"Belgisch klimaatbeleid is ernstig aan het slabakken"

België was op het Europese toneel jarenlang één van de voortrekkers van een ambitieus klimaatbeleid, maar is de laatste jaren weggezakt uit het koppeloton. Dat zegt voormalig directeur-generaal van DG Klimaat bij de Europese Commissie, Jos Delbeke. “We hebben één gestructureerd plan nodig voor België”, aldus Delbeke. “Met gefragmenteerde inspanningen komen we er niet. Een wake-up call is hoognodig. En dan moet het echte werk nog komen: om de doelstellingen tegen 2050 te halen moeten de emissies in de EU twee tot drie keer sneller dalen dan vandaag het geval is.” 

In het kader van Horizon 2050, een reeks lezingen over “maatschappelijk relevante thema’s”, nodigden KBC en Cera Jos Delbeke uit, de man die jarenlang het Europese klimaatbeleid mee hielp vormgeven en één van de drijvende krachten achter het akkoord van Parijs. Dat akkoord geldt als het nieuwe referentiepunt voor de wereldwijde strijd tegen de opwarming van het klimaat, omdat voor het eerst ook de opkomende industrielanden mee rond de tafel zaten.

“De wetenschap kan niet duidelijker zijn over de staat van ons klimaat”, aldus Delbeke. “Ook al heeft de aarde al verschillende perioden van opwarming gekend, deze opwarming is ongezien. Het is bovendien overduidelijk dat de mens de oorzaak is en dat de potentiële impact voor de komende generaties enorm is. De belangrijkste oorzaak is het massale gebruik van fossiele brandstoffen, met België als één van de pioniers bij het begin van de industriële revolutie. Vandaag is het vooral China dat enorme hoeveelheden uitstoot: de Chinezen zijn verantwoordelijk voor een derde van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen.”

“Het Europese aandeel schommelt rond de 8%”, aldus Delbeke. “Elk jaar moeten we 1,5% minder broeikasgassen uitstoten. Maar het echte werk begint eigenlijk pas na 2030, want tegen 2050 moeten we naar een reductie van de uitstoot met minstens 85% tegenover 1990. Ja, de emissie daalt elk jaar, maar het zal veel sneller moeten. Het tempo moet dubbel of zelfs drie keer zo snel. We zien dat zowat alle sectoren de juiste richting uitgaan, met één heel belangrijke uitzondering. Het aandeel van transport neemt nog steeds toe. Dat is een echte nachtmerrie.”

“Het Europese klimaatbeleid berust op vijf pijlers”, legt Delbeke uit. “Er is de emissiehandel voor de grootgebruikers. 13.000 grote ondernemingen zijn goed voor de helft van de totale EU-uitstoot. Tot 2020 moet zijn hun emissies jaarlijks met 1,74% afbouwen, vanaf 2021 tot 2030 met 2,2% per jaar. Lukt dat niet moeten ze daarvoor betalen in de vorm van emissierechten. China gaat dit systeem trouwens ook invoeren vanaf 2020.”

“De tweede belangrijke maatregel is het terugdringen van de uitstoot in sectoren als transport, gezinnen en huishoudens en ook landbouw”, aldus Delbeke. “De EU spreekt per land doelstellingen af, waarbij van de armste landen minder inspanningen worden gevraagd dan van rijkere landen als België. Voor België was een reductie van 38% tegen 2030 afgesproken, maar op vraag van België is dat verlaagd tot 35%. Dat cijfer is in wetgeving gegoten, waardoor sancties volgen bij het niet realiseren van de doelstellingen.”

“Wat België betreft kan ik duidelijk zijn: we moeten dringend een tand bijsteken”, stelt Delbeke vast. “De laatste jaren is het klimaatbeleid is ons land stilgevallen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de transportsector waar de uitstoot stijgt. Een wake-up call is hoognodig. Ook wat betreft de productie van hernieuwbare energie, wat de derde pijler van het EU-klimaatbeleid is. Vandaag bedraagt het aandeel voor België 7,9% terwijl dat tegen 2020 al 13% moet zijn.”

“Tegen 2030 moet dat 32% zijn, zo is recent beslist”, gaat Delbeke verder. “Meer dan de helft van de elektriciteit zal hernieuwbaar geproduceerd moeten worden. Het is even schrikken dat België zich onder impuls van Vlaanderen bij klimaatsceptische landen als Hongarije en Polen heeft gevoegd. Het kostargument snijdt geen hout: hoe langer we wachten, hoe meer het ons zal kosten. En bovendien weten we nu al zeker dat de kosten sneller dan als je meer investeert in hernieuwbare energieproductie.”

“Een vierde maatregel gaat over de interne elektriciteitsmarkt”, besluit Delbeke. “Vroeger werd de nationale markt gedomineerd door enkele spelers, vandaag verdwijnen de grenzen en gaan we naar een Europees model. Wat België betreft is het duidelijk dat we strategisch heel goed gelegen zijn in het hart van de EU. Een vijfde pijler gaat over het verhogen van de energie-efficiëntie. Ook op dat vlak zien we dat de inspanningen stagneren. En ook hier geldt dat we in België dringend nood heb aan één gestructureerd nationaal plan, dat is de enige manier om deze opdracht als Europa tot een goed einde te brengen.” 

Ook Climate Action Network (CAN), een Europees netwerk van ngo's, komt met een nieuw rapport waaruit blijkt dat de meeste Europese landen te weinig ambitie tonen om Klimaatakkoord Parijs na te komen. De landen die het best presteren zijn Zweden, Portugal, Frankrijk, Nederland en Luxemburg, maar ook zij moeten nog meer inspanningen doen, zo klinkt het. "België scoort ronduit slecht voor de doelstellingen 2020", aldus CAN. "We doen niet genoeg voor hernieuwbare energie en om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen." 

"België heeft in het klimaatdebat tegenwoordig dezelfde lage ambitie als Polen en Hongarije", zo klinkt het. "Ze lijken niet bekommerd om het milieu. Onze buurlanden, zoals Nederland en Frankrijk, tonen veel meer ambitie. Ons land heeft een belangrijke traditie in het tonen van leiderschap in de klimaatdoelstellingen. Dat dreigt nu te verdwijnen. Het feit dat vier verschillende regeringen bevoegd zijn voor milieu, is daar niet vreemd aan."