Federale overheid damt de verkoop van glyfosaat niet in

Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek verdenkt de onkruidbestrijder glyfosaat ervan kankerverwekkend te zijn. Dat bericht zorgde voor commotie in de media, nog aangewakkerd door de milieubeweging die het nu dringend tijd acht voor een verbod op glyfosaat voor particulier gebruik. De FOD Volksgezondheid laat evenwel weten dat er momenteel onvoldoende redenen zijn om de verkoop van glyfosaat nu al te beperken of te verbieden. Daar zijn twee redenen voor: enerzijds laat de publicatie van het volledig IARC-rapport nog tot het jaareinde op zich wachten en anderzijds wordt glyfosaat op EU-niveau dit jaar opnieuw geëvalueerd.

Glyfosaat is een onkruidbestrijdingsmiddel dat al tientallen jaren is toegelaten. Als totaalonkruidbestrijder kent het vele toepassingen, zowel op onbeteelde landbouwgrond, op spoorwegen als in tuinen. Buiten Europa wordt het ook gebruikt als onkruidbestrijder in gewassen die genetisch gewijzigd zijn zodat ze niet langer gevoelig zijn voor glyfosaat. Het International Agency for Research on Cancer (IARC), onderdeel van de Wereldgezondheidsorganisatie, heeft op 20 maart een nota van twee bladzijden gepubliceerd waarin wordt voorgesteld om vijf werkzame stoffen van gewasbeschermingsmiddelen een nieuwe indeling inzake kankerverwekkende eigenschappen te geven. Van deze vijf stoffen is glyfosaat de enige die in België is toegelaten.

IARC bestempelt glyfosaat als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’ voor de mens en baseert dat op sinds 2001 gepubliceerde studies inzake de blootstelling van mensen aan glyfosaat en op studies met proefdieren. Naast de nota werd een zeer kort artikel van twee bladzijden gepubliceerd over de evaluatie van het IARC in een internationaal wetenschappelijk tijdschrift, ‘The Lancet Oncology’. Onder de Europese wetgeving wordt glyfosaat momenteel niet als kankerverwekkend beschouwd. Niettemin is de IARC-indeling een nieuw gegeven waar niet zomaar aan voorbij kan worden gegaan. Daarom heeft de FOD Volksgezondheid het internationaal agentschap om de volledige evaluatie verzocht. De IARC-nota en het korte artikel in ‘The Lancet Oncology’ laten immers niet toe de IARC-conclusie op een objectieve wijze te beoordelen. Het volledige IARC-rapport zal echter pas eind 2015 klaar zijn.

De EU-goedkeuring van glyfosaat loopt eind dit jaar ten einde. De stof werd op Europees niveau in 2002 goedgekeurd, in overleg met de lidstaten. Het verslag van de Commissie omtrent die beslissing is openbaar. Er werd onder andere geconcludeerd dat er geen aanwijzingen zijn dat glyfosaat kankerverwekkend is. De Europese evaluatie is gebaseerd op een dossier dat ingediend is door de fabrikant van glyfosaat. Dit dossier bevat voornamelijk studies uitgevoerd in zijn opdracht. Een systeem waarbij de bevoegde overheden instaan voor het uitvoeren van deze studies is in geen enkel land voorzien. “Dat zou teveel overheidsmiddelen en ambtenaren vergen en niet realiseerbaar zijn. Het zou erop neerkomen dat de ontwikkeling van nieuwe en veiligere gewasbeschermingsmiddelen ernstig vertraagd zou worden”, licht de FOD Volksgezondheid toe.

Daarom werd ervoor gekozen dat de producenten de studies weliswaar financieren, maar dat de laboratoria die de studies uitvoeren, moeten voldoen aan heel strenge criteria op het vlak van transparantie en kwaliteit. Deze kwaliteit wordt nauwgezet gecontroleerd door de overheid. Naast door de producenten gefinancierde studies moet het Europese dossier ook de meest recente en de relevante literatuurstudies omvatten. Alle degelijke studies van onafhankelijke laboratoria worden dus eveneens meegenomen in de evaluatie.

Voor de hernieuwing van de goedkeuring van glyfosaat in de EU is Duitsland (opnieuw) de rapporteur. Duitsland heeft meer studies inzake kankerverwekkende eigenschappen beoordeeld dan het IARC – alle relevante studies van de voorbije tien jaar, niet alleen studies uitgevoerd in opdracht van de producent – en voltooide zijn evaluatie eind 2013. Het verslag daarvan is beschikbaar via de website van EFSA. Duitsland besloot toen dat er zeer beperkte aanwijzingen zijn van kankerverwekkende eigenschappen in proeven uitgevoerd op muizen met overdreven hoge doses. Dit werd niet gezien als een reden om glyfosaat in te delen als kankerverwekkend.

Naar aanleiding van het Duitse verslag heeft EFSA eerder dit jaar een vergadering met experts gewijd aan de toxicologische eigenschappen van glyfosaat. De publicatie van de EFSA-conclusie wordt eind deze zomer verwacht. Vervolgens zal de Europese Commissie in overleg met de lidstaten een beslissing moeten nemen over een eventuele vernieuwing van de goedkeuring van glyfosaat.

In afwachting van de beslissing op EU-niveau zijn er volgens de FOD Volksgezondheid onvoldoende redenen om nu al over te gaan tot beperkende maatregelen ten aanzien van glyfosaat, laat staan om de stof te verbieden. De Belgische autoriteiten baseren hun oordeel op de IARC-nota, waarvan de indeling van glyfosaat als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’ niet overeenkomt met eerdere indelingen en ook niet met degene in de aanvraag tot vernieuwing van de EU-goedkeuring, op het feit dat een objectieve evaluatie van de IARC-beslissing niet mogelijk is door het ontbreken van een volledig rapport en op het wel beschikbaar zijn van het meer volledige en gedetailleerde Duitse evaluatieverslag.