EU en Australië sluiten handelsakkoord: wat is de impact op landbouw?
AnalyseDe Europese Unie en Australië hebben een akkoord bereikt over nieuwe handelsmaatregelen. Volgens de Commissie moet het vrijhandelsakkoord economische kansen bieden voor bedrijven, consumenten, maar ook voor landbouwers. Waar liggen die kansen, en hoe verhoudt deze deal zich tot het Mercosur-akkoord?
De onderhandelingen over een vrijhandelsovereenkomst met Australië begonnen in 2018. In 2023 strandden ze omdat er geen akkoord werd gevonden over hoeveel rundvlees Australië invoerrechtenvrij naar de EU zou mogen uitvoeren. Ook over andere landbouwproducten, zoals suiker en wijn, bleven de meningsverschillen groot.
Onder impuls van de Amerikaanse invoertarieven en de verschuivende geopolitieke verhoudingen vonden de EU en Australië opnieuw de weg naar de onderhandelingstafel. De impasse uit 2023 bleek snel doorbroken, met een akkoord dat dinsdag werd ondertekend. Dit akkoord betekent echter nog niet dat de nieuwe handelsmaatregelen binnenkort al in werking zullen treden. Eerst moeten de lidstaten in de Raad en het Europees Parlement de deal nog goedkeuren. De tekst moet bovendien ook nog groen licht krijgen bij de Australische parlementsleden.
De export van de EU zou door de deal tot 33 procent kunnen groeien in de volgende tien jaar
Het vrijhandelsakkoord moet volgens de Commissie economische kansen bieden aan Europese bedrijven, consumenten en boeren. De goederenexport van de EU zou hierdoor tot 33 procent kunnen groeien in de volgende tien jaar. De belangrijkste sectoren met een sterk groeipotentieel zijn onder meer de zuivelindustrie (verwachte groei tot 48%), de auto-industrie (52%) en de chemische industrie (20%).
Een andere belangrijke pijler in de deal zijn de afspraken rond kritieke grondstoffen. Australië is een belangrijke producent van onder meer aluminium, mangaan en lithium. Grondstoffen die cruciaal zijn voor defensie en de energietransitie, maar waarvoor de EU sterk afhankelijk is van import. De overeenkomst moet de toegang tot die Australische grondstoffen vergemakkelijken en betrouwbaarder maken.
De EU importeert uit Australië vooral oliehoudende zaden en eiwitgewassen binnen de agrivoedingsproducten
Wat betekent het handelsverdrag voor de agrovoedingssector?
De topproducten die de EU naar Australië exporteert zijn graanproducten zoals pasta (€ 573 miljoen in 2024), fruit- en groentebereidingen (€ 443 miljoen) en varkensvlees (€ 334 miljoen). Ook wijn, bier, chocolade en zuivelproducten zoals kaas staan in de top tien. Momenteel betaalt de EU op deze producten een invoertarief tussen de vier en 11 procent. Met het handelsakkoord zouden deze tarieven naar nul herleid worden.
In ruil zal ook de EU de invoertarieven op de meest Australische landbouwproducten laten vallen. De EU importeert uit Australië voornamelijk oliehoudende zaden en eiwitgewassen (€1,1 miljard in 2024), wijn (€ 161 miljoen), rund- en kalfsvlees (€96 miljoen) en andere dierlijke producten (€ 222 miljoen).
Wat met rundvlees en suiker?
Bij het Mercosur-akkoord botste vooral de voorziene toegang voor gevoelige landbouwproducten zoals rundvlees en suiker op verzet. Net zoals in dat akkoord kiest de Europese Commissie ervoor om ook nu die producten slechts in beperkte volumes toe te laten aan verlaagde tarieven.
In totaal kwam in 2024 8.352 ton Australisch rundvlees op de Europese markt, in 2025 steeg dit naar 9.382 ton. Daarvan heeft Australië 4.400 ton kunnen uitvoeren tegen gunstigere invoerrechten (Hiltonquota van ongeveer 20%). Aanvankelijk mikten de Australische onderhandelaars om een een extra quotum van 50.000 ton aan verlaagde tarieven te verkrijgen van de EU. Maar dit werd in het uiteindelijke akkoord teruggebracht tot 30.600 ton, waardoor de totale toegang nu 35.000 ton is. Ongeveer de helft van de extra markttoegang zal vrij van heffingen zijn, terwijl op de rest een tarief van 7,5 procent zal gelden. Deze volumes zouden geleidelijk worden ingevoerd over een periode van tien jaar. Volgens de Commissie komt dat extra quotum overeen met ongeveer 0,5 procent van de consumptie van rundvlees in de EU.
De EU stemde er ook mee in om de invoertarieven te schrappen voor een extra 25.000 ton Australisch schapen- en geitenvlees, goed voor ongeveer vier procent van de Europese consumptie. Daarmee stijgt de totale toegang tot 30.851 ton per jaar. In 2025 exporteerde Australië 4.874 ton naar de EU. Het rechtenvrije volume wordt geleidelijk ingevoerd over een periode van zeven jaar.
