Landbouwers ruilen aardappelen en suikerbieten voor ecoregelingen, maar is dit verstandig?
nieuwsVlaamse landbouwers hebben dit jaar 23 procent minder aardappelen aangeplant tegenover vorig jaar. Het areaal suikerbieten daalt met 13 procent en het areaal groenten met vijf procent. Zo worden er minder spruitjes, prei, pastinaak en kool geteeld en meer ajuin. Met een areaaltoename van 41 procent kiezen veel landbouwers voor biodiversiteitsvriendelijke teelten zoals faunamengsels als ‘zekere’ inkomstenbron. De veronderstelde overheidsvergoeding hiervoor is 1.500 euro per hectare. Maar nu zoveel landbouwers hierop intekenen, is de vraag of dit maximale bedrag effectief zal worden uitbetaald.
De inkrimping van het aardappel- en suikerbietenareaal is weinig verrassend. De laatste jaren steeg het aardappelareaal sterk, met in 2025 bovendien ook nog uitstekende opbrengsten. Dit leidde tot erg grote voorraden en zeer lage aardappelprijzen rond de jaarwisseling. Opvallend is dat het areaal vroege aardappelen met 48 procent daalt en areaal bewaaraardappelen met 19 procent. In Wallonië bedraagt de daling van het aardappelareaal slechts 12 procent.
Akkerbouwers zoeken naarstig naar een alternatief. Het areaal grasland, grasklaver, graskruiden en grasluzerne bedraagt in totaal meer dan 6.500 hectare. Landbouwers zaaiden ook 30 procent meer wintergerst, maar een andere zeer opvallende stijging bevindt zich binnen de biodiversiteitsvriendelijke teelten. Landbouwers krijgen van de overheid een vergoeding wanneer ze deze inzaaien, tot maximaal 1.500 euro.
Zekere voor het onzekere
Woordvoerder Thomas Truyen van zadenverdeaar Limagrain noemt de nieuwe areaalcijfers weinig verrassend. Dat het bieten-, aardappel- en groenteareaal spectaculair zou dalen, stond in de sterren geschreven. “Dit zijn logische, financieel gedreven keuzes”, zegt Truyen. “De prijzen voor deze gewassen waren heel slecht.”
Het areaal granen kent dit jaar een mooie stijging met negen procent. De daling van het areaal zomergranen (bijvoorbeeld zomergerst en zomertarwe) wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door een verschuiving naar andere teelten, risicospreiding door grillige weersomstandigheden, en lagere opbrengsten in vergelijking met wintergranen. Bij de wintergranen doen wintergerst (+30%) en spelt (+35%) het goed. Volgens Truyen is de toename van wintergerst vooral te wijten aan de betere inzaaiomstandigheden voor wintergerst tijdens de herfst van 2025 in vergelijking met een jaar eerder. Net als bij wintertarwe zal je aan wintergerst bij de huidige prijzen niet veel verdienen, maar het is wel goed voor de bodem.”
Voor wintergranen verdienen landbouwers slechts enkele honderden euro per hectare. Dat is niet veel, maar de alternatieven zijn gering. “We krijgen veel vragen van landbouwers die zelf niet meer weten wat nog te zaaien”, zegt Truyen.
Een andere groeier is korrelmaïs. Het voorlopig areaal voor 2026 neemt toe met 19 procent, terwijl het voorlopig areaal kuilmaïs met zes procent afneemt. “Deze cijfers zijn wellicht nog aan verandering onderhevig: het is niet ongewoon dat landbouwers deze teelt als korrelmaïs aangeven in hun verzamelaanvraag, maar het uiteindelijk toch verhakselen tot kuilmaïs. Een aangifte als korrelmaïs is echter wel interessanter omdat korrelmaïs een hogere waarde heeft voor de ecoregeling “het verhogen van het organische koolstofgehalte via het teeltplan”.
Groenten en fruit
Bij de groenten kent het spruitjesareaal een zeer drastische daling van 32 procent, vooral door de verminderde vraag vanuit diepvriesindustrie. Ook bij industrieprei is er een forse terugval van het areaal met 13 procent, hoewel het areaal verse prei verrassend standhoudt ondanks de slechte prijzen van het afgelopen teeltseizoen. Bij pastinaak wordt het areaal zelfs gehalveerd wegens de lagere marktvraag. Knolselder, rode kool en witte kool krimpen elk met 18 procent als gevolg van de moeilijke prijsvorming. Daartegenover staat dat bij ajuinen het areaal sterk blijft uitbreiden met 11 procent, waardoor deze teelt een uitzondering vormt.
Het areaal fruit blijft vrij stabiel, met een kleine stijging van het areaal aardbeien (2%). Dit is één van de fruitteelten die het naar rendabiliteit goed doet, in tegenstelling tot de appelteelt. Het appelareaal kent een lichte daling van twee procent. Het perenareaal blijft status quo, de markt voor peren was vorig jaar relatief goed.
