Opinie: "Meer natuur is geen luxe, maar onze beste bescherming tegen hitte"
OpinieVlaanderen botst op zijn limieten door de hitte. Nochtans biedt de Europese Natuurherstelwet de ultieme blauwdruk om onze regio af te koelen. Niet omdat het moet van Europa, maar omdat het de enige manier is om gezond en welvarend te blijven. Dat schrijft Robin Verachtert, beleidsmedewerker water en natuur van Natuurpunt, in een opiniestuk.
We zijn begin juli en een derde hittegolf loert alweer om de hoek. Dit is geen gezellig terrasjesweer meer, dit is een structurele crisis die een verstedelijkt Vlaanderen op zijn fysieke en economische limieten doet botsen.
De tol van de klimaatverstoring is pijnlijk duidelijk. De spoeddiensten draaien overuren om de stroom aan hitteberoertes te verwerken en de funeraria in Brussel hebben niet voldoende plaats om de hittedoden te herbergen. Zoals wel vaker zijn de kwetsbaarste mensen de eerste slachtoffers. Niet iedereen heeft een kantoorjob met een goede airco of een grote tuin in de stadsrand om verkoeling te zoeken.
De hitte geeft ons ook een economische uppercut. Volgens een studie van kredietverzekeraar Allianz Trade kost extreme hitte de Belgische economie één miljard euro per week door acute vermoeidheid en gezondheidsklachten, smeltend asfalt, stilvallende werven en haperende machines. Als de komende jaren nog maar even warm worden als de heetste jaren sinds 2014, dreigen de grote Europese economieën tegen 2030 vijf à zeven procent aan economische groei te verliezen, stelt Allianz verder. Dat gaat om honderden miljarden euro's.
“Drink voldoende water”
En wat doet de overheid? Die komt niet verder dan het vrijblijvend advies “drink voldoende water”. O ironie, hadden klimaatwetenschappers ons maar vroeger verwittigd over wat ons te wachten stond. Dan stonden we nu niet voor de grote verrassing. Natuurlijk kan Vlaanderen in z'n eentje de wereldwijde klimaatopwarming niet stoppen, maar het is wel een kerntaak van onze overheid om ons land klaar te stomen voor die nieuwe realiteit.
Gelukkig schiet Europa ons te hulp. De Europese Natuurherstelwet reikt de oplossingen aan. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, gaat de Natuurherstelwet over meer dan natuur alleen. Ze gaat over onze gezondheid, over proper drinkwater en zuivere lucht. En ze gaat vooral over hoe we de gevolgen van de klimaatverstoring kunnen tackelen.
Groen werkt als een actieve, gratis airco: satellietbeelden van vorige week tonen dat het in het Zoniënwoud 24,5 graden bleef terwijl het Brusselse beton piekte op 47 graden
Artikel 8 is cruciaal voor het verstedelijkte Vlaanderen. Daarin staat dat er geen nettoverlies meer mag zijn aan stedelijk groen en boomkroonbedekking en dat er vanaf 2030 stapsgewijs een toename moet zijn. Het is immers wetenschappelijk bewezen dat natuur de goedkoopste en doeltreffendste koelinfrastructuur is. Groen werkt als een actieve, gratis airco: satellietbeelden van vorige week tonen dat het in het Zoniënwoud 24,5 graden bleef terwijl het Brusselse beton piekte op 47 graden. Bovendien werkt natuur als een spons die miljarden liters water in de bodem laat infiltreren om ons te wapenen tegen droogte én te beschermen tegen schade bij wolkbreuken.
Groen in de stad is geen luxepost voor als er toevallig nog wat overschot is op de begroting. Het is essentiële infrastructuur, minstens even belangrijk als rioleringen of ons wegennetwerk. We moeten onze steden rond bomen en waterrijke natuur bouwen, niet andersom. Dat is van levensbelang.
3-30-300-vuistregel omzetten naar kwaliteitsnorm
De lokale besturen op het terrein hebben het wel al begrepen. Steden en gemeenten staan te popelen om ermee aan de slag te gaan. Kijk naar Mechelen, waar de stad bewust de aircowerking van de omliggende natte natuur benut en die koelte via een fijnmazige groen-blauwe dooradering tot diep in het historische centrum probeert te leiden. Het is een schoolvoorbeeld van Vlaamse innovatie, waarnaar experts uit het buitenland komen kijken. Maar onze steden kunnen dat niet alleen. Ze wachten op een duidelijk Vlaams kader, werkbare handvatten en een financieel duwtje in de rug.
Vlaanderen moet daarom stoppen met vrijblijvende verkenningen en de 3-30-300-vuistregel verankeren als kwaliteitsnorm. Dat betekent dat elke Vlaming drie bomen moet zien vanuit het raam, 30 procent bladerdek in de wijk krijgt en op maximaal 300 meter van een park woont. Geef lokale besturen de middelen en de juridische slagkracht om schadelijke vergunningen resoluut te weigeren, pleinen te ontharden en natuurinclusief te bouwen. Zet daarbij prioritair in op kwetsbare wijken die het meeste baat hebben bij afkoeling.
Meer groen is dé oplossing, maar bomen zijn niet van vandaag op morgen groot. We moeten dus nu starten en stevige garanties voor netto toenemend groen inbouwen. Leg daarom bindende tussendoelen op voor 2030 en 2040 en introduceer een waterdichte, lokale herplantplicht. Uiteraard moet kap de allerlaatste noodgreep zijn en behoud de regel. Een honderdjarige reus werkt nú als een actieve airco; een pas geplante zaailing heeft decennia nodig om die koelte te evenaren.
Natuurherstel als wervend politiek project
De Vlaamse overheid legt de laatste hand aan het Natuurherstelplan, de Vlaamse vertaling van de Europese herstelwet. We hebben nu de kans om de Natuurherstelwet te zien als een inspirerende springplank om onze problemen op te lossen, in plaats van zelf het politieke verzet ertegen te organiseren.
Nu niets doen is geen legitieme politieke keuze, het is schuldig verzuim. Schuldig verzuim tegenover onze gezondheid, schuldig verzuim tegenover de portemonnee van de Vlamingen. Schuldig verzuim tegenover onze welvaart, onze economie en onze begroting. Schuldig verzuim tegenover onze landbouwers die als eersten de gevolgen van de klimaatverstoring voelen. Het herstelplan biedt ons de uitgelezen kans om het tij te keren, en dat allemaal in een regie van de lokale besturen. Als dat geen wervend, politiek project is waarnaar de huidige Vlaamse regering al sinds de start van de regeerperiode op zoek is.
Met dit opiniestuk wil de auteur een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat. De auteur schrijft in eigen naam en is verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.
Robin Verachtert is beleidsmedewerker Water & Klimaat bij Natuurpunt.
