Opinie: "Zonder systeemverandering blijft antibioticaplan dode letter"
OpinieHet nieuwe antibioticaplan van de federale regering erkent expliciet dat het gebruik van antibiotica in de veehouderij niet los te zien is van de volksgezondheid. “Dat zegt de biosector al jaren, maar echte verandering zal alleen lukken als men alles in rekening brengt”, zegt Laura van Selm, directeur van BioForum in een opiniestuk. “Wie dit plan ernstig neemt, moet dus ook het hele landbouwsysteem aanpakken en duidelijke keuzes maken.”
Vorige week stelde federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) zijn antibioticaplan voor de zorg- en dierlijke sectoren voor. Dat plan vertrekt van het One Health-principe. Dat principe benadrukt de nauwe samenhang van de gezondheid van mens, dier en milieu. Antibioticaresistentie raakt mens, dier en milieu tegelijk en vraagt dus om een geïntegreerde aanpak.
One Health is geen nieuw concept. Biologische veehouders hebben in hun bedrijfsvoering altijd al rekening gehouden met de draagkracht van de omgeving en de gezondheid van hun dieren. Concreet kiezen ze daarom voor een lagere bezettingsgraad, buitenloop, robuuste rassen, aangepast voeder en uitgebreide aandacht voor dierenwelzijn. Ook ziektepreventie staat in bio centraal, waardoor antibiotica slechts uitzonderlijk nodig zijn.
Volgens een enquête in het Verenigd Koninkrijk ligt het gebruik van antibiotica bij bioveehouderijen tot wel vier keer lager dan het gemiddelde. Wie het antibioticagebruik wil terugdringen, kan dus niet om de vaststelling heen dat de biologische veehouderij vandaag al doet wat het beleid nu vraagt.
Alleen evolueert de veehouderij in Vlaanderen richting schaalvergroting en hoge productiedruk. Dat komt omdat veehouders vaak gevangen zitten tussen volatiele wereldmarktprijzen en stijgende kosten voor voer, energie, mestafzet en arbeid. Zonder een aanpassing van het huidige landbouw- en handelsmodel zullen de doelen die het antibioticaplan vooropstelt dus nooit gehaald worden.
Men kan niet eenzijdig blijven inzetten op schaalvergroting, industriële verwerking en goedkope import, terwijl men tegelijk pleit voor minder antibiotica en meer preventie
Een goed voorbeeld van die schaalvergroting zien we bij de slachthuizen. Die worden steeds groter en functioneren meer en meer als fabrieken. Doordat lokale slachtmogelijkheden verdwijnen, leggen dieren langere afstanden af. Daarnaast ligt de verwerkingssnelheid erg hoog. Kleinschalige, extensieve bioveehouders hebben met hun beperkte veestapel geen plaats in dit systeem. Zo blijft de bioveehouderij gevangen in zijn niche, wat haaks staat op de One Health-logica. Lokale, korte ketens bieden meer transparantie en hebben lagere gezondheidsrisico’s.
Wie One Health ernstig neemt, moet dus ook het hele landbouwsysteem aanpakken en duidelijke keuzes maken. Landbouwsystemen als bio die inzetten op preventie en volksgezondheid worden vandaag afgeremd door schaaldenken en vrijemarktlogica. Men kan niet eenzijdig blijven inzetten op schaalvergroting, industriële verwerking en goedkope import, terwijl men tegelijk pleit voor minder antibiotica en meer preventie.
Biologische veehouderij toont al jaren dat een ander model mogelijk is: met lagere gezondheidsrisico’s, meer transparantie en een sterke lokale verankering. Maar dat model heeft ruimte nodig om te groeien. Dat kan alleen als alle overheden hun beleid hierop afstemmen. One Health vraagt dan ook één samenhangend beleid. De biosector toont alvast de te volgen weg.
Over de auteur
Laura van Selm is sinds 1 april 2025 directeur van BioForum, de sectororganisatie voor de biologische landbouw- en voedingsketen. Met dit opiniestuk wil de auteur een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat. De auteur schrijft in eigen naam en is verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.
Beeld: Kobe Van Looveren_BioForum
