Voorzichtig herstel voor bedreigde grauwe gors
nieuwsVZW Veldwerk organiseerde afgelopen weekend de elfde editie van Kiek ‘n Gors Leemstreek, een jaarlijkse telling van akkervogels in de regio tussen Tienen en Landen. Vrijwilligers monitoren op zo’n 180 meetpunten verschillende soorten, waaronder de uiterst zeldzame grauwe gors. Deze kleine zangvogel ging de afgelopen decennia sterk achteruit en verdween bijna volledig van het Vlaamse platteland. Toch brengt de nieuwste telling van de laatst overblijvende broedkoppels voorzichtige hoop.
In het landbouwgebied van de Haspengouwse leemstreek werd op verschillende locaties nagegaan welke vogels en zoogdieren aanwezig waren, met bijzondere aandacht voor kwetsbare soorten zoals grauwe gors, geelgors, veldleeuwerik en gele kwikstaart. De verzamelde gegevens bieden een unieke momentopname van de populaties en zijn van groot belang om de evolutie van deze soorten op te volgen, en de impact van natuur- en landbouwmaatregelen te evalueren.
Voor sterk bedreigde soorten zoals de grauwe gors en kiekendieven worden indien nodig bijkomende maatregelen genomen, zoals nestbescherming. De monitoringactie is een initiatief van VZW Veldwerk en Werkgroep Grauwe Gors, in samenwerking met vrijwilligers en met ondersteuning van het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB).
Akkervogels staan onder zware druk
Akkervogels behoren al jaren tot de snelst achteruitgaande soortengroepen in Europa. Ook in Vlaanderen bevinden de populaties van weide- en akkervogels zich op een historisch dieptepunt, zo bleek vorig jaar uit een rapport van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO).
“De intensivering van de landbouw, schaalvergroting en het verdwijnen van voedsel en veilige nestgelegenheid eisen hun tol”, vertelt June Heene van VZW Veldwerk, een organisatie die zich inzet voor de bescherming van akkervogels. “Het opvolgen en beschermen van deze soorten is daarom geen luxe, maar een noodzaak om hun uitsterven te voorkomen.”
Sinds 2016 monitort de organisatie akkervogels om populatietrends in kaart te brengen, de effectiviteit van landbouw- en agronatuurmaatregelen te beoordelen en probleemsituaties tijdig te detecteren. “Akkervogels fungeren daarbij als een kanarie in de koolmijn van het landbouwlandschap. Wanneer hun populaties instorten, wijst dat op bredere problemen in het ecosysteem”, aldus Heene.
Voorzichtige hoop na tien jaar monitoring
Volgens cijfers van het INBO ging tussen 1990 en 2007 ongeveer 80 procent van de Vlaamse populatie grauwe gorzen verloren. Daarmee kende de soort de sterkste achteruitgang van alle in Vlaanderen gemonitorde vogelsoorten.
Vorig jaar werden nog slechts 60 broedpaartjes geteld in de Haspengouwse leemstreek, de enige regio in Vlaanderen waar de soort nog voorkomt. De nieuwe tellingen wijzen echter op een mogelijk herstel. “Er is hoop dat er in 2026 een lichte stijging zal zijn van het aantal broedkoppels grauwe gors ten opzichte van 2025”, klinkt het. “Tijdens het afgelopen Kiek ‘n Gors-weekend werden alvast meer dan 80 territoria vastgesteld.” Toch is voorzichtigheid geboden. “De definitieve cijfers kunnen pas na het broedseizoen, later deze zomer, worden opgemaakt", klinkt het. Na tien jaar monitoring kunnen de initiatiefnemers wel al besluiten dat de puntentellingen cruciaal zijn om de toestand van de sterk gekrompen populatie grauwe gors nauwkeurig in kaart te brengen.
Vlaams meetnet stopgezet
In 2024 werd het gestandaardiseerde telprotocol uitgebreid naar heel Vlaanderen. INBO selecteerde meer dan 1.400 meetpunten, verspreid over Vlaanderen binnen het Meetnet Agrarische Soorten (MAS). Twee jaar lang werden gegevens verzameld over de Vlaamse akkerfauna, met bijzondere aandacht voor akkervogels. Die informatie bood niet alleen inzicht in de toestand van de Vlaamse akkernatuur, maar diende ook als officiële rapportering voor Europese natuurdoelstellingen.
In 2026 is de financiering van het project echter stopgezet, waardoor deze grootschalige dataverzameling verdween. VZW Veldwerk betreurt die beslissing. “Zonder monitoring ontbreekt de kennis die nodig is om gericht herstelbeleid uit te werken en de resultaten ervan te evalueren”, klinkt het. “Als Vlaanderen zijn Europese verplichtingen ernstig neemt, en belangrijker nog, werk wil maken van een toekomstbestendig en gezond landbouwlandschap, is het van uitermate belang om vandaag te investeren in het monitoren en herstellen van het leefgebied van onze akkervogels”, besluit de organisatie.
Faunaranden en nestbescherming: inspanningen van landbouwers geven kievitskuikens meer kansen
nieuwsBeeld: Freek Verdonckt
