Faunaranden en nestbescherming: inspanningen van landbouwers geven kievitskuikens meer kansen
nieuwsDe inspanningen van landbouwers rond het beschermen van kievitsnesten werpen hun vruchten af, zeker wanneer er ook bijkomende maatregelen via beheerovereenkomsten worden genomen. Dat zegt de Vlaamse Landmaatschappij (VLM). Het verwijst daarbij naar de inspanningen van landbouwer Jos De Potter. Op en rond zijn percelen werden dit voorjaar maar liefst 33 kievitsnesten gevonden. De nesten lagen op en naast percelen met een beheerovereenkomst faunarand.
Vorig jaar nog meldde het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) dat het niet goed gaat met de weide- en akkervogels in Vlaanderen. Op 20 jaar tijd is de populatie akkervogels, waaronder de kievit, met 75 procent gedaald. “De afname van landbouwvogels in Vlaanderen is al decennialang aan de gang en het past in een veel wijdere, Europese context”, klonk het toen. INBO schrijft de daling toe aan de steeds intensiever wordende landbouw, en aan de wispelturige weersomstandigheden als gevolg van de klimaatverandering.
De kievit broedt van nature op graslanden, maar je vindt hem ook op akkers. De nesten zijn goed gecamoufleerd. Het is een trucje waarmee kieviten roofdieren verschalken, maar indirect leidt het tot hun ondergang. Omdat ze zo moeilijk waar te nemen zijn, vernielen veel landbouwers onbedoeld nesten wanneer ze hun akkers bewerken.
Bewustzijn bij landbouwers neemt toe
De laatste jaren is bij landbouwers het bewustzijn toegenomen rond de nood aan bescherming van die nesten. Dat is ook het geval bij Jos De Potter, een landbouwer in het West-Vlaamse Koksijde. Hij won voor al zijn inspanningen vorig jaar nog de Koperen Kievit-award. Dat is een prijs Van Boerennatuur Vlaanderen voor landbouwers die inspanningen leveren op gebied van landschap, biodiversiteit, bodem en water.
Bij De Potter zijn dit jaar maar liefst 33 kievitsnesten gevonden. Samen met INBO en vrijwilligers van vzw De Kerkuil spoorde hij de nesten op en markeerde ze. Doordoor kan hij landbouwactiviteiten aangepast laten uitvoeren. Zo wordt er trager gereden tijdens veldbewerkingen en nesten verplaatst of beschermd met een schaaltje. Op die manier krijgen kuikens meer kansen om veilig uit te komen en op te groeien.
“Deze inspanningen van landbouwers zijn geen overbodige luxe”, stelt VLM. “Kieviten zijn weidevogels die op de grond broeden. Ze leggen gemiddeld drie tot vier eieren per nest, die na 26 tot 29 dagen uitkomen. De kuikens verlaten meteen het nest en moeten zich al zelfstandig redden. In die kwetsbare fase gaat het vaak mis: door intensieve landbouw en predatie overleeft gemiddeld slechts 0,25 kuiken per nest tot het kan vliegen. Dat is te weinig om de populatie op peil te houden.”
Beheerovereenkomsten bieden extra overlevingskansen
VLM wil daar met beheerovereenkomsten op inspelen. Dat zijn vrijwillige afspraken tussen een landbouwer en de overheid waarbij maatregelen genomen worden om de biodiversiteit, het landschap en de natuur te versterken. Een beheerovereenkomst loopt vijf jaar en de landbouwer ontvangt in ruil voor de inspanningen een jaarlijkse vergoeding.
Er zijn een aantal beheerovereenkomsten die de overlevingskansen voor akkervogels vergroten. “Faunaranden zorgen voor een variatie in vegetatie, met korte vegetatie om voedsel te zoeken en langere grasstroken en ruigere zones als schuilplaats. Ook in kruidenrijke akkerranden vinden kuikens voedsel en dekking. Beheerovereenkomsten faunagrasland, eventueel gecombineerd met plasdras, zijn specifiek voor weidevogels. Ze helpen de dieren overleven in de broedfase en terwijl ze opgroeien. In combinatie met aangepaste landbouwactiviteiten vermindert de kans aanzienlijk dat nesten of kuikens verloren gaan”, stelt VLM.
7 tips om kievitsnesten te beschermen
14 maart 2025Mooie praktijkresultaten
Dat blijkt ook uit de praktijk. De nesten die op de akkers van Jos De Potter zijn teruggevonden, lagen op en naast percelen met een beheerovereenkomst faunarand. “Tien van de nesten kwamen al eind maart uit. Dat is uitzonderlijk vroeg. Het zachte voorjaar zal zeker een rol gespeeld hebben, maar vooral de aanpak op het terrein maakt het verschil”, is te horen bij VLM.
Ook voor de beheerovereenkomst faunagrasland plasdras zijn er mooie resultaten. Op twee percelen in de Oudlandpolder werd water uit een nabijgelegen gracht op het land gebracht, waardoor de laagste delen van 20 maart tot 22 juni onder water staan. Op die percelen zijn twee nesten van een grutto en twee nesten van een kievit gevonden. “De vogels werden duidelijk aangetrokken door de vernatting van het landschap”, meent VLM. “Toch kozen ze ervoor om in iets hogere vegetatie te broeden terwijl het gras op de percelen met de beheerovereenkomst korter blijft.”
Vlak naast deze percelen, in een perceel wintergerst, werden nog twee nesten van een grutto en één nest van een kievit aangetroffen. “We hebben de betrokken landbouwer ingelicht en de nesten zijn veilig. De wintergerst wordt pas later in de zomer geoogst”, weet VLM. Op de percelen met een beheerovereenkomst zijn ook al zeven kievitskuikens waargenomen, afkomstig van twee verschillende nesten.
Beeld: Bregt Desmet - VLM
