Zonnepanelen boven bessen en frambozen tonen potentieel: minder water, meer kwaliteitsfruit
nieuwsDe eerste resultaten van een onderzoek van het Limburgse Proefcentrum Fruitteelt (pcfruit) naar herfstframbozen onder zonnepanelen zijn veelbelovend. Minder waterverbruik, meer kwaliteitsfruit en een langere oogstperiode bieden perspectief voor de Vlaamse kleinfruitsector. Niet enkel op een onderzoeksveld, ook in de praktijk wordt het potentieel bevestigd door Tom Mertens van Halberry uit Hoogstraten. Hij heeft ondertussen al twee jaar zonnepanelen boven zijn bessen: "Voor mij is de teelt onder zonnepanelen rendabeler dan in open veld.”
Agrivoltaics is een technologie waarbij gewassen onder zonnepanelen worden geteeld. Die zonnepanelen bestaan deels uit fotovoltaïsche cellen, zoals de zonnepanelen op een dak, maar zijn ook gedeeltelijk lichtdoorlatend zodat de gewassen eronder voldoende licht krijgen. Op de proefsite worden vier types zonnepanelen getest. Dit jaar werden onder de agrivoltaics-opstelling herfstframbozen van het ras Kwanza aangeplant.
Minder water, zonder opbrengstverlies
Een belangrijke vraag in het onderzoek is of je frambozen onder agrivoltaics met minder water kan telen. "De eerste resultaten zijn veelbelovend", klinkt het. "Omdat de planten onder de zonnepanelen minder zonlicht ontvangen, verdampen ze ook minder water."
Naast het waterverbruik viel ook de groei van de planten op. Onder de agrivoltaics-opstelling ontwikkelden de frambozen langere scheuten dan onder de traditionele regenkap. Dat komt doordat de planten iets minder zonlicht ontvangen. Volgens de onderzoekers zijn die scheuten bovendien van goede kwaliteit. De oogst zou ook iets verlengd kunnen worden door de agrivoltaics-opstelling. Voor telers kan dat een voordeel zijn, omdat ze langer Belgische frambozen kunnen aanbieden wanneer er minder lokaal fruit op de markt beschikbaar is.
We willen achterhalen welke types zonnepanelen en welke mate van lichtdoorlaatbaarheid het best geschikt zijn voor kleinfruitsoorten
Meer kwaliteitsfruit
Hoewel de oogst nog loopt, tonen de eerste cijfers een opvallend verschil in vruchtkwaliteit. Onder de agrivoltaics-opstellingen werd voorlopig meer klasse 1-fruit geoogst dan onder de traditionele regenkap. De totale productie verschilde echter naargelang het type opstelling. Onder bepaalde types zonnepanelen lag de opbrengst lager dan onder een regenkap. Dat is te wijten aan de sterke vermindering van de hoeveelheid licht die de planten bereikt. Sommige opstellingen presteerden qua opbrengst wel vergelijkbaar met de traditionele regenkap die uit plastic bestaat.
“In die verschillen schuilt de meerwaarde van het onderzoek”, klinkt het bij pcfruit. “We willen achterhalen welke types zonnepanelen en welke mate van lichtdoorlaatbaarheid het best geschikt zijn voor frambozen en andere kleinfruitsoorten.”
Koeler microklimaat tijdens warme periodes
Ook de temperatuur, luchtvochtigheid en lichthoeveelheid onder de verschillende systemen werden nauwkeurig opgevolgd. Daarbij is vastgesteld dat onder een regenkap 70 procent van het zonlicht de planten bereikt. Onder een agrivoltaics-opstelling met 50 procent transparantie bereikt ongeveer 30 procent van het zonlicht de planten.
Voor de luchtvochtigheid zijn geen verschillen vastgesteld. Voor de temperatuur was dat wel het geval. Onder de agrivoltaics-opstellingen lag die gemiddeld ongeveer één graad Celsius lager dan onder een regenkap. Tijdens extreme hittedagen liep dat verschil zelfs op tot drie graden Celsius. “Dat zorgt niet alleen voor een aangenamer werkklimaat voor de medewerkers, maar kan ook bijdragen aan een betere weerbaarheid van het gewas tegen steeds vaker voorkomende hittepieken. Agrivoltaics kunnen dus in hete zomers bijdragen tot een betere teelt”, meldt Dany Bylemans, directeur van pcfruit.
