Machtige supermarkten: vloek of zegen voor consument?

Het Britse europarlementslid Alyn Smith vreest dat de groeiende marktmacht van grootwarenhuizen de voedselzekerheid in de EU negatief kan beïnvloeden. Volgens de Europese Commissie is er geen reden tot ongerustheid: niet in elke lidstaat is de retailmarkt sterk geconcentreerd en ook markten waarop weinig spelers actief zijn, kunnen erg competitief zijn, "getuige de eerder bescheiden marges van supermarkten".

De concentratie van de retailmarkt is sterk verschillend in de lidstaten. Zo hebben de drie grootste warenhuisketens in Finland driekwart van de markt in handen, terwijl de negen belangrijkste ketens in Griekenland slechts 28 procent van de markt bedienen. Een rapport van consumentenorganisatie Consumers International gunt ons ook een blik op de Belgische markt: vijf supermarkten beheersen hier 71 procent van de distributie van voedingsmiddelen.

"De spelers op een markt kunnen zich erg competitief gedragen, ook al is de markt sterk geconcentreerd", meent de Commissie. Zij baseert zich onder meer op de "eerder bescheiden marges" van de supermarkten in vergelijking met de marges van andere ketenspelers, zoals de voedingsbedrijven die sterke merken in de markt zetten. De retailmarkt is volgens de Commissie zo competititief dat supermarkten verplicht zijn om de consument te laten genieten van lage prijzen.
 
Tot slot waken ook de Europese en nationale autoriteiten over de eerlijke mededinging in de voedselketen. In mei deelde het European Competition Network nog mee dat de handhaving van de mededingingregels in de EU alle schakels van de voedselketen (landbouwers, leveranciers en consumenten) ten goede komt. Sinds het uitbreken van de voedselcrisis in 2007 hebben de mededingingsautoriteiten hun rol als waakhond in deze sector nog versterkt.

Anders dan de Europese Commissie maakt Consumers International zich wel grote zorgen. De consumentenorganisatie toonde aan dat misbruik van marktmacht door supermarkten voorlopig voor goedkoop voedsel zorgt, maar op langere termijn niet alleen de (kleine) leveranciers maar ook de consumenten schaadt. Wanneer leveranciers verdwijnen en de overblijvers amper nog investeren, dan zullen de prijzen van voedingswaren stijgen terwijl het aanbod en de kwaliteit achteruit boeren.

Ook het succes van goedkopere huismerken van supermarkten vindt Consumers International geen goede zaak voor de consument. "Huismerken zorgen voor een minder divers aanbod. Bovendien zetten ze leveranciers extra onder druk. Supermarkten worden immers zowel hun klanten als directe concurrenten."

Meer info: The relationship between supermarkets and suppliers: What are the implications for consumers?