Mercosur 2.0 vermeden: cruciale sectoren gevrijwaard in Indiase vrijhandelsdeal

Het ziet ernaar uit dat de EU een tweede Mercosur-controverse wil vermijden. De communicatie benadrukt uitdrukkelijk hoe gevoelige Europese landbouwsectoren gevrijwaard worden bij deze deal. Rundvlees is zo één gevrijwaard product dat de EU met fierheid naar voren schuift. Een cynische grap? Nee, India is inderdaad het land van de heilige koe. En in Noord-India, het demografische zwaargewicht, eet een grote meerderheid van de (hindoe)bevolking inderdaad geen rundsvlees. Maar in andere delen van het land is rundsvlees niet zo ongewoon als men zou denken. Sterker nog: India is de vierde grootste rundvleesexporteur ter wereld.

Andere cruciale producten die niet worden geliberaliseerd zijn kippenvlees, rijst en suiker. De handelsdeal speelt zich voor een groot deel af in de non-food. India zal tariefverlagingen aan de EU toekennen die geen van zijn andere handelspartners heeft ontvangen. Zo dalen de tarieven voor auto's geleidelijk van 110 procent naar tien procent, terwijl ze na vijf tot tien jaar volledig worden afgeschaft voor auto-onderdelen. Tarieven variërend tot 44 procent voor machines, 22 procent voor chemicaliën en 11 procent voor farmaceutische producten zullen ook grotendeels worden afgeschaft.

Speelt landbouw wel een rol in onze handel met India?

De huidige top 15 exportwaarde van België naar India bevatten nul agrovoedingsproducten. Het overgrote deel van onze huidige exportwaarde richting India betreft ruwe (industrie)diamanten, edelstenen en metalen. Voor de rest gaat het vooral om medische apparatuur en geneesmiddelen, maar ook vlas.

Omgekeerd voert India vooral bewerkte (industrie)diamanten naar ons uit, textiel, geneesmiddelen, en staalplaten. Wat importwaarde betreft zijn tijgergarnalen het enige voedingsproduct dat met de non-food kan concurreren.

Zuivelkansen gemist, maar gevoelige sectoren beschermd

Een opvallende afwezige in bovenstaande lijst is zuivel. De Indiase bevolking lust zijn melk en yoghurt, en zou theoretisch gezien een interessante afzetmarkt zijn. Maar net zoals Europa zijn suikermarkt in deze deal afschermt, doet India hetzelfde met zijn zuivel. "Uit onze eerste analyse blijkt dat het resultaat teleurstellend is voor de zuivelsector", zegt Lien Callewaert van zuivelfederatie BCZ. Een betekenisvolle markttoegang werd ook al tijdens de onderhandelingen als moeilijk beschouwd. Er zouden geen wijzigingen in de tarieven voor zuivel worden doorgevoerd, waardoor hoge tarieven op kaas, melkpoeder, en zuivelgebaseerde nutritionele producten van toepassing blijven."

Het landbouwluik van deze deal staat dus in schril contrast met het Mercosur-handelsakoord, en dat is volgens landbouworganisatie Boerenbond een goede zaak. “Op basis van de beschikbare informatie lijkt deze deal te voldoen aan de basistoetsstenen waar een handelsakkoord aan moet voldoen”, zegt de organisatie. “Er is gezocht naar een balans in het akkoord met respect voor wederzijdse belangen en met aandacht voor de bescherming van gevoelige producten aan beide zijden. We blijven echter sterk benadrukken dat ook voldoende fundamentele afspraken gemaakt moeten worden over de productiestandaarden en voedselveiligheid van geïmporteerde landbouwproducten om het gelijk speelveld te behouden.”

Waar liggen de kansen?

Giel Boey, adviseur internationaal beleid bij Boerenbond, zegt dat vele gevolgen van dit akkoord pas op termijn duidelijk zullen worden. België is niet bepaald een exporteur van wijn en olijfolie, maar binnen sectoren als bier, chocolade en patisserie liggen er wel kansen. “Ook de tarieven voor worstjes en vleesbereidingen gaan omlaag, maar er blijft een tarief van 50 procent overeind”, zegt Boey. “De markt zal moeten uitwijzen of daar dus opportuniteiten liggen.”

Ook voor peren gaan de tarieven significant omlaag. Liggen er binnenkort conferences in de fruitkramen van New Delhi? “Nu de tarieven worden verlaagd kan er wat dat betreft wel marktverkenning gebeuren”, zegt Boey. “Maar er is ook sprake van quota, en die zijn nog niet gespecifieerd. Afwachten dus."

