Na heisa in de media: “Verboden pesticiden” op aardbeien wel degelijk legaal

Het PAN-onderzoek trekt conclusies voor pesticidengebruik in de Belgische aardbeienteelt op basis van vier bakjes aardbeien: drie uit de niet-biologische en één uit de biologische landbouw. De bakjes uit de niet-biologische landbouw bevatten residu van drie, zeven en negen verschillende gewasbeschermingsmiddelen. Het biologische bakje bevat er geen. Conclusie: Belgische aardbeien scoren het slechtst van heel Europa, zo koppen kranten van DPG Media en Mediahuis. Nochtans nuanceert Virginie Pissoort van Nature et Progrès in het persbericht waarop men zich baseert, en dat het beperkte aantal monsters eigenlijk niet toelaat om conclusies te trekken voor àlle Belgische aardbeien

Binnen de wettelijke limiet

PAN erkent dat de aangetroffen concentraties binnen de wettelijke limiet blijven, de zogenaamde maximale residulimieten of MRL’s. Voor zowat alle gewasbeschermingsmiddelen in de land- en tuinbouw zijn zulke MRL’s vastgelegd. Dit is een productnorm die als doel heeft om te controleren of de teler de toegelaten (en veilig bevonden) gebruiksvoorwaarden van een middel heeft gerespecteerd. Anderzijds bieden ze ook een indirecte garantie voor voedselveiligheid, al is een MRL geen gezondheidskundige norm. Wordt een MRL overschreden (wat bij deze aardbeien niet het geval was), dan betekent dat niet noodzakelijk een gezondheidsrisico.

Net zoals bij het snoepgroentendebacle eerder dit jaar benadrukt PAN Europe dat de babynorm voor gewasbeschermingsmiddelen bij veel van deze aardbeien overschreden werd. Deze norm ligt op 0.01 mg/kg. Ook dit is wettig: de babynorm geldt enkel voor bewerkte voeding en niet voor groenten en fruit. Volgens PAN zou dit moeten worden doorgetrokken naar andere voedingsmiddelen.

Niet onbelangrijk: 22 procent van de geteste Europese aardbeien uit de niet-biologische landbouw bevatten volgens de studie nul pesticidenresten.

Claim dat middelen “verboden zijn in EU” is onjuist

PAN kaart aan dat 56 procent van de aangetroffen middelen behoort tot een lijst die de EU zo snel mogelijk wil uitfaseren. “De vaakst aangetroffen pesticiden zijn fludioxonil en cyprodinil, twee hormoonverstorende stoffen die volgens de EU-wetgeving al verboden moeten zijn”, klinkt het. Deze stelling wordt ook overgenomen door diverse media, maar ze klopt niet. Cyprodinil is nog tot 31 oktober 2026 toegelaten in heel Europa. Fludioxonil is nog toegelaten tot en met 30 september 2026. Het is nog niet duidelijk of deze toelatingen zullen worden verlengd, maar van illegaal gebruik is dus geen sprake.

“Fludioxonil en cyprodinil zijn inderdaad nog steeds op EU-vlak goedgekeurd”, bevestigt Olivier Guelton van de FOD Volksgezondheid aan Vilt. “De duur van de toelatingen in België mogen tot maximum 30/09/2027 voor producten op basis van fludioxonil en 31/10/2027 voor producten op basis van cyprodinil. Deze toelatingen zullen herzien worden op basis van de conclusie van de Europese herbeoordeling. De eventuele classificatie als hormoonverstorende stoffen zal in het kader van deze Europese herbeoordeling plaatsvinden, met achteraf de gevolgen voor de nationale toelatingen."

Volgens Bond Beter Leefmilieu moeten de toelatingen voor de aangetroffen producten snel worden ingetrokken. “De wettelijke limiet wordt niet overschreden, maar het is opvallend dat we vooral veel residuen terugvinden van erg toxische pesticiden. Zo bevat meer dan de helft van de gecontamineerde stalen een zogenaamde ‘kandidaat voor vervanging’. Dat is een lijst van stoffen die volgens EU-wetgeving dringend vervangen moeten worden vanwege hoge risico’s voor mens of milieu. Die stoffen moeten dringend uitgefaseerd worden”, aldus Heleen De Smet van Bond Beter Leefmilieu.

“Dramatisch dat zulke misinformatie wereld wordt ingestuurd”

Professor Pieter Spanoghe, expert gewasbeschermingsmiddelen verbonden aan UGent, betreurt dat de claim over de “verboden” pesticiden kritiekloos is overgenomen door algemene media. “Het is dramatisch dat zulke misinformatie zonder wederwoord in de wereld wordt gestuurd”, zegt hij. “De mensen die zulke studies schrijven, zijn niet bezig met de harde realiteit van eeuwige strijd tussen de mens en de natuur op het akkerland. Je kan je alleen maar afvragen wat hun missie is. Alle gewasbeschermingsmiddelen hier verbieden en landbouw onbeteugeld buiten Europa laten geschieden? Niemand weet wat we dan in ons bakje aardbeien zullen aantreffen”

Spanoghe merkt op dat vochtrijke vruchten zoals aardbeien gevoelig zijn voor allerhande ziekten, waardoor de kans op gewasbeschermingsmiddelen-residu hoger ligt. “Net daarom zijn deze vruchten vaak onderwerp van zulke studies. Maar zolang het aangetroffen residu zich binnen de wettelijke limiet bevindt, stopt het voor mij. Aardbeien zijn wel degelijk gezond. Bovendien eten we er geen kilo’s van en ook niet jaarrond.”

Over de methodiek van de PAN-studie, die voor België gebaseerd is op slechts vier bakjes, wil Spanoghe nog het volgende kwijt: "Een doosje aardbeien komt overeen met aardbeien die geplukt zijn van drie tot maximaal zes aardbeiplanten. De plukker legt ze onmiddellijk in het doosje dat naar de markt gaat. Deze drie planten vertegenwoordigen onmogelijk alle Belgische aardbeien. Het aardbeienseizoen duurt ook veel langer dan de dag van de staalname. Meerdere dagen moeten bemonsterd worden om dergelijke uitspraken te funderen."

“Wie toch bezorgd is, raad ik aan om het groene kroontje van je aardbei te wippen alvorens je die opeet. Op dat kroontje zal je immers de meeste residu aantreffen”, zegt Spanoghe nog. Bij veel mensen is dit een automatische reflex.