Minister Vandenbroucke lanceert antibioticaplan voor de zorg én dierlijke sectoren

Volgens minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) overlijden in België jaarlijks 1.300 personen aan een resistente infectie. "We moeten zorgen dat geneesmiddelen kunnen blijven werken", zegt Vandenbroucke in een persbericht. "Het is een van de grootste uitdagingen voor onze volksgezondheid de komende jaren.”

Met de geplande maatregelen zullen artsen, apothekers, verpleegkundigen en dierenartsen anders gaan werken. Europa vraagt tegen 2030 een daling van het antibioticagebruik bij mensen met 18 procent, ten opzichte van 2019, terwijl de daling tot nu toe slechts vier procent bedraagt.

Vandenbrouckes plan behelst ook de veehouderij, al erkent de federale regering dat deze sector goed bezig is. Europa vraagt de dierensector om het antibioticagebruik tegen 2030 te halveren ten opzichte van 2018, een doel dat al bijna bereikt is. Minister van Landbouw David Clarinval (MR) stelt dat die vooruitgang aantoont dat de "inspanningen hun vruchten afwerpen" en moet "aanmoedigen om die dynamiek voort te zetten".

Antibioticagebruik in de veehouderij is in het verleden al fors gereduceerd, naar een niveau dat zelfs lager ligt dan humaan gebruik. Zelfs antibioticagebruik via gemedicineerd voeder komt amper nog voor, omdat deze toedieningsmethode ook gezonde dieren aan antibiotica blootstelt.

Verplichte registratie wordt opgeschroefd

Maar dat wil niet zeggen dat er geen ruimte is voor verbetering. Enkele geplande maatregelen zijn premies voor dierenartsen voor het tijdig, volledig en correct registreren van gegevens voor het gebruik en de verkoop van antibiotica. Er wordt ook een inventaris opgesteld van de beschikbare sneltests voor voedselproducerende dieren. Er worden richtlijnen uitgewerkt voor het optimale gebruik van sneltests. De totale lijst van nieuwe maatregelen voor alle sectoren beslaat 64 concrete acties.

Bij de dierlijke pijler is het beleid in België gebaseerd op co-regulatie en daarin heeft de Visie 2030 van AMCRA een centrale rol. “In de dierlijke sector zijn de resultaten goed, maar die werden vooral gehaald dankzij de inspanning van enkele sectoren, namelijk varkens, braadkippen, leghennen en vleeskalveren”, zegt Fabiana Dal Pozzo van AMCRA. “Deze zijn sectoren waar de data van antibioticumgebruik al bekend is sinds 2018 en waar dus gerichte maatregelen konden genomen worden.”

Dal Pozzo wijst erop dat andere sectoren zoals de rundveesector pas in augustus 2023 zijn gestart met een verplichte registratie van antibiotica. Om het gebruik binnen een sector te kunnen interpreteren, is er data van meerdere jaren nodig. AMCRA zal de data van de twee voorbije jaren (2024 en 2025) publiceren, en die kunnen dus inzicht bieden waar het in deze sectoren beter kan. “We verwachten dus dat het totaal gebruik bij dieren nog gereduceerd kan worden dankzij de sectoren die nu meer actief betrokken worden in het beleid”, zegt Dal Pozzo.

Meer info over de wijzigingen in de registratieplicht valt te raadplegen op de website van AMCRA.

Gebruik kritisch antibioticum neemt toe

Maar er blijven werkpunten. Zo is het gebruikte aantal kilo (fluoro)quinolones toegenomen. Deze antibiotica behoren tot de kritisch belangrijke antibioticaklassen en worden in de veehouderij gebruikt om ernstige bacteriële infecties te behandelen, vooral luchtwegaandoeningen bij runderen maar ook (darm)infecties bij pluimvee.

Er is een stijging bij de vleeskippen. Het gaat om 53 kilogram extra tegenover 2024, ofwel een stijging van 12 procent. Bij de vleeskalveren gaat het om een vermeerdering met 8,5 kilogram, een stijging van 40 procent. Dat is zeer opmerkelijk, want bij vleeskalveren nam het aantal bedrijven dat deze producten gebruikte verder af, met bijna 50 procent tegenover een jaar geleden. AMCRA benadrukt wel dat het gaat over niet-gestandaardiseerde gebruiksdata.

Waaraan is deze toename van fluoroquinolones te wijten? Bij de vleeskippen verduidelijkt AMCRA dat het percentage bedrijven die deze middelen gebruiken niet is toegenomen. Maar bij zij die dat wel doen, is het gebruiksgewicht gestegen. “Het zou kunnen dat er meer kippen aanwezig zijn per bedrijf, en dus meer kg antibiotica worden gebruikt per bedrijf”, zegt Dal Pozzo. “In dit geval wordt de stijging genormaliseerd door een grotere biomassa van kippen. We zullen dit pas kunnen verifiëren wanneer we ook de cijfers van de aanwezige dieren in dezelfde periode gaan hebben.”

Bij de vleeskalveren kan hetzelfde spelen: ofwel een toename van het aantal dieren in bedrijven die fluoroquinolones gebruiken, ofwel een effectieve toename van het gebruik per aanwezig dier. “Een toename in het gebruik is waarschijnlijk gelinkt aan een toename van infecties die dan behandeld worden met deze producten. We moeten dus herinneren dat fluoroquinolones behoren tot de kritische klassen van antibiotica en enkel ingezet mogen worden met respect van de bestaande wetgeving. Herhaaldelijk gebruik van antibiotica (in dit geval kritisch belangrijk) moet veehouders en dierenartsen laten denken aan het toepassen van preventieve en corrigerende maatregelen op bedrijfsniveau en ook binnen een sector.”