Italiaanse olijfboeren schakelen over op avocado's, maar is er genoeg water?
nieuwsIn Puglia, het hart van de Italiaanse olijfolie, verandert het landschap langzaam van uitzicht. Een bacterie heeft er ongeveer een derde van de 60 miljoen olijfbomen verwoest. Waar eeuwenoude olijfgaarden verdwijnen, verschijnen steeds vaker tropische gewassen zoals avocado's. Die bieden boeren nieuwe economische kansen, maar brengen ook een prangende vraag met zich mee. Is er in een regio die steeds vaker met droogte kampt wel voldoende water voor deze dorstige teelt?
Puglia, in de hak van de Italiaanse laars, is al eeuwenlang een belangrijk centrum van de olijventeelt. De regio telt ongeveer 347.000 hectare olijfgaarden en produceerde ooit bijna de helft van de Italiaanse olijfolie. Maar sinds 2013 verkeert de sector in een diepe crisis. De bacterie 'Xylella fastidiosa' tast het vaatweefsel van planten aan, waardoor de voorziening van water en voedingsstoffen verstoord raakt en olijfbomen uiteindelijk afsterven. De gevolgen zijn enorm: ongeveer een derde van de naar schatting 60 miljoen olijfbomen in Puglia ging verloren. De economische schade loopt naar schatting op tot ongeveer één miljard euro.
Van eeuwenoude olijfgaarden naar tropische gewassen
Voor de bacterie bestaat geen geneesmiddel. Boeren die hun olijfgaarden verloren, moesten daarom op zoek naar alternatieven. Voor sommigen was de crisis een aanleiding om te experimenteren met nieuwe gewassen, waaronder avocado's.
Eén van de pioniers is de Tommasi-boerderij in Salento. Daar werden in 2017 de eerste avocadobomen aangeplant. Bijna tien jaar later levert elke boom tussen de 70 en 100 vruchten op, goed voor een geschatte opbrengst van ongeveer 1.000 kilogram per hectare. In april kwamen er nog eens 700 bomen bij.
De omschakeling blijft niet beperkt tot enkele pioniers. Volgens de universiteit van Bari is in de getroffen gebieden in Puglia ongeveer 23.885 hectare olijfgaarden potentieel geschikt voor de avocadoteelt. Naar schatting wordt in de regio inmiddels zo'n 4.000 hectare gebruikt voor tropische gewassen. Naast avocado's winnen ook mango's en papaja's aan belangstelling.
Avocado's gedijen in het mediterrane klimaat, maar vragen veel water
Het warme klimaat in de regio blijkt gunstig voor de nieuwe gewassen. Maar dat betekent niet automatisch betere landbouwomstandigheden. Vooral de waterbehoefte vormt een uitdaging. Het wortelstelsel van avocadobomen bevindt zich voornamelijk in de bovenste grondlagen. Daardoor zijn ze sterk afhankelijk van het beschikbare vocht en bijzonder gevoelig voor droogte.
Een productieve avocadoboom heeft in het voorjaar ongeveer 45 liter water per dag nodig. Tijdens de zomermaanden kan dat oplopen tot 136 à 220 liter per dag, net wanneer de regenval beperkt is en de behoefte aan water groot wordt.
Ook de watervoetafdruk is aanzienlijk. Volgens berekeningen is gemiddeld 1.981 liter water nodig om één kilogram avocado te produceren.
Grondwatervoorraden onder druk
In Salento is de landbouw sterk afhankelijk van ondergrondse watervoorraden. Die reserves staan al langer onder druk door aanhoudende droogte en onregelmatige neerslag. Bovendien vormt verzilting een bijkomend probleem: zeewater kan binnendringen in de grondwaterlagen en de kwaliteit van het beschikbare water aantasten.
Avocadobomen zijn bijzonder gevoelig voor een hoog zoutgehalte in irrigatiewater en voor bodems waarin water moeilijk wegvloeit. Dat maakt de combinatie van de nieuwe teelt en de lokale omstandigheden extra kwetsbaar. De uitbreiding van gewassen met een hoge waterbehoefte kan bovendien de druk op bestaande waterputten vergroten. Daardoor dreigt de concurrentie tussen landbouwers en huishoudens om beschikbaar water toe te nemen.
Geen snelle of universele oplossing voor de landbouwcrisis
De omschakeling naar avocado's biedt boeren in Puglia nieuwe perspectieven, maar is geen eenvoudige oplossing voor de problemen in de olijfsector. Het duurt jaren voordat avocadobomen vruchten dragen. Bovendien vergt de teelt specifieke investeringen en blijven de bomen gevoelig voor extreme weersomstandigheden, waaronder winterse kou.
De ervaring in Salento toont aan dat landbouwers zich kunnen aanpassen aan veranderende klimaatomstandigheden en nieuwe economische kansen kunnen creëren na een verwoestende plantenziekte. Toch dienen de beschikbaarheid van water, de bodemkwaliteit en de bestendigheid tegen extreme weersomstandigheden worden afgewogen. Want een gewas dat goed gedijt in een warmer klimaat, is daarom nog niet automatisch een duurzame keuze voor de toekomst.
Bron: Euronews
Beeld: Unsplash