Dat India geen zuivel opneemt in de vrijhandelsdeal vindt Boey spijtig, maar niet onbegrijpelijk. “Het is heel duidelijk dat we op vlak van zuivel winst hadden kunnen boeken. Maar wellicht heeft India besloten om zijn zuiveltarieven te behouden, omdat ook wij een aantal van onze gevoelige sectoren hebben afgeschermd. Stel dat Europa harder had doorgeduwd op de zuivelmarkt, dan hadden we wellicht elders toegevingen moeten doen.”

Haalt de bescherming wel iets uit?

Europa voert (bijna) nul kilo rundsvlees, varkensvlees en pluimvee in vanuit India. Is het dan zo belangrijk dat die importtarieven ongewijzigd blijven? “Vandaag lijkt dit inderdaad zinloos, maar je weet niet wat er gebeurt als de tarieven worden afgebouwd. Misschien zou India zijn vleesexport richting de EU dan wel opschroeven.”

In de suikersector is er wel duidelijk een ramp vermeden. Belgische suikerproducenten halen opgelucht adem dat de Indiase handelsdeal geen Mercosur 2.0 is gebleken. Er stond veel op het spel voor deze sputterende sector: India is een van de grootste suikerproducenten ter wereld. Dit jaar verwacht men een exportvolume van 1,5 miljoen ton. Die suikerkorrels zullen niet richting Europa stromen, wel naar de gebruikelijke afnemers in Azië en het Midden-Oosten.

Suikersector opgelucht

Erwin Boonen van Tiense Suiker vermoedt dat de Mercosurprotesten hebben bijgedragen tot de Europese inspanning om suiker dit keer wél te vrijwaren. “India is na Brazilië een van de grootste suikerproducenten ter wereld”, zegt Boonen. “We zagen in Europa de suikerexport al steeds meer toenemen. Eerst met Oekraïne, binnenkort Mercosur,… het is heel positief dat suiker en andere gevoelige landbouwgrondstoffen eruit gehaald zijn.”

Volgens Boonen is de suikermarkt vandaag zeer ongunstig. “Volgens het handelsakkoord dat men niet lang geleden gesloten heeft met Oekraïne, is het plafond voor tariefvrije import verhoogd van 20.000 naar 100.000 ton suiker. Bij Mercosur spreken we over 190.000 ton. Dit alles komt bovenop een markt die vandaag al oververzadigd is. We zijn nu al genoodzaakt om minder te produceren, wat zowel de rendabiliteit van fabrikanten als landbouwers onder druk zet.”

Boonen merkt op dat suiker ook is weggelaten uit een eerder vrijhandelsakkoord tussen India en het Verenigd Koninkrijk.

Wat wel wordt geliberaliseerd, is de export van patisserie, koekjes en chocolade. India had een invoertarief ingesteld van 50 procent op deze Europese goederen, en dit wordt herleid van nul. Zal onze suikerindustrie dus via een omweg een korreltje meepikken?  “Wij leveren wel aan patissiers die onze suiker gebruiken, maar ik weet niet of India voor hen een belangrijke klant is of zal worden. Hoe dan ook spreken we hier over een stuk kleinere volumes dan de potentiële volumes die vanuit India naar Europa hadden kunnen komen.”

Europa voelt naschok Mercosurprotesten

“We hebben mee geprotesteerd tegen Mercosur in Brussel en in Staatsburg. Ik geloof dat het dankzij zulke inspanningen is, van de sector en de landbouwers, dat de Europese Commissie het signaal heeft gehoord en de juiste beslissing heeft genomen, wat suiker betreft. Voor Mercosur heeft ons protest niet mogen baten, maar in de handelsdeal met India krijgen we nu toch een veel gezondere situatie.”

Boonen benadrukt dat hij ook geen probleem heeft met handelsakkoorden an sich. “Zeker in het licht van de manier waarop de Verenigde Staten de huidige samenwerkingsverbanden uit de hengsels wringen. Het is belangrijk voor Europa om nieuwe akkoorden te sluiten. Maar we moeten ons bewust blijven van de strategische keuzes die we maken, en onze sectoren niet in gevaar brengen. We hebben weinig natuurlijke rijkdommen zoals ertsen in Europa. Wat we wel hebben, is gediversifieerde, hoogkwalitatieve landbouw. Dat is iets dat we niet zomaar te grabbel mogen gooien.”