“De komende jaren wordt het onderzoek verdergezet. Daarbij wordt niet alleen de volledige productiecyclus opgevolgd, maar ook onderzocht hoe landbouw en energieproductie elkaar kunnen versterken. De eerste resultaten tonen alvast aan dat agrivoltaics perspectief biedt voor een duurzame fruitteelt”, besluit de Limburgse gedeputeerde voor Landbouw Inge Moors (cd&v).
De balans van twee jaar pionieren onder zonnepanelen
Waar pcfruit een eerste jaar achter de rug heeft, heeft Tom Mertens uit het buurtschap Hal in Hoogstraten al twee jaar reële ervaring uit het veld. Hij heeft sinds 2024 7.000 m² aan zonnepanelen over zijn blauwe bessen staan. Daar is hij nog steeds heel tevreden over, al is de aanpak al licht veranderd sinds zijn originele plan.
Toen Mertens destijds koos om bessenteelt te combineren met zonnepanelen, rekende hij op aanzienlijke inkomsten uit de verkoop van elektriciteit via zijn energiecoöperatie. Die moesten ongeveer een kwart van de totale inkomsten opleveren. Maar de energiemarkt evolueerde anders dan verwacht. “2024 was een bijzonder moeilijk energiejaar, waardoor we die vooropgestelde 25 procent niet hebben gehaald. Intussen hebben we onze aanpak bijgestuurd en verschillende inkomstenstromen uit energie ontwikkeld. Daardoor werkt het verdienmodel vandaag wel. Sinds de instabiliteit in het Midden-Oosten is de energiemarkt voor ons bovendien weer gunstiger geworden.”
De inkomsten uit elektriciteit moeten onder meer het opbrengstverlies bij de bessenteelt door de zonnepanelen compenseren. Want dat verlies is er wel degelijk. “In vergelijking met de teelt op een open veld ligt onze oogstopbrengst al twee jaar zo'n acht tot 13 procent lager.” Toch wordt dat verlies volgens hem ruimschoots gecompenseerd door een hogere arbeidsefficiëntie. De bessen groeien in potten op ergonomische plukhoogte. Bovendien zorgt de opstelling onder de zonnepanelen voor een gunstig microklimaat, niet alleen voor de planten, maar ook voor de plukkers. “Op het open veld, waar de bessen in de grond staan, wordt gemiddeld acht kilogram per uur geplukt. Onder onze zonnepanelen halen we met de vingers in de neus 14 kilogram per uur”, aldus Mertens.
In een open veld wordt gemiddeld acht kilogram per uur geplukt. Onder onze zonnepanelen halen we met de vingers in de neus 14 kilogram per uur
Ook op het vlak van water- en nutriëntengebruik biedt het systeem voordelen. De potten zijn geïntegreerd in een gotensysteem, waardoor nutriënten kunnen worden opgevangen en hergebruikt. In combinatie met een lager waterverbruik zorgt dat er volgens Mertens voor dat de bessenteelt onder de zonnepanelen uiteindelijk rendabeler is dan op het open veld, ondanks de lagere oogstopbrengst.
Mertens ziet bovendien nog enkele mogelijkheden om zijn verdienmodel verder te verbeteren. Zo onderzoekt hij hoe hij met dezelfde infrastructuur twee teelten op één vierkante meter kan realiseren. “Dankzij ons pottensysteem kunnen we planten vrij eenvoudig verplaatsen en een roulerend systeem opbouwen. We zouden een plant tijdelijk van onder de zonnepanelen kunnen halen om te laten vitaliseren in een veld, terwijl we tegelijkertijd op dezelfde plek een andere plant zetten. Zo kunnen we met dezelfde infrastructuur twee teelten combineren.” Het concept staat voorlopig nog in de kinderschoenen, maar Mertens hoopt het in de nabije toekomst verder uit te werken
