergebruik verwijst het Hof naar een Duits arrest van 20 jaar geleden. Daarin werd geoordeeld dat zelfs wanneer een beperkte waterwinning geen significante gevolgen heeft voor het waterlichaam zelf, ze wel significante gevolgen kan hebben voor aangrenzende beschermde natuurgebieden.
“Een belangrijke overwinning”, reageert Dryade. "Het Europees Hof bevestigt dat alle activiteiten onderzocht moeten worden als ze schade kunnen veroorzaken aan Europees beschermde natuur. De uitspraak heeft gevolgen voor grondwaterwinningen in Vlaanderen, maar ook voor pesticidegebruik en bemesting. Daarmee neemt de druk op Vlaams minister Jo Brouns toe om het Natuurdecreet aan te passen."
De uitspraak is ook belangrijk voor activiteiten waarvoor zelfs geen melding nodig is, zoals pesticidengebruik en bemesting
Niet enkel voor grondwaterwinning gevolgen
Van de 34.000 grondwaterwinningen in Vlaanderen zouden er volgens Dryade zo'n 12.000 mogelijk onderzocht moeten worden. Maar daar stopt het niet. “De uitspraak is ook belangrijk voor activiteiten waarvoor zelfs geen melding nodig is”, aldus Dryade.
Volgens de milieuorganisatie bevestigt het Europees Hof ook het juridische principe achter de twee nieuwe rechtszaken tegen de tuinbouwers. “Vlaanderen heeft de Europese Habitatrichtlijn niet correct omgezet. De minister kan dit niet blijven negeren. Vlaanderen moet zijn natuurregels aanpassen”, besluit Dries Verhaeghe van Dryade. “Het Hof bevestigt dat het Vlaamse Natuurdecreet de Habitatrichtlijn schendt. Alle projecten die beschermde natuur kunnen aantasten, moeten beoordeeld worden, ook als ze geen vergunning nodig hebben.”
Binnenkort ook een impactbeoordeling voor elke auto of wandelaar nabij een natuurgebied?
Volgens landbouworganisatie Boerenbond dreigt het arrest opnieuw verregaande gevolgen te hebben. “Niet alleen voor landbouw maar voor alle activiteiten in de maatschappij zoals kleine grondwaterwinningen bij particulieren of buitenverlichting aan woningen”, luidt het. “Daarom blijven we pleiten om op Europees niveau de wetgeving aan te passen om een stilstand in Vlaanderen en de rest van Europa te vermijden.”
Met deze redenering plaats je in gans Vlaanderen een verbodsbord. Want alles heeft wel ergens een mogelijk effect op de natuur
Ook hondendrollen schadelijk voor natuur
7 februari 2022Ook landbouworganisatie ABS ziet in deze uitspraak een aanleiding om de gevolgen van de Habitatrichtlijn aan te kaarten op Europees niveau. “Met deze uitspraak en aanverwante redenering plaats je in gans Vlaanderen, en bij uitbreiding in elk Europees gebied in Europa waar er menselijke activiteit is, een verbodsbord. Want alles heeft wel ergens een mogelijk effect op de natuur”, luidt het. “De vraag is: zijn de Habitatrichtlijnen en alle aanverwante verordeningen nog wel van deze tijd? De oorspronkelijke regeling is van mei 1992. De Vogelhabitatrichtlijn dateert zelfs van 1979. Toch doen we nog steeds alsof er in die 30 jaar niets gewijzigd is. En dat het vooral de landbouwsector is die moet oplossen wat iedereen en alles veroorzaakt, inbegrepen de gevolgen van de klimaatverandering, bevolkingsgroei met bijhorend ruimtebeslag, en de eis om de bevolking van goedkoop voedsel te voorzien. Wie de landbouwsector volgt, weet maar al te goed welke zware inspanningen er geleverd zijn en met welke maatregelen landbouwers te maken hebben. Dit betekent niet dat bescherming van het leefmilieu niet langer een noodzaak is, wel dat het anders moet en waarschijnlijk ook beter kan.”
“Dryade spreekt ook over een druk op de bevoegde minister", vervolgt ABS. "Dat is fout. Europa en zeker Vlaanderen kunnen zich dit dure wensbeleid met onhaalbare doelstellingen eenvoudigweg niet langer veroorloven. De stresstest die aangekondigd is, samen met de evaluatie van de instandhoudingsdoelstellingen, is het uitgelezen moment om dit aan te pakken. De boodschap aan Europa is duidelijk.”
Dat zou juridisch, administratief noch praktisch een werkbaar systeem zijn
“Stelling van Dryade klopt niet”
Vlaams minister van Omgeving en Landbouw Jo Brouns (cd&v) trekt vooralsnog niet aan de alarmbel. “De stelling van Dryade dat een hele resem aan individuele activiteiten zonder meer aan een zware vergunnings- en beoordelingsprocedure moeten worden onderworpen, klopt niet”, reageert de minister. “Als je die logica zou doortrekken, betekent dat dat elke activiteit met een mogelijke impact op een natuurgebied individueel moet worden beoordeeld en vergund. Bijvoorbeeld telkens wanneer je met je auto langs een natuurgebied rijdt. Dat is juridisch, administratief noch praktisch een werkbaar systeem”, luidt het.
De minister benadrukt dat het arrest ook niet zegt dat elke grondwaterwinning, bemesting of toepassing van gewasbeschermingsmiddelen voortaan individueel vergunningsplichtig moet worden of aan een passende beoordeling moet worden onderworpen. “Het Hof aanvaardt net dat een systeem van vrijstellingen en drempelwaarden voor vergunningsplichten mogelijk is, zolang dat systeem voldoende waarborgen biedt voor beschermde natuur”, geeft hij mee. “Het gaat bovendien om een prejudicieel arrest. Het is nu aan de Raad voor Vergunningsbetwistingen om in de concrete zaak te beoordelen wat dit betekent voor de Vlaamse regeling.”
Als na de uitspraak blijkt dat het Vlaamse systeem bijkomende waarborgen nodig heeft, zal de minister bekijken hoe dit op een juridisch robuuste en werkbare manier ingebouwd kan worden. “We kiezen daarbij voor een systemische aanpak met objectieve criteria, niet voor onnodige administratieve lasten voor duizenden individuele burgers, landbouwers en ondernemingen”, aldus minister Brouns.
