"Investeer in boeren, niet in landbouwgrond"

Wie zich in de toekomst echt toegang tot voedsel wil verzekeren, investeert best in landbouwers, hun organisaties en in het uitbouwen van transparante handelsrelaties op lange termijn. Dat zegt Noord-Zuidorganisatie Vredeseilanden. Om zich te beschermen tegen landroof moeten landbouwers, voedingsbedrijven of landen samenwerken en samen investeren.

Vredeseilanden is begaan met het lot van de boer in het Zuiden en stelt vast dat het aantal aankopen of leasecontracten van grote stukken landbouwgrond sinds de voedselcrisis van 2008 gestegen is. Grote bedrijven uit de voedingssector die hun toevoer van grondstoffen veilig willen stellen, investeringsfondsen of regeringen van landen met een beperkt landbouwpotentieel kopen grond op, waardoor de concentratie van landbezit toeneemt.

Door deze grote aankopen worden boeren die geen officiële eigendomstitels van de grond hebben, vaak van hun land verdreven. Veel van deze gronden worden aan buitenlandse investeerders verkocht achter gesloten deuren, zonder dat de bevolking wordt gehoord, aldus Vredeseilanden. De grond wordt gebruikt om biobrandstoffen te produceren. Daar kijkt Vredeseilanden "erg kritisch" naar. Anderzijds zijn er ook regeringen van landen met een tekort aan vruchtbare grond en voedingsbedrijven die de toevoer van hun grondstoffen willen veilig stellen.

Maar het opkopen van immense stukken grond ten koste van de lokale boeren is niet de oplossing, zegt Vredeseilanden. Waar zowel regeringen als bedrijven op uit zijn, is voedsel. En dat wordt geproduceerd door landbouwers. Daarom vindt Vredeseilanden dat er in de eerste plaats in landbouwers moet worden geïnvesteerd, in hun organisaties en in transparante handelsrelaties op lange termijn.

Een duurzaam scenario kan bijvoorbeeld inhouden dat er zakelijke samenwerkingsverbanden worden opgezet, waarbij landbouwers, voedingsbedrijven of landen met een beperkt landbouwareaal samen gaan investeren. Dat kan via contractfarming, waarbij een voedingsbedrijf een contract sluit met een groep boeren om een bepaalde hoeveelheid van een product aan een bepaalde kwaliteit te leveren op een vastgestelde datum, meestal tegen een op voorhand vastgelegde prijs. In ruil levert het bedrijf bijvoorbeeld meststoffen, onderwijs, krediet, zaad,…

Maar het kan evengoed via lease- en managementcontracten: een boer bewerkt het land van een grondbezitter. Eerder dan een vaste huur te betalen, wordt de opbrengst (en de risico’s) van de activiteit gedeeld tussen de eigenaar van de grond en de boer. Of nog, via zogenaamde 'nucleus' voorbeeldboerderijen of tenslotte nog via joint ventures: hierbij richten een voedingsbedrijf en een groep boeren een nieuwe onderneming op. Het aandeel van de boeren in het kapitaal kan liggen in de grond die ze inbrengen, terwijl een voedingsbedrijf of investeringsfonds cash en technologische knowhow bijdraagt.