Groen wil voorkooprecht ecologische landbouwers voor oude hoeves

De bouw van zonevreemde woningen blijft toenemen: in 2019 waren er 236 aanvragen voor de omvorming van een boerderij tot een zonevreemde woning en dat aantal steeg vijf jaar later tot 726. Het aantal vergunde aanvragen volgde een vergelijkbare evolutie van 167 in 2019 naar 399 in 2024.

Yellowfieldconventanten

Het voorstel houdt in om in de toekomst bijkomende zonevreemde uitbreidingen in landbouwgebied nog maar beperkt toe te staan, enkel voor bijvoorbeeld historische hoeves en voor aan het landbouwbedrijf gelieerde activiteiten zoals hoevetoerisme, kleinschalige horeca, zorgboerderijen en een educatief erfgoedaanbod.

Voor veel landbouwers is de verkoop van hun hoeve als woning echter de meest betrouwbare en winstgevende manier om afscheid te nemen van hun bedrijf. Volgens Groen kunnen alternatieven worden gestimuleerd door bijvoorbeeld voorkooprecht voor opvolgende landbouwers in te stellen. Dat kan ook via ‘yellowfieldconvenanten’ landbouwers juridisch-administratieve en financiële voordelen te geven bij de herontwikkeling van vrijgekomen of leegstaande landbouwzetels. “Daarmee bedoelen we niet private boeren stimuleren met centen van de belastingbetaler om megastallen te bouwen. Wel om jonge landbouwers te ondersteunen om bestaande hoeves te kopen en vooral om daar activiteiten te ontplooien richting agro-ecologische landbouw”, zegt Groen-fractieleider Mieke Schauvliege, die de resolutie samen met haar partijgenoten heeft ingediend.

Om de sloop van verouderde en leegstaande gebouwen aan te moedigen zou Groen willen werken met sloop- en saneringspremies. Na de sloop zou een omvorming tot natuurgebied ook moeten kunnen voor Groen, zeker in gebieden waar het aandeel verharding door bebouwing problematisch is. Tot slot wil men de verpaarding en vertuining van landbouwgronden tegengaan door de aanleg van tuinen in land- en natuurgebied te begrenzen tot een maximale oppervlakte en deze vergunningsplichtig maken.

"We missen doordachte visie"

Vooruit miste een aantal elementen in het voorstel van resolutie. Simon Bekaert merkte op dat niet iedereen die zonevreemd woont, dat doet met paard en stal in een grote villa. “Hele gehuchten en halve dorpen liggen zonevreemd door de historisch scheve ruimtelijke ordening”, merkte hij op, al reageerde Schauvliege dat haar voorstel enkel toekomstige zonevreemdheid betreft. Ook elementen zoals het voorkooprecht voor landbouwers leek Vooruit riskant, omdat het soms gewenste ontwikkelingen voor natuur of wonen in de weg zou kunnen staan.

“Het is een verdienstelijke tekst om het debat aan te zwengelen, maar we missen een doordachte visie op het ruimtegebruik”, motiveerde Bekaert de tegenstem van Vooruit.

Bart Dochy (cd&v) vindt dat de resolutie te eng focust op landbouw en natuur, zonder oog te hebben voor andere functies die hun plaats hebben op het platteland. “Wat bovendien volledig over het hoofd gezien wordt is de historische situatie”, zegt Dochy. “In 1980 waren er 60.000 landbouwbedrijven in Vlaanderen, vandaag zijn er nog 21.000. In de tussenperiode zijn heel wat bedrijven in een andere bestemming terechtgekomen.”

Bovendien merkt Dochy op dat de resolutie spreekt over voorkooprecht voor landbouwers bij hoeves, maar niet voor de gronden, en dat in het geval van afbraak wordt geopteerd om deze gronden aan natuur te schenken. “Om landbouw leefbaar te houden, is het wel belangrijk dat de grond prioritair naar landbouwers gaat”, zegt Dochy.

Schauvliege reageerde teleurgesteld dat de andere partijen het voorstel niet steunden. “Ondanks de interessante hoorzitting op de commissie Landbouw, waar vanuit alle sectoren gezegd is dat we iets moeten doen aan die zonevreemde functiewijzigingen omdat ze de prijs van landbouwgrond omhoog stuwen, is men eigenlijk niet van plan is om daar veel aan te doen.”