Importolijfolie wordt niet gecontroleerd: Europa belooft gelijke normen, maar handhaaft niet
nieuwsVan buiten de EU geïmporteerde olijfolie, wordt niet of slechts sporadisch gecontroleerd op de aanwezigheid van bestrijdingsmiddelen. Dat stelt een rapport, gepubliceerd door de Europese Rekenkamer. Europese olijfolie wordt wel aan allerhande controles onderworpen. Waarom gebeurt dit amper voor olijfolie van buiten de EU? Het ontbreken van controles aan de grens speelt mee.
Het overgrote deel van de olijfolie die in de EU geconsumeerd wordt, is afkomstig uit Europa. Op deze olijfolie zijn er regelmatig controles op gewasbeschermingsmiddelen. Maar de Europese Rekenkamer ziet problemen bij de importproducten. Negen procent van alle Europese olijfolie wordt gemaakt met importolijven, voornamelijk vanuit Tunesië (75%), en in mindere mate uit Turkije, Argentinië of Marokko. Volgens het rapport is er geen of weinig controle op deze producten, wat bestrijdingsmiddelen en andere verontreinigingen betreft.
Europa hanteert op papier zeer strenge controlemechanismen voor importvoeding, maar de lidstaten zijn zelf verantwoordelijk voor het opzetten van deze controles. Het Rekenhof nam de controlesystemen van vier EU-landen onder de loep. Naast België gaat het om landen zoals Spanje, Griekenland en Italië, bekend om de productie van olijfolie.
Een nul voor België
België maakt een slechte beurt: nul controles waren er aan onze grenscontroleposten, meldt het rapport. Ook in Italië werden in 2023 en 2024 geen partijen gecontroleerd bij de belangrijkste punten van invoer voor olijfolie. In Spanje ging het van 2018 tot 2023 om slechts drie analyses van monsters op bestrijdingsmiddelenresiduen en maar 50 op andere verontreinigingen. Ook Griekenland krijgt kritiek. Zij controleren wel, maar doen dat pas sinds 2024.
De mogelijke aanwezigheid van verboden bestrijdingsmiddelen in producten die in de EU worden ingevoerd, ligt erg gevoelig bij Europese landbouwers. In hun verzet tegen het vrijhandelsakkoord met de Latijns-Amerikaanse Mercosurlanden verwijzen Europese landbouworganisaties onder meer naar het gebrek aan controles op gewasbeschermingsmiddelen. Hun wantrouwen in de Europese controlesystemen wordt nu kracht bijgezet.
Er is een klein lichtpuntje. Hoewel ze veel te weinig worden uitgevoerd, zijn de gedane controles op bestrijdingsmiddelenresidu wel correct, stelt het Rekenhof. Dat ligt anders bij de controles op andere verontreinigingen: deze zijn volgens het Rekenhof niet goed ontwikkeld. Ook zijn sommige regels niet duidelijk genoeg. Denk aan de controles op vermenging en traceerbaarheidscontroles.
Europa speelt met vertrouwen
De weinige gedane controles op middelenresidu brachten zelden gevallen van niet-naleving aan het licht. Maar het Rekenhof waarschuwt dat gebrekkige controles onze economische belangen kunnen schaden. Olijfolie is immers een van de belangrijkste producten van de Europese Unie. Europa is wereldwijd de grootste producent (61 % van de wereldmarkt), exporteur (65 %) en consument (45 %). Die toppositie zullen we volgens het Rekenhof alleen behouden als we de kwaliteit en authenticiteit van onze producten kunnen garanderen. Gebrekkige controles zullen het vertrouwen schaden.
Ook traceerbaarheid is een probleem. De auditors stelden vast dat het moeilijk is om olijfolie over de grenzen heen te volgen. Dit geldt met name voor olijfolie uit meer dan één EU-land, of uit een combinatie van EU- en niet-EU-landen. Er is ook een gebrek aan uitgebreide regels of richtsnoeren over hoe en wanneer de traceerbaarheid moet worden gecontroleerd. Bovendien zijn bepaalde wettelijke voorschriften onduidelijk, bijvoorbeeld wat betreft het mengen van oliën uit verschillende oogsten of categorieën. Dit leidt tot uiteenlopende nationale praktijken die na verloop van tijd de productkwaliteit negatief kunnen beïnvloeden.
In de EU gelden weliswaar strenge regels, maar deze worden niet altijd volledig toegepast
“Consumenten moeten kunnen vertrouwen op de kwaliteit en authenticiteit van de olijfolie die zij kopen”, zegt Joëlle Elvinger in een persbericht. Elvinger is het ERK-lid dat verantwoordelijk is voor de controle. “In de EU gelden weliswaar strenge regels, maar deze worden niet altijd volledig toegepast. Het verbeteren van de controles is essentieel om niet alleen de consument, maar ook de reputatie van Europese olijfolie te beschermen.”
In een reactie beklemtoont de Europese Commissie dat geïmporteerde olijfolie "op dezelfde manier moet worden gecontroleerd als de Europese productie". De commissie zegt "technische bijstand" te willen bieden om de lidstaten daarbij te ondersteunen.