Koolzaad heeft potentieel
Bij de nijverheidsgewassen bedraagt de daling van het areaal suikerbieten (-13%). Dat is voornamelijk te wijten aan een overschot aan suiker op de Europese markt en dus lagere prijzen. Hierdoor waren landbouwers door de suikerfabrieken genoodzaakt om minder in te zaaien. Opvallend is de mooie stijging van het vlasareaal (+27%), gedreven door een sterke vraag vanuit Azië en van winterkoolzaad (+65%). Het hennepareaal daalt dit jaar met 81 procent, vooral door afzetproblemen.
Truyen ziet echter gemiste kansen in het koolzaadareaal. “Een stijging met 65 procent lijkt veel, maar in absolute cijfers gaat het om een stijging van 760 naar 1.253 hectare. Eigenlijk had die toename veel hoger kunnen zijn, ware het niet dat Tiense Suiker zijn areaaldaling pas in november aan de telers heeft gecommuniceerd. Op dat moment was het al te laat om winterkoolzaad in te zaaien. Ik geloof dat volgend jaar het areaal van deze teelt nog fors zal toenemen, want eigenlijk is dat een teelt met potentieel. De prijs ten opzichte van tarwe is zeer goed. Als er één tip is die ik landbouwers kan geven, dan is het om deze teelt goed in de gaten te houden.”
Maximumpremie niet gegarandeerd
Wie premies zegt, denkt natuurlijk aan biodiversiteitsvriendelijke teelten zoals faunamengsels. Wat dat betreft pleit Truyen voor enige voorzichtigheid. Hoewel de vergoeding hiervoor kan oplopen tot 1.500 euro per hectare, is dit maximumbedrag geen garantie. “De overheid schrijft dit bedrag uit ‘zolang de voorraad strekt’. Men is daar in de kleine lettertjes ook transparant over, maar niet iedereen is daar goed van op de hoogte. In 2024 waren er zodanig veel faunamengsels dat het maximumbedrag niet kon worden uitbetaald. Gezien de grote areaalstijging in 2026 is het niet ondenkbaar dat dit nu ook het geval zal zijn. Valt je vergoeding enkele honderden euro’s terug, en trek je daar nog eens je pachtprijs van af, dan kan je financieel slechter uitkomen dan verwacht.”
De cijfers voor ecoteelten zijn hallucinant. Bij de biodiversiteitsvriendelijke teelten kent het areaal faunamengsel een stijging met 45 procent Dit mengsel bestaat uit granen, kruiden en vlinderbloemigen en dient als schuilplek en voedselbron voor akkervogels. Het areaal overstijgt dit jaar voor het eerst 10.000 hectare.
Een andere populaire ecoregeling is de toepassing van niet-kerende bodembewerking op steeds meer oppervlakte (63.985 ha tegenover 43.985,37 ha vorig jaar). Dit zorgt voor een beter bodemleven, verhoogt de wateropname en vermindert erosie. Ook de klimaatvriendelijke teelten waarbij koolstofopslag in de bodem wordt verhoogd, groeit van 91.314,2 hectare naar 112.019,7 hectare.
Deze cijfers zijn het bewijs dat onze Vlaamse landbouwers echte ondernemers zijn, die hun teeltkeuzes afwegen tegenover de economische realiteit van vraag en aanbod, risicospreiding, voorspellingen en eigen ervaring
Vlaams minister van Landbouw Jo Brouns (cd&v) is optimistisch over de trends. “De voorlopige arealen 2026 zijn het bewijs dat onze Vlaamse landbouwers echte ondernemers zijn, die hun teeltkeuzes afwegen tegenover de economische realiteit van vraag en aanbod, risicospreiding, voorspellingen en eigen ervaring”, zegt hij in een mededeling. “Tegelijkertijd kiezen ze er ook voor om zich extra in te zetten voor milieu en natuur, met positieve effecten voor akkervogels en bodemgezondheid van de akkers.”
Prijzen versus opbrengst
Zoals eerder aangegeven zijn de alternatieven hoe dan ook schaars. Wel verwacht Truyen dat de prijzen van vele akkergewassen hun dieptepunt reeds hebben bereikt en dat een opwaartse beweging zich opdringt. “De prijs voor granen ligt bijvoorbeeld hoger dan enkele maanden geleden, en ook voor suiker en aardappelen zijn we het dieptepunt voorbij”, zegt hij.
Wat wel een vraagstuk wordt, is de opbrengst. “El Niño (de befaamde klimaatstoring, red.) staat voor de deur en kan een impact hebben. Hoe groot die zal zijn, weet niemand. Aardappelen bijvoorbeeld blijven een risico, maar binnen een lager areaal is het een risico dat positief kan uitdraaien. Je weet het niet. Dat is eigen aan de landbouw. Achteraf gezien kan je altijd makkelijk praten, maar het is heel moeilijk om op voorhand te voorspellen welke teelten het goed zullen doen en welke niet. Dat is de onzekerheid waar alle landbouwers rond moeten werken. Veel landbouwers zoeken in de ecoregelingen dan toch een vorm van zekerheid, maar ook daarvoor heeft de overheid geen eindeloos budget.”
Een volledig overzicht van de cijfers kan men raadplegen op landbouwcijfers.vlaanderen.be.
Bron: Eigen berichtgeving
Beeld: VLM Berd De Kock
