Vogelgriep duikt opnieuw op bij gevaccineerde eenden in Frankrijk

Op 1 september werd vogelgriep vastgesteld op een commerciële eendenboerderij in Maine-et-Loire, in West-Frankrijk. Het bedrijf hield 7.600 eenden voor de foie gras-productie. De dieren hadden één vaccindosis gekregen en waren daarmee nog niet volledig beschermd. Alle dieren werden geruimd en rond het bedrijf een beschermingszone ingesteld van drie kilometer en een bewakingszone van tien kilometer. Toch volgden binnen enkele dagen twee nieuwe besmettingen.  

Twee nieuwe haarden op korte afstand 

Op 6 september werd een tweede haard vastgesteld op amper 1,5 kilometer van het oorspronkelijke besmette bedrijf. Het gaat om een bedrijf met 2.500 gevaccineerde eenden die zich aan het einde van de foie gras-productie bevonden. Een dag later volgde een derde besmetting, op ongeveer acht kilometer van de eerste haard. Daar verbleven 9.960 niet-gevaccineerde Pekingeenden die bestemd waren voor de fokkerij. De dieren op beide bedrijven worden geruimd en de perimeter uitgebreid waarin beperkende maatregelen gelden. Vooralsnog blijven de nieuwe besmettingen beperkt tot één departement.  

51 miljoen vaccindoses 

Frankrijk was in oktober 2023 het eerste Europese land dat vaccinatie tegen vogelgriep verplicht maakte voor eendenbedrijven met meer dan 250 dieren. De maatregel moest vooral de impact van besmettingen beperken en de verspreiding van het virus afremmen. De eerste zes maanden van de vaccinatieplicht lieten zien dat de sector het vaccinatieprogramma op grote schaal uitvoerde. Bij de eerste campagne tussen oktober 2023 en maart 2024 werden 51 miljoen vaccindoses toegediend. Daarmee was meer dan 95 procent van de eendenpopulaties bereikt. Toch betekent een hoge vaccinatiegraad niet dat vrijwel alle eenden op elk moment volledig beschermd zijn. 

Uit een analyse van het Franse agentschap voor voedsel-, milieu- en arbeidsveiligheid (ANSES) blijkt dat slechts 40 tot 45 procent van de eendenpopulatie op een bepaald moment als volledig beschermd kon worden beschouwd. Het ging om dieren die het volledige vaccinatieschema hadden doorlopen en bij wie de bescherming nog niet was afgenomen. De overige dieren waren gedeeltelijk beschermd, omdat het vaccinatieschema nog voltooid moest worden of hadden een afnemende immuniteit. 

Bescherming neemt af na tien weken 

Dat laatste is een belangrijk aandachtspunt in de eendenhouderij. Experimenteel onderzoek waarop ANSES zich baseert, laat zien dat de bescherming bij eenden ouder dan tien weken begint af te nemen. Voor eenden die langer worden aangehouden, zoals eenden voor de foie gras-productie, werd daarom een derde dosis onderzocht en ingezet in gebieden en perioden met een verhoogd risico. De modellering van ANSES bevestigde het nut daarvan: zonder derde dosis zou de bescherming van de eendenpopulatie in die situaties aanzienlijk lager liggen. 

De recente besmetting op een bedrijf met gevaccineerde eenden moet dan ook in die context worden bekeken. Vaccinatie is geen schild dat besmetting volledig voorkomt. Het vaccin beperkt vooral de klinische gevolgen en de hoeveelheid virus die besmette dieren uitscheiden. “Vaccinatie voorkomt immers geen besmetting met het virus, maar beperkt de klinische symptomen en vermindert de uitscheiding van het virus door dragers”, zegt Béatrice Grasland van ANSES. "Daardoor wordt de verspreiding van het virus binnen een bedrijf en tussen bedrijven vertraagd."

De vaccinatiestrategie wordt steeds aangepast. Sinds 2024 is bijvoorbeeld ook vaccinatie van kuikens direct na het uitkomen geleidelijk ingevoerd. Daarnaast loopt een onderzoek naar protocollen die de bescherming van oudere eenden beter op peil kunnen houden. 

‘Vaccinatie mag niet leiden tot minder waakzaamheid’ 

De belangrijkste waarschuwing van ANSES is evenwel dat vaccinatie niet in de plaats komt van andere bestrijdingsmaatregelen. 

Tijdens de winters van 2023-2024 en 2024-2025 nam het aantal vogelgriepgevallen op Franse pluimveebedrijven sterk af. Die daling kan volgens het agentschap worden toegeschreven aan zowel de vaccinatie van eenden als aan een lagere viruscirculatie bij wilde vogels. 

Die gunstige situatie mag volgens de organisatie echter niet leiden tot minder waakzaamheid. “De bioveiligheids-maatregelen, die de introductie van het virus op bedrijven voorkomen, mogen niet worden versoepeld, evenmin als de virusbewaking”, waarschuwt Grasland. 

Dat is niet alleen van belang om nieuwe uitbraken te voorkomen. Intensieve monitoring moet ook vermijden dat het virus langere tijd onopgemerkt circuleert en zich aanpast. ANSES wijst daarbij op het risico dat het virus uiteindelijk mutaties ontwikkelt waardoor het de door vaccinatie opgewekte immuniteit beter kan omzeilen.