Voor suiker wordt de deur geopend voor een hoeveelheid van 35.000 ton rechtenvrije ruwe rietsuiker. In het productiejaar 2023-2024 exporteerde Australië twee ton naar de EU. Ook op onder meer boter en rijst komen handelsbeperkingen.
Hoe verhoudt Australië zich als EU-handelspartner tot Mercosur?
De EU is de derde belangrijkste handelspartner van Australië voor goederen, goed voor 8,6 procent van de Australische handel. In 2025 exporteerden we voor 36,9 miljard euro naar Australië en importeerden we 10,2 miljard euro aan Australische goederen.
Mercosur is een veel grotere handelspartner voor de EU dan Australië, en voor import veel belangrijker. Zo bedroeg de export naar het Zuid-Amerikaans handelsblok 55,2 miljard euro, en werd tegelijk voor 56 miljard euro aan Mercosurproducten geïmporteerd.
Voor landbouwproducten heeft de EU een positieve handelsbalans met Australië, ter waarde van 2,3 miljard euro in 2024. Zo exporteerden we voor 4,2 miljard euro en importeerden voor 1,9 miljard euro.
Met Mercosur oogt het handelsplaatje voor agrovoeding helemaal anders. De EU exporteerde er voor 3,3 miljard euro, maar importeerde voor 23,9 miljard euro, goed voor een handelstekort van 20 miljard euro in 2024. De volumes landbouwproducten die de EU uit Mercosur importeert liggen in een andere categorie. Waar de EU in 2025 bijvoorbeeld voor 109 miljoen euro aan Australisch rund- en kalfsvlees invoerde, ging dit over 1,94 miljard euro uit de Mercosurlanden.
Cumulatieve effecten
Met het handelsakkoord krijgt Australië extra speelruimte om zijn rundvleesexport op te voeren tot 30.600 ton aan gunstigere invoertarieven, dat is bijna acht keer meer dan de eerder gegarandeerde toegang. Voor Mercosur wordt 99.000 ton rundvlees toegelaten tegen een invoerrecht van 7,5 procent, terwijl voordien slechts 60.000 ton onder een tarief van 20 procent de EU-markt kon betreden.
Het zijn die cumulatieve effecten die de Europese landbouwkoepel Copa-Cogeca zorgen baren. "Een verdere liberalisering van deze gevoelige sectoren via vrijhandelsakkoorden vergroot de bestaande kwetsbaarheden en zal Europese familiebedrijven tot het breekpunt brengen", klinkt het. "Het ontbreken van een allesomvattende aanpak om de cumulatieve impact van deze akkoorden te beheren, roept fundamentele vragen op over de coherentie en duurzaamheid van het Europese handelsbeleid. Europese landbouwers kunnen niet blijven opdraaien voor de kosten van bilaterale handelsliberalisering zonder voldoende en echt doeltreffende beschermingsmechanismen."
De Commissie stelt nochtans dat ze, net als bij het Mercosur-akkoord, zal ingrijpen wanneer een plotse toename van gevoelige landbouwproducten de markt ernstig dreigt te verstoren. De Commissie laat ook weten dat een afzonderlijk hoofdstuk is voorzien over duurzame voedselsystemen en dierenwelzijn met nauwe samenwerkingen over onder meer voedselfraude en gewasbeschermingsmiddelen.
Australische prosecco en Parmezaanse kaas
Een ander heikel punt in de onderhandelingen was de bescherming van geografische aanduidingen. In Australië worden producten zoals wijn en kaas vaak verkocht onder namen als prosecco, mozzarella en feta. Dat hangt samen met de sterke aanwezigheid van Europese migranten, die hun traditionele producten in Australië maken en onder die namen op de markt brengen. Voor Europese producenten is dat al langer een doorn in het oog.
In het akkoord werd afgesproken om 165 geografische aanduidingen voor landbouw- en voedingsproducten te beschermen, evenals 231 voor sterke dranken. Ook alle EU-wijnen met een geografische aanduiding zouden voortaan onder die bescherming vallen.
De regeling bevat wel tal van uitzonderingen. Voor producten zoals pecorino en ouzo geldt een overgangsperiode. Voor andere, zoals feta en gruyère, mogen Australische producenten die de naam al vijf jaar gebruiken dat blijven doen, zolang de herkomst duidelijk wordt vermeld. Ook Australische producenten van prosecco mogen die benaming blijven gebruiken op de binnenlandse markt, al zal de export ervan na 10 jaar wel moeten stoppen. Parmezaanse kaas blijft dan weer volledig buiten de regeling, waardoor Australische producenten die naam vrij kunnen blijven gebruiken, ook voor export.
